Wierd Duk & Johan Derksen; zelf iedereen de maat nemen en afserveren, maar als ze in een discussie geen goed antwoord kunnen geven en/of niet zelf de touwtjes in handen hebben, weglopen...al helemaal als het een (jonge) vrouw -zoals Ronit Palache (links)- betreft...
Het voorval van de #OphefTV wordt gebruikt in het onderstaande artikel van Kiza
Magendane waarin wel constructieve gedachten worden geformuleerd.
*
“Weer te leren om
gezonde ruzies te maken. Om ongemak te dragen. Om aan tafel te
blijven zitten, ook als het moeilijk wordt.”
Conflict vermijden? Nee, we moeten weer
betekenisvolle frictie toelaten
Samenleven We moeten weer leren gezonde ruzies te maken. Om
ongemak te dragen. En dat begint in de familie, aan de keukentafel,
schrijft Kiza
Magendane.
Vier mannen zitten aan tafel van de grootste talkshow van
Nederland. Een van hen, Wierd
Duk, is een week eerder weggelopen uit een andere talkshow. ‘Die
vrouw bleek mij intens te haten,’ stelt hij. Hij verwijst naar
schrijver Ronit Palache, die hem tijdens de uitzending van Dit
was de week (EO) confronteerde met zijn journalistieke methode.
Volgens Palache draagt Duk bij aan desinformatie, polarisatie en
moslimhaat. Dat illustreerde zij door uitspraken uit Duks recente
podcast te citeren. „Laat maar zitten, hier ben ik niet voor
gekomen”, stelde Duk, waarna hij de studio uitliep.
„Ik had geen zin in ruzie”, verklaart hij een week later in
VI. Daarbij krijgt hij steun van Johan Derksen, die zeker
weet dat Palache Duk met voorbedachten rade in de maling wilde nemen.
„Als mensen je in de maling nemen, dan moet je weg.” Derksen
spreekt uit ervaring. Al meerdere malen is hij tijdens een
live-uitzending van zijn eigen talkshow weggelopen als de aanpak van
de gespreksleider hem niet beviel.
Kiza Magendane is politicoloog en schrijver.
Je kunt lacherig doen over mannen die iedereen de maat nemen maar
vervolgens zelf weglopen als ze met hun woorden worden
geconfronteerd. Deze gebeurtenissen kun je ook als incident typeren.
Toch vallen hier serieuze lessen uit te halen. Niet alleen over hoe
talkshows in Nederland er alles aan doen om hun gasten op hun gemak
te stellen en daarmee de confrontatie uit de weg gaan. Maar vooral
ook over hoe wij als samenleving „de kunst van samenwerken” aan
het verleren zijn, om journalist Tom-Jan Meeus aan te halen. Hij
concludeerde in zijn recente NRC-nieuwsbrief dat het
‘pacificatiemodel’
stervende is. „Bestuurders, politici, burgers: ook als ze
samenwerken, houden ze vast aan eigen voorkeuren.”
Het verklaart waarom de Tweede en Eerste Kamer respectievelijk uit
maar liefst vijftien en negentien fracties bestaan. Veel van deze
fracties begonnen als afsplitsers die hun zin niet kregen bij andere
politieke partijen. Deze ‘dikke-ik-mentaliteit’ verklaart ook
waarom dit land minstens tot de gemeenteraadsverkiezingen in maart
waarschijnlijk geen nieuwe regering heeft. Strategisch politiek spel
wordt belangrijker geacht dan de noodzaak om bruggen te slaan en zo
snel mogelijk een stabiel kabinet te vormen.
Kortom, we zijn overgeleverd aan een politieke cultuur waarin het
‘hekjesdenken’ de norm is. Waar onze politieke leiders muren
plaatsen tussen groepen burgers en bij hun achterban de indruk wekken
dat ze hun zin kunnen doordrukken. Een politieke cultuur waarin wij
het vermogen verliezen om ons in andere perspectieven te verplaatsen.
En daarmee verliezen we het vermogen om gezonde ruzie te maken.
Wrijving, ongemak en in aanraking komen met afwijkende standpunten
worden coûte que coûte gemeden. Authentieke zelfexpressie wordt aan
de galg gehangen.
Het resulteert in talkshows waarin gezelligheid de norm is, niet
waarheidsvinding. Organisaties waarin afdelingen langs elkaar praten.
Universiteiten en middelbare scholen waar schurende gesprekken worden
vermeden.
De familie als spiegel
Om dit hardnekkige hekjesdenken te doorgronden helpt het als we
naar de wortels kijken: de aard en samenstelling van . Omdat het
persoonlijke politiek is, zoals feministisch filosoof Susan Moller
Okin stelde in haar baanbrekende werk Justice, Gender, and the
Family (1989). Volgens Okin begint het streven naar een
rechtvaardige samenleving bij het gezin, „omdat we binnen het gezin
voor het eerst het besef ontwikkelen van onszelf en van onze relaties
met anderen. Precies hier ligt de basis van onze morele
ontwikkeling.” Het gezin is immers de eerste school waar we leren
omgaan met verschillen, botsende waarden en wensen, met het feit dat
we niet altijd onze zin kunnen krijgen. Waar je moet overleven met
mensen voor wie je zelf niet gekozen hebt.
In de tussentijd verdwijnen traditionele rolpatronen
langzamerhand. De man is niet meer automatisch ‘het hoofd’ van
het gezin. Volgens psycholoog Joshua Coleman is het model van ‘eert
uw vader en moeder’ niet meer leidend binnen moderne gezinnen.
Plichtsbesef, respect voor ouders en ‘familie voor altijd’ hebben
plaatsgemaakt voor persoonlijke identiteit, mentaal welzijn en
persoonlijk geluk.
Dit stelde Coleman in een recente podcast met Oprah Winfrey.
Daarin besprak hij samen met andere experts het verschijnsel going
no contact: wanneer iemand ervoor kiest om contact te verbreken
met een familielid. In de Amerikaanse samenleving gaat dit om bijna
een op de drie volwassenen. Ook in Nederland is dit aan de hand.
Journalist Haroon Ali schreef er recent een boek over: Het blijft
toch je familie? (2025).
Uit onderzoeken blijkt dat het beschermen van de eigen mentale
gezondheid de meest genoemde reden is waarom kinderen contact met hun
ouders verbreken. Omdat hun ouders hen niet zien of horen. Of ze
onder prestatiedruk en angst gebukt gaan. Of omdat hun ouders hen
vernederen, hun levensovertuiging en partnerkeuze niet respecteren.
Kinderen – maar soms ook ouders – kiezen ervoor om het idee van
familie boven alles los te laten. Ze hebben geen mentale ruimte om
die familie te hervormen en kiezen er doorgaans voor een eigen nieuwe
familie op te richten. Een chosen family, van mensen die hen
wel zien en horen.
Deze trend vormt een pijnlijke spiegel voor onze samenleving. We
voelen ons in de publieke ruimte onveilig omdat we die veiligheid in
onze familie missen. We hebben een samenleving gecreëerd waarin
scherpe randjes, imperfectie en ongemak worden afgestraft. Waar van
ouders wordt verwacht dat ze naast hun succesvolle carrière ook hun
kinderen tot voorbeeldburgers opvoeden.
Soms kampen ouders zelf nog met onverwerkte trauma’s, terwijl ze
van hun kinderen verwachten dat die perfect zijn. De beste cijfers
halen en tegelijkertijd op voetbal zitten en drie talen spreken. En
als de ouders geen trauma hebben, dan moeten ze als nog opboksen
tegen maatschappelijke verwachtingen. De lat voor ouders ligt
historisch hoog. Ze moeten tegenwoordig niet alleen voorzien in
basisbehoeften, maar moeten ook optreden als coach, therapeut en
empathische vertrouweling. Zonder steun van de extended family.
Daaraan gekoppeld: normen veranderen snel, tradities vervagen.
Ontkerkelijking en individualisering betekenen dat ouders er
grotendeels alleen voor staan. Ze moeten het zelf uitvogelen maar
weten niet altijd wat ze moeten doorgeven aan hun kinderen.
In de praktijk blijken ouders ook gewone mensen van vlees en
bloed. Met beperkte tijd en energie. Hetzelfde geldt voor kinderen.
Wanneer gezinnen hier niet aan toegeven, ontstaat er een kramp. Dan
worden de scherpe randjes verborgen om maar aan dat ideaalbeeld van
maakbaarheid te voldoen. Deze ontkenning van de scherpe randjes en
ongemak leidt uiteindelijk tot een cultuur waarin mensen op eieren
lopen, de waarheid niet onder ogen durven zien. Niet durven
betekenisvolle frictie aan te gaan. Niet durven te leren met
afwijzing om te gaan, en dat ze niet altijd hun zin zullen krijgen.
Met andere woorden, het moderne gezin hecht weliswaar geen waarde
meer aan oude hiërarchische regels en betuttelende normen, maar is
langzaamaan toch verworden tot een onveilige plek. Waar je de kans
wordt ontnomen alle delen van het leven te omarmen. De mooie en de
slechte.
De weg vooruit
Terug naar de vier mannen aan tafel. Twee van hen, Johan Derksen
en Thomas van Groningen, vonden het meer dan terecht dat Duk de
confrontatie niet was aangegaan. Het was alleen de gespreksleider,
Wilfred Genee, die stelde dat het laf was. Als je een mening hebt,
moet je bereid zijn om met kritiek daarop om te gaan. De rest van de
uitzending verloopt gebroederlijk. Ze recenseren het uiterlijk van
Palache en lachen om een AI-filmpje dat laat zien dat Duk en Palache
aan het zoenen zijn tijdens de uitzending. Van Groningen vindt het
belangrijk om de naam van Palaches ex-partner te noemen. Er wordt
alom gelachen. Geen woord over wat Palache inhoudelijk tegen Duk
gezegd heeft.
Dit is de wereld die we creëren als we het vermijden van ongemak
normaliseren. Mannen in hun bubbel, pratend over een vrouw die niet
aan tafel zit. Mannelijke politici die in een landhuis formeren,
pratend over groepen die nooit de kans krijgen mee te beslissen.
Uiteraard kunnen we een andere weg inslaan. Door weer te leren om
gezonde ruzies te maken. Om ongemak te dragen. Om aan tafel te
blijven zitten, ook als het moeilijk wordt.
En dat begint aan de keukentafel.
De familie, biologisch of gekozen, moet weer een oefenplaats voor
betekenisvolle frictie worden. Een plek waar we de spieren trainen
die we nodig hebben om in de publieke ruimte met verschillen om te
gaan.
Pas dan bouwen we een samenleving waarin we de grote vraagstukken
– klimaat, migratie, ongelijkheid – samen kunnen aanpakken. Niet
door het conflict te vermijden, maar door het aan te gaan. Met
respect, met kwetsbaarheid, en met de wetenschap dat we elkaar nodig
hebben, juist als het moeilijk wordt.
.jpg)
.jpg)
Posts
