Op @nrc Fotoserie: "Verschroeide aarde, vernielde huizen: de ravage van de natuurbranden in Europa en Noord-Afrika in beeld"

Op @nrc Fotoserie: "Verschroeide aarde, vernielde huizen: de ravage van de natuurbranden in Europa en Noord-Afrika in beeld" https://t.co/NusK9REX44

— Aart Dekker (@AartDekker) July 30, 2026

 

ZOU TOCH JAMMER ZIJN... De Zang van de Walvis - Overleven zonder ijs - IJsberen & Walvissen / PRACHTIGE PLANEET / WWF LEDENMAGAZINE / HET GEVAAR VAN KLIMAAT OPWARMING /

 

 

 

 

 

Foto- en Geluid-verhaal van 'Be One with Nature', 

het Leden Magazine van WWF Nederland, 

je vindt Editie 3 van 2023   ---  Hier  ---

KEN JE DIE GRAP VAN RUTTE EN 'ZIJN' TUNESIË-DEAL? .... Die bestaat niet! / MIGRATIE SPROOKJES MARKJE 'FLUTTE' RUTTE DE LULLENAAR / CARTOON TOM /

 Cartoon overgenomen van het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit

Cartoon van Tom Janssen voor Trouw.nl, 

'Tom' won vele Prijzen, w.o. de Tweede bij World Press Cartoon 2009, in de categorie Editorial Cartoon. 

Veel meer Cartoons van 'Tom' op zijn site:   --- Hier  ---

 

 

GENIALE CARTOON JOS COLLIGNON! 'Gaat ook de Zuidpool z'n buitengrenzen beter bewaken?' / EVEN NADENKEN / KLIMAAT VLUCHTELINGEN / MIGRATIE 'PROBLEMEN' / EU-/FLUTTE-WANBELEID /

Gaat ook de Zuidpool z'n buitengrenzen beter bewaken? pic.twitter.com/SnXheStIuG

— Jos Collignon (@CollignonJos) June 7, 2023

 

Cartoon van Jos Collignon voor de Volkskrant  juni 2023

meer Cartoons van Collignon op --- Hier --- op zijn site

Collignon is een vaste Cartoonist van VK.nl

 

SHARTIE AART DEKKER; 'Kaputt' & Lijfland 'Tussen drie plagen' / N.A.V. GROENE COLUMN: Mathieu Segers - 'Eland' / ACHTERGRONDEN & HISTORIE VAN OORLOG IN NO-EUROPA IN DE LITERATUUR /

Jaan Kross is een van de beroemdste Estse Schrijvers. De column van Mathieu Segers hieronder  - over de historische achtergronden van Putin's Oorlog in de Ukraïne en hoe de geschiedenis de opstelling van een land als Estland in dat conflict nu bepaalt -  a.h.v. twee boeken, gaat niet over bovenstaand boek, als is de titel daarvan natuurlijk in dit verband veelzeggend...

 

SHARTIE AART DEKKER; 'Kaputt' & Lijfland 'Tussen drie plagen'

ACHTERGRONDEN & HISTORIE VAN OORLOG IN NO-EUROPA IN DE LITERATUUR

N.A.V. GROENE COLUMN: Mathieu Segers - 'Eland'

Zoals volgers bekend is voer ik nogal eens discussies met mijn oude vriend  - het Orakel van Porkuni -  Maarten van Gent. Al vanaf de aanloop naar Putin's inval in Ukraïne  - de gruwelijke 20e eeuwse barbarij die in Rusland nog steeds geen 'oorlog' mag heten -  gaan die gesprekken nogal eens over dat conflict, niet in het minst omdat de oude wijsgeer op 100km van de Russische grens woont, en hij zichzelf ten opzichte van 'al die Nederlanders'  - en dus ook mij -  superieur acht waar het gaat om inzicht in de Russische ziel...

Ik lees graag  - al gaat me dat door mijn oogproblemen stukken minder gemakkelijk af dan vroeger -  en lees tegenwoordig van alles; fictie maar ook geschiedenis, biografieën en heel veel anders. Van Gent niet; die houdt het bij wat hijzelf relevant vindt in de krochten van het internet, en af en toe eens een realistisch boek.

'Dus' vertelde ik hem een tijdje geleden dat ik een boek van de Estse grote schrijver Jaan Kross had gekocht omdat het me in het licht van de oorlog nu interessant leek  - ik ben er helaas nog niet aan toe gekomen -  en zo probeerde ik bij hem ook interesse te wekken voor onderstaande column van Mathieu Segers  - we zien deze hoogleraar en kenner van Europa en de Europese geschiedenis tegenwoordig nogal eens optreden in programma's als Buitenhof en Nieuwsuur als het gaat om wat landen beweegt in de lopende oorlog en alles wat er in de verte mee te maken heeft. Maar bij van Gent ging geen belletje rinkelen, dus was de column  - toch beknopt en gemakkelijk te volgen, én gaande over Estland nu en toen -  niet echt aan hem besteed...het was ook bijna bedtijd, wellicht speel de dat ook een rol...

Daarom dan maar delen op deze wijze... Reageren zoals altijd; Graag!

Ben benieuwd...

AD 

Column Buitenland

Eland

Mathieu Segers

25 mei 2022 – verschenen in nr. 21 Je leest de originele column    ---  Hier  ---

De totaal verschillende schrijvers Curzio Malaparte (1898-1957) en Jaan Kross (1920-2007) waren superieure romanciers, maar ook meesters in het schetsen van de eigenaardigheden van de Europese natiestaten en hun bevolkingen. Bovendien vertellen ze beiden elke keer weer dat ene verhaal. Het verhaal van de opwinding en de wreedheid die de Europese geschiedenissen kleurt met valse glorie. Malaparte en Kross behoren tot de dun gezaaide chroniqueurs van het diepere Europa, het Europa dat de tijdgeest stuwt. In de razende geschiedenis van vandaag zijn hun inzichten waardevol.

Eerst Malaparte. In het blootleggen van de waarheden achter de officiële waarheid is Malaparte meedogenloos. Dat is bijzonder, want voor die Europese waarheden geldt meestal dat zij verstopt blijven, of verpakt worden in tegenspraak, zwijgen en hypocrisie, of in de zachte troost van de melancholie en het vergeten. Bij Malaparte gaat het anders. Bij hem is dit Europese comfort van l’éducation sentimentale slechts aanwezig in de antichambre van de geschiedenis. Wie de echte geschiedenis binnengaat, treft iets heel anders. Zo was het in Europa. Zo is het in Europa, waar alleen de poëzie bestand is tegen de werkelijkheid.

Als oorlogsverslaggever van de Italiaanse krant Corriere della Sera en diplomaat trok Malaparte vrijwel het hele Europese oorlogstoneel over, en dat in de duisterste dagen van de Tweede Wereldoorlog. Meestal bewoog hij zich direct langs de frontlijn. Zijn boek Kaputt, waaraan hij in 1941 begon in Oekraïne, bevat het onthutsende en macabere verslag van die odyssee, die begint in Italië en Joegoslavië, tot diep in Roemenië en Oekraïne leidt en hem verder voert, tot aan de meren en zeeën van Lapland, Karelië en de Botnische Golf.

Daar, in de ijle Europese geschiedenis van Scandinavië en het Balticum, beleeft de Malaparte van Kaputt een magisch moment. Als hij een keer laat op de avond door Helsinki wandelt ontwaart hij een curieus tafereel. Op de trappen van het stadhuis ligt een groot dier met een imposant gewei. Het is een eland, niet dood, wel ernstig gewond, verdwaald misschien, komend uit Estland.

Het ideaal van de Europese eenheid is nog niet dood

Het corps diplomatique, dat het digestief van de avond verwerkt in de ijskoude buitenlucht, komt langzaam samen rond de eland. Sensatie en zorgen over het majestueuze dier brengen hen bijeen, van vertegenwoordigers van nazi-Duitsland, Zweden en Spanje tot de president van de Finse republiek; meisjes en soldaten zijn er ook. En zo wordt die samenkomst een moment van gedeelde zorgen, kleine genoegens en voorzichtige gebaren. Uiteindelijk belandt de eland in een ambulance. Het ideaal van de Europese eenheid is nog niet dood.

Wat dat ideaal vermag, beseft men nu in diezelfde regio. Europese landen als Finland en Zweden winnen hun onafhankelijkheid niet op eigen kracht. Nee, ze krijgen deze, van de geschiedenis, wanneer die zich zo plooit dat afspraken deze landen de onafhankelijkheid gunnen. Voor Finland en Zweden worden dit nu de afspraken van de Navo, bereikbaar dankzij hun ongeschonden grondgebied, maar ook via de afspraken die zij al hebben in de Europese integratie. Wel of niet deel zijn van die afspraken bepaalt ook de geschiedenis voor landen als Nederland, Albanië, Duitsland en Oekraïne.

Niemand heeft deze realiteit van duwen en trekken rond internationale afspraken, maar ook de verbinding daarvan met het persoonlijke leven van Europeanen, mooier beschreven dan de Estse schrijver Jaan Kross in zijn magistrale historische roman Tussen drie plagen, een kroniek van het zestiende-eeuwse Lijfland – zoals Estland toen heette – een speelbal tussen Rusland, Zweden, Polen en de Duitse cultuur.

Ook bij Kross is weinig wat het lijkt: ‘Het land dat voorwerp was van al dat geduw en getrek, wist daar al die jaren praktisch niets van af.’ Toch blijkt het deze onwetende ‘achtergrond’, bestaande uit gewone Esten, die de ‘voorgrond’ van de internationale politiek kan beïnvloeden, soms zelfs bijna beslissend. Door afspraken mogelijk of onmogelijk te maken. De conclusie van Kross: ‘Waar iets begint en waar iets eindigt, berust alleen maar op afspraken.’ Finland en Zweden willen een nieuwe afspraak, met de Navo. De drang daartoe komt uit de ‘achtergrond’, die plek waar de Europese waarheid achter de officiële sluimert.

Dat dit nu gebeurt is mooi, maar ook omineus. Het lot van de eland zal bepalend zijn voor wat er volgt. Zijn genezing gloort in de vervolgafspraken over zijn verpleging.

Nr. 21 / 2022

 

 

 

SHARTIE AART DEKKER FIBA-EUROPE / MU16 EUROPEAN CHAMPIONSHIP 2022 SKOPJE: Misschien wel het Mooiste Jeugd-EK dat er is start met: Israel v Netherlands

#live #fibau16europe #basketball

LIVE - Israel v Netherlands

FIBA U16 European Championship 2022

1 wacht Gepland voor 12 aug. 2022 Watch #live the Group Phase game between Israel and Netherlands at the FIBA U16 European Championship 2022. 

 #fibau16europe #basketball #baloncesto #basquete #basquetebol #농구 #basket #バスケットボール #バスケ #pallacanestro #bolabasket #篮球#баскетбол #basketbol #basketbolda #baskette كرة السلة #Баскетбол 

►► Watch more than 2,500 live games for FREE every year. Subscribe to #FIBA YouTube Channel to get your 🏀basketball🏀 fix! ➡

*

SHARTIE AART DEKKER FIBA-EUROPE

MU16 EUROPEAN CHAMPIONSHIP 2022 SKOPJE: 

Misschien wel het Mooiste Jeugd-EK dat er is!

Vanaf 2001  - toen nog in het oude format met kwalificatie voorrondes, en 12 deelnemende landen aan het eindtoernooi -  woonde ik vele jaren het MU16-EK in de A-Divisie bij.

Ik ging er naar toe om het te scouten voor mijn in 2010 omgekomen vriend Rob Meurs, maar al vrijwel vanaf het begin ging ik er ook over schrijven voor de Nederlandse Basketball-liefhebbers; ik vond het prachtig om het allemaal te beleven, en vond dat meer mensen in Nederland dat moesten horen/lezen.

Mijn stelling is zelfs dat het misschien wel het mooiste toernooi is om te volgen; voor de meeste spelers is het hun eerste EK, de invloed van scouts, media agenten en geld wordt groter, maar toch hebben de meeste spelers nog iets puurs, iets wat onder invloed van al die factoren van buiten met de tijd toch wel wat minder wordt. Daarnaast zijn de spelers nog jong, fysiek nog niet volwassen, maar toch al in staat behoorlijk volwassen basketball te spelen.

De toernooien zijn vaak spectaculair, spannend en soms ook verrassend.

In veel buitenlanden worden er trouwens wedstrijden live uitgezonden op TV, en niet zelden zijn er bij de wedstrijden van het organiserende land en de Finales grote aantallen publiek; 5.000 tot ver boven de 10.000 mensen op de tribunes komt voor!

En nu doet Nederland dus voor de derde keer in de moderne tijd mee; een prachtige kans voor de spelers, maar ook voor coaches die zich er meer in willen verdiepen en natuurlijk voor de liefhebbers in de zaal en degenen die het via live-streams volgen.

Nederland wist zich bij eerdere deelnames niet te handhaven op het hoogste niveau, en ook deze keer zal het een fikse kluif zijn om dat voor het eerst wel te bewerkstelligen. Permanent op A-niveau deelnemen is wel een doelstelling voor het Nederlandse Basketball.

En bij de U16 leg je de basis voor latere jaren; ook in die zin is het eigenlijk het belangrijkste toernooi.

De Orange Lions spelen in de groep tegen Israël, Frankrijk en Litouwen; allemaal topteams!

 

Je vindt alles over de Orange Lions op de site van Fiba:   ---  Hier  ---

Ik zou zeggen: Kijken!

En: Veel Plezier!

(AD)

GEOPOLITIEKE SITUATIE ANNO 2022 / Zo, eindelijk eens een illustrator die laat zien waar het op staat! / CARTOON Andy Davey - @DaveyCartoons /

Updated version of a classic map of #Europe by cartoonist Andy Davey via @ianbateson pic.twitter.com/5nuZbt44uc

— Andreas Rossbach (@rossbachandreas) June 19, 2018

 Andy Davey

@DaveyCartoons

UK political and social gag cartoonist. Andy Davey: http://andydavey.com

BASKETBALL JEUGD-/TALENT-ONTWIKKELING GRONINGEN / RTC NOORD: Stijn Lechner volgt Pete Miller op als hoofdcoach / RTV NOORD /

Pete Miller (links) en Stijn Lechner (rechts) op archiefbeeld

Karel-Jan Buurke (@KarelJanBuurke) / Twitter

Lechner volgt Miller op als hoofdcoach RTC Noord

Karel-Jan Buurke

21 april 2022 • 2 minuten leestijd 

 Originele Post van  RTV Noord    ---  Hier  ---  Meer Donar-nieuws van RTV Noord   ---  Hier  ---

Stijn Lechner wordt vanaf komend seizoen de nieuwe hoofdcoach van het RTC Noord/Basketball Academy. Hij volgt hiermee Pete Miller op, die na vijf jaar stopt in die functie en afscheid neemt van de club, waar hij in het verleden ook speler was.

De 31-jarige Lechner wordt tevens hoofdcoach van het onder 22-team. Hij was drie jaar lang actief als assistent-coach bij Pete Millers U22-team. Daarnaast was hij werkzaam als hoofd-assistent bij het Regionaal Training Centrum (RTC). De afgelopen twee seizoenen was Lechner de hoofcoach van het onder 18-team van Donar.

Pete Miller

De bijna 70-jarige Miller was in het verleden drie seizoenen (1975-1978) actief voor Donar. Voor de Amerikaan kwam in april 2021 een droom uit, toen hij het seizoen mocht afmaken als hoofdcoach van Donar, na het ontslag van coach Ivan Rudez.

Pasalic vervangt Besselink

Lechner gaat in zijn nieuwe rol ook samenwerken met de nieuwe technisch directeur van Donar, Drago Pasalic, die de komende weken de taken van Hans Besselink overneemt als teammanager. Besselink neemt de komende tijd rust na een 'kleine medische ingreep'.

RTC Noord sinds 2011

Het RTC Noord bestaat sinds 2011 en biedt een opleidingstraject voor jonge basketballers. Het RTC Noord is bedoeld om de aansluiting tussen talenten en het huidige topbasketbal te verbeteren en vormt de basis van de spelers die bij Donar actief zijn in het U18 en het DTL team.

Lees ook:

- Pete Miller start als hoofdcoach van Donar met monsterscore - Donar en RTC Noord verlengen samenwerking, coach blijft 

 

 

NEDERLAND GEKKENHUIS / RTV NOORD: 'Aanwijsplek Spelen leverde schaatser Bosker ook haatberichten op: 'Niet zo leuk en best gek' '

 

Cartoon overgenomen van Joop.nl, Arend van Dam Cartoons & Illustraties 

(Origineel en bijbehorend artikel   ---  Hier  ---)

Aanwijsplek Spelen leverde schaatser Bosker ook haatberichten op: 'Niet zo leuk en best gek'

8 januari, 09:27•2 minuten leestijd  (Originele bericht & Meer van RTV Noord   ---  Hier ---)

Schaatser Marcel Bosker uit Groningen kreeg een aanwijsplek voor de 1500 meter en de ploegachtervolging voor de Olympische Spelen van Beijing, maar dat leverde hem naast de vele gelukwensen ook meerdere haatberichten op.

'Heel veel mensen begrepen de keuze wel, maar ik heb ook behoorlijk wat vervelende berichtjes gehad en ook wat haatberichten', vertelde Bosker (24) na het behalen van de Europese titel op de ploegachtervolging, met Sven Kramer en Patrick Roest.

'Best heftige berichten. Sommige zeiden: je verdient het niet en je hoort er niet thuis, maar ook erger. De meest onlogische dingen kwamen voorbij.'

'Je onthoudt wel die vijf negatieve'

Helemaal onbewogen liet het Bosker ook niet. 'Het is niet zo leuk en best gek. Misschien krijg je honderden positieve berichten en vijf negatieve. Maar je onthoudt wel die vijf negatieve. Mensen mogen denken en schrijven wat ze vinden. Maar dat is ook Nederland. Iedereen weet heel goed wat hij zelf vindt en schrijft op social media wat hij wil.'

Telkens lid van de winnende ploeg

Bosker maakte als enige schaatser deel uit van alle ploegen die een internationale titel pakten sinds de vorige Spelen in 2018. Drie keer werd hij wereldkampioen en nu ook drie keer Europees kampioen.

Als enige schaatser reed hij dit najaar alle drie de races op de ploegachtervolging in de wereldbeker, waarmee Nederland zijn startplek voor de Spelen zeker stelde.

Lees ook:

Bosker over deelname aan Olympische Winterspelen: 'Zeker verdiend' 

NRC-INTERVIEW BERNICE NOTENBOOM: 'Net terug van een expeditie naar de Noordpool -die sneller opwarmt dan waar ook- “Het ijs drijft als een gek.” / KLIMAATOPWARMING / KLNIPSEL UIT DE OUDE DOOS (2017): '41 graden onder nul. Dan moet je oppassen’

Climate - 'Santa and melting Arctic Ice' - Environmental Cartoons, 

Overgenomen van: Seppo.net

*

NRC.nl  Interview Bernice Notenboom

‘41 graden onder nul. Dan moet je oppassen’

Bernice Notenboom Ze is net terug van een expeditie naar de Noordpool, waar de opwarming sneller gaat dan waar ook. “Het ijs drijft als een gek.”

• Marcel aan de Brugh 19 mei 2017 Leestijd 9 minuten 

  (Het complete originele Interview op NRC.nl   lees je   ---  Hier  ---
  

(Foto's Merlijn Doomernik)

Bernice Notenboom (54) groeide op in Rotterdam. Ze studeerde geografie in Delft, tot aan het kandidaats. Daarna ging ze naar Amsterdam, communicatiewetenschappen studeren. Ze haalde vervolgens in de VS een MBA, en werkte bij Microsoft. In 1997 begon ze een raftingbedrijf. Sinds 2000 maakt ze reisverslagen voor radio, tijdschriften en tv. Ze stond als eerste Nederlandse vrouw op de zuidpool (in 2008), als tweede boven op Mount Everest (2009), en probeerde als eerste vrouw ter wereld van de Noordpool naar Canada te skiën (in 2014, een route van 800 kilometer, ze moest na 600 kilometer evacueren). Haar laatste expeditie, afgelopen april, was van de 88ste breedtegraad naar de geografische Noordpool.

Bernice Notenboom is er al. We hebben afgesproken in het hoofdkantoor van energiebedrijf Eneco in Rotterdam. Ze zal er straks een lezing geven. Over de Noordpoolreis die ze net heeft afgerond, over de opwarming van de aarde, maar ook over afzien en doorzettingsvermogen. Nu probeert ze een simpel toegangspasje te regelen. Een baliemedewerker vraagt voor de vierde keer haar naam, en voor wie ze ook alweer komt. „Dit vind ik dus pas echt afzien”, zucht ze. „De regeltjes, en het geneuzel, waar je je hier druk om moet maken. Dit is niet mijn wereld.”

Zoals Notenboom zijn er niet veel. Ze stond als eerste Nederlandse vrouw op de zuidpool. Als eerste vrouw ter wereld probeerde ze van de noordpool naar Canada te skiën, een tocht van 800 kilometer. Dat is haar wereld. Het eindeloze wit, de leegte, de stilte. De kou ook, het afzien.

Haar laatste expeditie, afgelopen april, was een weerzien met het noordpoolgebied. Een somber weerzien. Het is de plek op aarde waar de opwarming het snelst gaat, en het ijs snel verdwijnt. Ze nodigde 66 bazen van grote Nederlandse bedrijven uit op Spitsbergen om het met eigen ogen te komen zien. En om hen aan te sporen actie te ondernemen tegen de opwarming. Het trok veel media-aandacht.

En nu is ze dus terug in die drukke wereld. „Toen ik afgelopen vrijdag vanuit Spitsbergen in Oslo landde, was het een gekkenhuis. Iedereen wilde me spreken. Ik ben een paar dagen gevlucht naar mijn zus in België.”

Een medewerker van Eneco leidt ons naar een soort bioscoopzaal. Hier zal Notenboom straks spreken. Hij laat ons alleen, waarna Notenboom vertelt over haar „poolvirus”, vooral voor het arctisch gebied. „De Zuidpool is heel anders, bijna saai.” We spreken over de aantrekkingskracht van die extreme gebieden, en waarom ze zichzelf pijnigt om ze te bezoeken. Over de opwarming van de aarde, die juist in het noordpoolgebied zichtbaar en dramatisch is. En over haar anders zijn.

Notenboom vertelt dat ze thuis in het Canadese Fernie een oude foto heeft hangen van een groep rijke lui op kamelentocht. „Je ziet een vrouw met handtas en nylonkousen. Totaal onaangepast. Haar blik is super recalcitrant. Daar hou ik van.”

 

 Lees ook een portret van Bernice Notenboom uit 2015: ‘Ik ben in het verkeerde land geboren’

In je boek Tegenpolen beschrijf je hoe je na elke expeditie tijdelijk in een soort trance raakt. Dat je weg bent van de wereld. Maar dat je daarna ook weer snel onrustig wordt, en een volgende expeditie zoekt. Hoe is dat nu?

„Zo onrustig ben ik niet meer. Gelukkig worden we allemaal wat ouder en wijzer. Ik zoek nu meer de rust op.”

En die vind je op de Noordpool?

„Die enorme problemen door de opwarming van de aarde zitten steeds in mijn hoofd. Ik lees erover, schrijf erover, maak er films over. Ik weet precies hoe het tien jaar geleden op de Noordpool was, vijf jaar geleden, drie jaar geleden. Je ziet de veranderingen. Je probeert de puzzelstukjes, al die data, in elkaar te passen. Dat raast allemaal door je harses. En dan ben je daar en stopt het even. Alles valt van je af. Die stilte, die leegte. Je ademt, en gaat de dialoog met het ijs aan.”

Een dialoog met het ijs? Hoe?

„Je vraagt de Noordpool letterlijk om er te mogen zijn. En je vraagt je af: kan ik de test doorstaan om op jouw ijs te mogen skiën? Het is ook een wedstrijd met mezelf: kan ik het aan? Ik heb dit keer echt geleden. Ik heb bevriezingen. Mijn tenen werken niet. In mijn vingers heb ik geen gevoel. Ik heb een enorme infectie op mijn lip. Daar moet ik voor naar het ziekenhuis, die moet weggesneden worden. Ik ben echt aangetast door die Noordpool. Tegelijkertijd is het zo prachtig. Er is niks van geur. Het is ook de simpelheid van het leven. Je moet eten en drinken, en warm en veilig blijven. De rest is onbelangrijk.”

Je moet eten en drinken, en warm en veilig blijven. De rest is onbelangrijk

Je moet tijdens poolreizen heel veel eten, zodat je lichaam op temperatuur kan blijven bij die kou.

„Dat zou je moeten doen, maar dat doe ik niet.”

Dan val je veel af.

„In deze laatste expeditie zo’n zeven kilo in twintig dagen. In 2014 skiede ik vanuit de noordpool naar Canada. Dat was een lange trip. Toen ben ik vijftien kilo afgevallen. Het wordt trouwens steeds lastiger dit soort reizen te maken. Het ijs wordt snel dunner. Je vindt amper meer piloten die je op het ijs willen afzetten, en je weer willen ophalen. Ja, misschien de Russische nog. Dat zijn echte macho mannen.”

Is de laatste expeditie geslaagd?

„Op die verschrikkelijke kou na wel. Toen we begonnen was het 41 graden onder nul. Dan moet je echt oppassen. Je tentstokken breken zo, rubber verpulvert. Voor de branders hadden we zes pompjes bij ons. Drie gingen er meteen kapot. We dachten: het zal ons niet gebeuren dat we meteen moeten evacueren. Wat een afgang zou dat zijn. We hebben de pompjes onder de oksels de hele nacht warm gehouden. We hebben niet gegeten, niet gedronken. We zaten te koukleumen in onze slaapzakken. Maar de volgende ochtend konden we de branders gebruiken. Gelukkig werd het weer daarna beter.”

Dat klinkt niet zo geslaagd.

Ze lacht. „Het is vooral geslaagd omdat ik voor het eerst zo uitgebreid heb geholpen met wetenschappelijk onderzoek. Voor de NASA hebben we de dikte van de sneeuwlaag op het zee-ijs gemeten. Dat moet je weten om te bepalen hoe snel het ijs smelt. We zaten aan de Russische kant van het Noordpoolgebied, we waren vanaf Frans Jozef Land naar de 88ste breedtegraad gebracht. De NASA had voor het eerst toestemming gekregen van de Russen om hun kant van het arctisch gebied in kaart te brengen. Wat we nu weten is dat het zee-ijs daar bijna overal maar 50 centimeter tot een meter dik is.”

Twee jaar geleden zijn twee Nederlandse poolreizigers in het arctisch gebied omgekomen omdat het zee-ijs dunner was dan gedacht.

Naast poolreiziger vestigt Bernice Notenboom zich steeds meer als filmmaker. Zo maakte ze in 2010 een film over haar 750 kilometer lange kayaktocht over de Niger, waar ze de gevolgen van klimaatverandering in beeld bracht. Het meeste succes had ze met haar documentaire Sea Blind, over vervuiling door de internationale zeevaart. Die is in 15 landen uitgezonden.Haar favoriete project was de zesdelige serie Klimaatjagers, die door de VPRO werd uitgezonden. „Ik ging de hele wereld over, en sprak 150 wetenschappers over de vraag wat er met ecosystemen gebeurt als ons klimaat opwarmt.” Notenboom werkt nu aan een bioscoopfilm over de fragiliteit van de Noordpool.

„Dat is appels met peren vergelijken. Marc en Philip waren in een ander gebied, en ze waren er later in het jaar, met warmer weer. Het grootste gevaar voor ons waren de ijsberen. Vroeger kwamen die maar tot de 82ste, 83ste breedtegraad, nu veel hoger. Dat komt doordat de Atlantische Oceaan met zijn relatief warme water steeds verder binnendringt. Er is meer open water. Daardoor komen de zeehonden steeds hoger. En de ijsberen volgen de zeehonden.”

Zijn jullie ijsberen tegengekomen?

„Wij niet, maar een andere expeditie wel. Hun sleeën zijn opengescheurd en geplunderd. Ze stonden op vijftien meter van de beren.”

Je schrijft in Tegenpolen dat je nogal slordig bent. Had je daar nu last van?

„Ik ben van nature niet zo netjes. Het is een strijd mijn slee goed in te pakken, zodat ik meteen weet waar ik iets kan vinden. We moesten nu vaak stoppen om een lawinesonde in het ijs te prikken, en de sneeuwdikte te meten. Ik had in mijn borstzak een notitieblok en een potlood. Maar ik had er niet over nagedacht dat het lastig schrijven is met die dikke handschoenen. De handschoenen moesten vijf keer per dag uit.”

Ze tilt haar linkerhand op en wijst naar de bruine vlekken onder haar nagels. „Dan krijg je dit soort bevriezingsverschijnselen. Tsja, we zijn allemaal mensen.”

Zijn er ook dingen waarin je uitblinkt?

„Ik ben goed in de zakelijke kant. Het organiseren en regelen van zo’n expeditie. Deze reis kostte 250.000 euro. Ik heb er 22 sponsoren voor weten te vinden. En eenmaal op expeditie kan ik heel goed doorgaan. Ik ben een buffel. Niks overvalt mij.”

Bernice Notenboom beklom op haar veertiende al bergen in de Alpen. Ruim tien jaar later, toen ze in de Verenigde Staten studeerde, had ze er een zomerbaantje bij een reisbureau en was ze voor het eerst verantwoordelijk voor een groep. „We werden gedropt in the middle of nowhere in Utah.” Ze hadden, naar later bleek, oude kaarten bij zich. Op de plek waar een waterput zou zijn, was alleen een opgedroogd gat. „We zijn ’s nachts gaan lopen en overdag gaan slapen. We zochten katoenbomen op, daar vind je water diep onder de wortels. Dat heeft een paar dagen geduurd. We hebben het gered. Ik was trots op mezelf. Maar ik leerde ook nooit meer met oude kaarten op pad te gaan.”

Ze reisde daarna door Pakistan, door woestijnen in Saoedi-Arabië en Jemen, door Mongolië. „Ik vind het interessant te zien hoe mensen in een harde omgeving proberen te overleven.” In 2000 kreeg het „poolvirus” haar te pakken. Ze was in het hoge noorden van Canada op een maandlange kayaktocht met een Inuit. „We jaagden zelf en aten vooral narwal. De huid bevat veel vitamine C en smaakt een beetje naar citroen.” De reis maakte diepe indruk op haar. „Ik dacht, dit is zo mooi.”

Mooier dan de woestijnen?

„Je hebt voor allebei overlevingstechnieken nodig. Maar ik denk wel dat het in de woestijn makkelijker is te overleven.”

Heb je je wel eens in levensgevaarlijke situaties begeven?

In de Himalaya ben ik in een gletsjerspleet gevallen. Toen heb ik moeten vechten voor mijn leven.

tweet

„In de Himalaya ben ik in een gletsjerspleet gevallen. Toen heb ik moeten vechten voor mijn leven. In Siberië ben ik een keer door het ijs gegaan. Ik ben steeds gered. Ik heb een aantal near misses gehad. Vooral sneeuwlawines die langs me heen raasden.”

Waarom zet je je leven op het spel?

„Het is voor mij noodzaak om in die gebieden te kunnen zijn. Dat staat boven alles. Maar ik bereid mij wel goed voor: verzekeringen, een tracking device, een base camp manager… Wat niet wegneemt dat je soms pech kan hebben. De grootste hedendaagse bergbeklimmer, de Zwitser Ueli Steck, is vorige maand overleden in de Himalaya. Hij was aan het wandelen, struikelde en viel duizend meter naar beneden.”

Je zet je ook in voor het klimaat. Wanneer begon dat?

„In 2007 zat ik een week vast op het Russische onderzoeksstation Barneo. Daar waren allerlei wetenschappers, waar ik toen eindeloos mee heb gepraat. Toen viel het kwartje: mijn wereld gaat verdwijnen!”

Waarom wil je niet met klimaatsceptici praten?

Verontwaardigd: „Ja, dat staat op mijn wiki-pagina, maar die heb ík niet geschreven. Hij is ooit door iemand aangemaakt, geen idee wie.”

Ik pak een boek uit mijn rugzak: A farewell to ice, van de gerenommeerde Britse poolonderzoeker Peter Wadhams. Hij schrijft dat het arctische gebied in de zomer misschien binnen enkele jaren al ijsvrij is. Maar dat strookt niet met de meeste computermodellen, die zo’n situatie ‘pas’ voor over een jaar of 25 voorspellen. Notenboom omschreef het boek in het tv-programma De Wereld Draait Door als de bijbel voor de noordpool.

(Foto's Merlijn Doomernik)

Is dat niet alarmerend?

„Ik zeg niet dat hij gelijk heeft, maar ik vind het wel fijn dat hij het zegt. Volgens mij weten we het gewoon niet. Want wat doen die modellen? Ze gooien alle data bij elkaar en dan komt er voor 2030 of 2050 een getal uit. Maar we zien intussen verschijnselen waar de modellen geen rekening mee houden.”

Welke?

„Dat de warmte van de Atlantische Oceaan de Noordpool penetreert. Waar we ook nog maar weinig over weten is de golfactiviteit en de invloed op het smelten van zee-ijs. Het gebied verandert, en het gaat snel. Dat is wat ik zie, aan de grond. Van de 300 kilometer die ik nu heb geskied, waren er minstens 150 op relatief dun, eenjarig ijs, met open water. Het ijs drijft als een gek. Vorige week in Spitsbergen was de oceaan 4 graden. Dat is niet normaal.”

Lees ook: Over twintig jaar zijn al deze ijsbergen gesmolten

Je hebt op Spitsbergen 66 bazen van Nederlandse bedrijven rondgeleid. Heeft dat gewerkt?

„Dat denk ik wel. We hebben ze van het comfort van het schip zo op het ijs gezet. Met verhalen van wetenschappers erbij. Dan komt het wel binnen. Ze hebben ontberingen gevoeld. Nou ja, het was 5 graden onder nul. Kinderspel. Haha. Maar voor hen waren het ontberingen. Ze moesten sneeuwschoenen aan, en hebben toch een uur of drie, vier gewandeld.”

Wordt er voldoende tegen klimaatopwarming gedaan?

„Het gaat langzaam. Maar neem het Rotterdamse Havenbedrijf. 19 procent van de Nederlandse CO2-uitstoot komt er vandaan, en ze willen de groenste haven ter wereld worden. Ik ben voor mijn film Sea Blind in veel havens geweest. Rotterdam neemt echt het voortouw, met Hamburg en Long Beach. Het Havenbedrijf was met drie mensen op Spitsbergen. Ze hebben wel ballen. Ze hadden ook nee kunnen zeggen, zoals Shell deed.”

Wanneer is je volgende expeditie?

„Ik denk dat ik in november naar Antarctica wil. Vanaf de noordkust naar de zuidpool skiën. Deels met kites. Het Alfred Wegener Instituut heeft er een station, wellicht kunnen we iets samen doen. Het schijnt daar fantastisch mooi te zijn. En verder zit ik ook te denken aan een grote oversteek op de Groenlandse ijskap.”

In Tegenpolen beschrijf je hoe je je thuis in Fernie voorbereidt op expedities. Het boek verscheen in 2010. Heb je nog dezelfde aanpak?

„Ja, je moet zoveel mogelijk de situatie nabootsen waarin je terecht gaat komen. Bij mij thuis kan het ook heel koud zijn, en er valt regelmatig sneeuw. Pas nog een meters dik pak. Achter mijn huis zijn bergen. Dan ga ik zware autobanden naar boven slepen. Vijf, zes uur per dag.”

Zijn er andere vrouwen zoals jij?

„Niet veel. Ik vind het ongelooflijk dat ik in Nederland geen opvolgster heb.”

Het is een mannenwereld.

„Totaal. De poolreizigers, maar ook de onderzoekers.”

Misschien zijn vrouwen minder dan mannen bereid om zulke risico’s te nemen?

„Nee, vrouwen mijden de kou.”

EU-TOP / EVEN NUANCEREN / NRC COLUMNS & PODCASTS: Prima Donna Rutte & 'De prijs van 4 kopjes koffie, dottore Rutte' & (Duitsland is) Niet meer bang voor schuld / HOORT U HET OOK EENS VAN EEN ANDER /

NRC Opinie

De prijs van vier kopjes koffie, dottore Rutte

• Caroline de Gruyter

3 juli 2020

Leestijd 2 minutenUit het voorstel van de Europese Commissie over het corona-herstelfonds blijkt dat Nederland, op grond van de impact van de coronacrisis, 6,2 miljard euro aan extra subsidies zou krijgen. Zo staat het op de site van de Commissie. Op grond van bbp en inwonertal zou Nederland eigenlijk 13,2 miljard moeten krijgen. Het verschil (13,2 miljard min 6,2 miljard) is 7 miljard. Dat kun je zien als de Nederlandse investering in ‘Europese solidariteit’. Dat klinkt enorm. Maar de terugbetalingsperiode voor die 7 miljard is vastgesteld op dertig jaar: van 2028 tot 2058. Dat is 233.333.333 euro per jaar. Als je dat deelt door 17.282 miljoen inwoners, kom je uit op 13,47 euro per inwoner per jaar. Met een inflatiecorrectie van 1,4 procent is dat 9,54 euro de man. 

Dat is evenveel als „de prijs van vier kopjes koffie” per jaar, concludeerde laatst een artikel op de opiniepagina van de Belgische krant De Standaard. Vanwege de prijs van vier kopjes koffie per persoon zit politiek Nederland nu hoog in de gordijnen en dreigt het de Europese Unie in een diepe crisis te storten.

Volgens het artikel, waar onder meer voormalig Europees president Herman van Rompuy zijn naam onder zette, is „de voorstelling dat er gigantische stromen gratis geld aan het Zuiden gedoneerd zullen worden, simpelweg fout.” Niet alleen zou Nederland relatief meer Europese coronasubsidie krijgen dan Duitsland, Denemarken of Ierland, die minder hard geraakt zijn in deze crisis. Maar als je kijkt naar andere nettobetalers aan de EU – Frankrijk, Duitsland en België –, zie je dat de ophef die er in Nederland over is, daar uitblijft. Politici die masterclasses ‘belastingontduiking in Italië’ geven, heb je daar evenmin. 

Natuurlijk is het corona-herstelplan ontworpen voor Italië. De Italiaanse staatsschuld was vóór corona al torenhoog. Door extra uitgaven van de staat, en doordat de economie een mokerslag heeft gekregen, gaat die schuld binnenkort exploderen tot een onhoudbaar niveau. Iedereen weet dat. Maar tot nu toe houden de financiële markten zich koest. Geen wonder. De Europese Centrale Bank, die in de eurocrisis pas na 2,5 jaar echt in actie kwam (met Draghi’s „Whatever it takes” in 2012), ging er ditmaal meteen voorliggen. De Commissie versoepelde de staatssteunregels en schortte de strenge regels over begrotingstekort en staatsschuld direct op. En Merkel en Macron kwamen langszij met het coronaherstelfonds, dat de Commissie nu heeft uitgewerkt. Het idee erachter was simpel: investeerders zullen Italië niet aanvallen, als ze weten dat ze het met heel Europa aan de stok krijgen.

Premier Rutte – „Il dottore Strarigore” – verklaarde gisteren in Corriere della Sera dat hij nog altijd voor „100 procent leningen” gaat. En dat Italië „moet leren zichzelf overeind te houden”. Hij noemde dat „solidariteit”. Maar helaas, investeerders hanteren een andere definitie. En diegenen die niet tot de vrekkige vier behoren (ruim 90 procent van Europa) eveneens. Als de rest van Europa Italië niet beschermt, al kost het maar vier kopjes koffie, maken de markten Italië kapot. En de eurozone erbij, plus een groot deel van de interne markt of wat daar dan nog van over is. De EU en de eurozone leunen op Italië. 

Natuurlijk mogen we Italië vragen het geld verantwoord te besteden, en eindelijk te hervormen. Dat betwist niemand.

Als regeringsleiders in juli geen akkoord bereiken, schieten ze zichzelf in de voet. Uitstel, tijd rekken, is geen optie. Dat is dé les van de eurocrisis. Als we eerder een noodfonds hadden gehad, hadden Ierland en Portugal er niet eens gebruik van hoeven maken. Nu, tijdens de endgame, is zulk getalm fataal. 

Angela Merkel, de eeuwige treuzelaar, begrijpt dat eindelijk. Nu Rutte nog.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

**

LEES OOK:

Niet meer bang voor schuld

• Caroline de Gruyter

29 mei 2020

Leestijd 2 minuten 

 

In maart verzette Angela Merkel zich tijdens een Europese top nog heftig tegen eurobonds. Ze liet de Italiaanse premier weten dat hij geen dingen moest blijven vragen „die er toch niet komen”. Merkel wilde landen in de coronacrisis evenmin extra subsidie geven uit de Europese begroting. Vraag maar leningen bij het noodfonds, zei ze – dat is ervoor.

Ze zegt nu compleet het omgekeerde. Die draai had ze nooit kunnen maken als Duitsland zelf niet óók was veranderd. 

De Duitse politiek en samenleving zijn opvallend positief over het corona-reconstructieplan dat Merkel en de Franse president Macron vorige week presenteerden. Er heeft zich daar een stille revolutie voltrokken: Duitsers zijn hun angst voor schuld aan het kwijtraken..............
..........
....

De hele Column lees je op NRC.nl  ---  Hier  ---

**

NRC Podcasts:

Mark Rutte: de prima donna van het Europese theater

Het is een opmerkelijk gevolg van de coronacrisis: opeens is premier Mark Rutte de prima donna in een groot Europees theaterstuk.

• Clara van de Wiel

17 juli 2020

NRC Vandaag

Mark Rutte: de prima donna van het Europese theater

• Share
• Subscribe
  • Apple Podcasts
  • Spotify
  • Stitched
    
• Download
• Description

00:00 / 20:12

Vandaag wordt hoog spel gespeeld in Brussel. Alle Europese regeringsleiders komen bij elkaar, fysiek, voor het eerst sinds de coronauitbraak. Ze willen de EU uit het economische dal trekken dat door het virus is veroorzaakt. Er is geld, er ligt een plan, maar niet alle lidstaten kunnen zich daarin vinden. Het grootste obstakel: Mark Rutte.

Presentatie: Thomas Rueb
Productie: Henk Ruigrok van der Werven
Montage: Yeppe van Kesteren

Lees ook het stuk dat Clara van de Wiel schreef in aanloop naar de EU-top: De druk op Rutte neemt toe. Gaat-ie om?

Eerder maakten we een podcast naar aanleiding van de EU-begroting en de (on)mogelijkheden van 27 verschillende belangen: Het slagveld van de EU-begroting

Luister ook de de podcast over de woede van Zuid-Europa die Nederland zich op de hals haalde in april dit jaar: Europa is boos op Nederland

GOED IDEE UIT NRC: Landbouwexpert Bruno Parmentier: ‘Europa, voorkom honger bij de buren’ / TOEKOMST NA CORONA / MENSELIJKHEID / MIGRATIEBELEID NOORD AFRIKA / LANDBOUW & VOEDSEL /

Landbouwexpert Bruno Parmentier(Originele artikel: NRC, Foto: nourrier-manger.fr)

Interview

Landbouwexpert Bruno Parmentier: ‘Europa, voorkom honger bij de buren’

Bruno Parmentier | Landbouwexpert Het Europees landbouwbeleid heeft gewerkt: hier is geen honger, ook niet tijdens deze pandemie. In Afrika is dat lang niet vanzelfsprekend. Daarom moet Europa zijn eigen lessen exporteren, zegt landbouwexpert Bruno Parmentier.

• Caroline de Gruyter
  

22 mei 2020 

 

       Leestijd 5 minuten 

‘Never waste a good crisis’, zo luidt het adagium. Daarom maakt NRC een serie interviews ‘De wereld na corona’ over de vraag: hoe kan de coronacrisis worden aangewend om de samenleving te veranderen? De interviews zijn niet bedoeld om de toekomst te voorspellen, maar om denkrichtingen te bieden over hervormingen van (onder andere) de landbouw, globalisering, democratie, voedsel, kunst, technologie en toerisme.

Europa zal geen honger lijden door de coronacrisis, zegt de Franse landbouwexpert Bruno Parmentier. Maar Afrika waarschijnlijk wel. Daarom moet Europa volgens hem met landen aan de overkant van de Middellandse Zee doen wat het in de jaren vijftig met zichzelf deed: een gemeenschappelijke landbouwpolitiek opzetten – een systeem dat ervoor zorgt dat alle deelnemende landen altijd genoeg voedingsmiddelen hebben en dus geen honger hoeven lijden. Meteen met heel Afrika beginnen kan niet, zegt Parmentier. Maar met een aantal Noord-Afrikaanse landen, dat kan wel.

„Ik ben superkritisch over het Europese landbouwbeleid”, zegt Parmentier via Skype vanuit zijn huis in Angers. „Het moet ecologischer worden en meer bio-divers. Die omslag gaat te traag. Maar we moeten het Europese landbouwbeleid wél overeind houden. Het basisbeginsel, dat we allemaal te eten moeten hebben, functioneert prima. Juist nu, met corona, zien we hoe cruciaal dat is. EU-landen hebben hun binnengrenzen opengehouden voor landbouwproducten, en daardoor kunnen alle Europeanen essentieel voedsel blijven kopen, zoals graan, rijst en aardappels. Precies om die reden is dit in de jaren vijftig bedacht: om hongersnood uit Europa te verbannen. Dit werkt nog steeds. We zijn qua voedsel onafhankelijk van de rest van de wereld.”

Waarom wilt u dit uitbreiden naar Noord-Afrika?

„Niet uitbreiden. Eerder een nieuw systeem bedenken dat hetzelfde doet voor hen als het Europese landbouwbeleid voor óns: de voedselvoorziening waarborgen. Wij bedruipen onszelf, in Europa. Wij hebben altijd essentiële voedingsstoffen. Noord-Afrikaanse landen niet. Zij importeren bijna al hun graan, rijst en aardappels. Eén kink in de kabel, en je hebt tekorten. Dat kan komen door misoogsten, zoals in 2007 en 2011. Prijzen stegen toen. Meteen ontstond er honger in Afrika. Dat leidde tot opstanden in 37 landen en was een van de aanjagers van de oorlog in Syrië. Tekorten ontstaan ook doordat exporterende landen de oogst voor zichzelf houden. Dat gebeurt nu. Rusland exporteert vanwege de coronacrisis geen graan meer, en Vietnam geen rijst. Het Midden-Oosten en de Maghreb zijn kwetsbaar. Dit zijn onze buren. Als zij worden gedestabiliseerd, raakt dat ons ook. Als Egypte honger heeft, stijgt de druk op ons immigratiesysteem. Egypte heeft 100 miljoen inwoners. 4 procent van het land is landbouwgrond, de rest is woestijn. Egypte is de grootste graanimporteur van de wereld. Als wij helpen bij de voedselvoorziening, stabiliseren we onze eigen omgeving.”

Ah, dit is migratiebeperking?

„Dat, én goed nabuurschap. We mogen niet tolereren dat de buren honger lijden.”

U wilt graanleveranties als ontwikkelingshulp?

„Waarom niet. Adenauer en De Gaulle zeiden eind jaren vijftig: in plaats van elkaar te bombarderen, gaan we samen eten. Frankrijk leverde Duitsland graan, Duitsland stuurde auto’s naar Frankrijk. Ze stelden hun markten voor elkaar open. Dat was de afspraak. Destijds deden er zes landen mee. Nu zijn het er 27 en het functioneert nog steeds.” 

Lees ook: Hoe corona van akker tot bord de voedselketen verstoort
 






Wat moeten Noord-Afrikaanse landen geven in ruil voor de garantie op graan en rijst? 

„Je kunt aan van alles denken. Zonne-energie uit de woestijn, bijvoorbeeld. Of fruit. Dit doet Europa al met Marokko: wij sturen hen graan, zij sturen ons fruit. Dat kunnen we uitbreiden naar andere Noord-Afrikaanse landen.”

Kunnen wij voedsel missen?

„Ja. We hebben goede oogsten gehad, we hebben voorraden. De coronacrisis had op een slechter moment kunnen komen. Personen worden tegengehouden aan veel Europese binnengrenzen, maar vrachtwagens mogen door. Van niet-essentiële voedingsmiddelen krijgen we overigens wel wat minder. Dit jaar eten we waarschijnlijk minder fruit.”
Omdat we dat importeren?
„Nee, omdat je mensen nodig hebt voor oogst, transport en verkoop. Dat is door corona lastig te organiseren. Graan en aardappels worden vaak machinaal geoogst, maar veel fruit wordt met de hand geplukt. Alleen al in Frankrijk zijn daar 280.000 mensen per jaar voor nodig. Die moeten ergens slapen, wat problematisch is door corona. Ook transport binnen Europa krijgt een knauw, zelfs als de binnengrenzen open blijven, door personeelstekort. Als Europa’s grootste voedselgroothandel stilvalt, Rungis in de regio Parijs, kunnen sommige producten de Franse hoofdstad niet goed bereiken. Mensen eten anderhalve kilo per dag. Reken maar uit, voor twaalf miljoen Parijzenaars. Voor hen moeten vrachtwagens dagelijks twintigduizend ton voedsel aanvoeren. De basics komen er wel. Maar de keus aan fruit kan dan kleiner worden.” 

Als de basics er komen, waarom is er dan soms geen meel in de winkel?

„Er is wel meel, maar de logistiek kan de veranderingen in de markt niet bijbenen. Normaal luncht een derde van de Fransen buitenshuis. Restaurants en bakkerijen bestelden meel en eieren in het groot. Nu koken mensen zelf. In plaats van een bulk eieren kopen zij een doosje van zes of twaalf. De vraag naar kleine verpakkingen explodeert door corona. Normaal wordt 5 procent van alle bloem in Europa klein verpakt. Nu is dat vele malen meer. Een kilo supermarktbloem is vaak verpakt in Roemenië.”

Gaat bloem heen en weer naar Roemenië om verpakt te worden?

„Ja. Als bloem in sommige winkels op is, komt dat doordat de logistiek de omschakeling naar kleine verpakkingen nog niet goed maakt.”

Is Europa alleen autonoom op voedselgebied als ze de binnengrenzen openhoudt?

„Ja. Die onafhankelijkheid is gebaseerd op EU-binnengrenzen die open zijn voor goederen. Sommige EU-landen kunnen zichzelf voeden, andere niet. Dat verschil is vereffend doordat we één markt voor voedsel hebben. Sommige niet-EU-landen als Zwitserland doen ook mee. Het geeft zekerheid. De Britten zullen nog merken wat het is om die zekerheid te missen. Hun boeren produceren lang niet genoeg om het land te voeden.”

We importeren toch veel voedsel van buiten de EU?

„Ja maar essentiële voedingsmiddelen produceren we zelf. Met één uitzondering: Europese dieren eten soja uit Argentinië en maïs uit Brazilië. We produceren granen en importeren proteïnen. Zonder die Latijns-Amerikaanse proteïnen kan ons vee niet leven, en eten wij geen vlees en drinken we geen melk. Zelf maïs en soja produceren gaat niet. Daarvoor zijn reusachtige oppervlaktes nodig. Wat wel kan: luzerne telen, dat op klaver lijkt en vol proteïnen zit. Het was uit Europa verdwenen – we teelden het niet meer. Nu beginnen we daar weer mee. Heel goed. De wereld is turbulent. Europa moet ook op dit vlak onafhankelijk worden.”

Lees ook: ‘Vergroot je weerbaarheid, kweek je eigen voedsel’ – een interview met de Britse denker Carolyn Steel 
 





Moeten we stoppen met grootschalige Europese landbouw, en terug naar kleine boerderijen?

„Kleine boeren verdienen zeker een plek in ons systeem. Maar dat werkt alleen op het platteland. Zij kunnen niet de acht miljoen eieren leveren die Parijs dagelijks consumeert. Grootschalige productie blijft nodig. Dat moet ecologischer dan nu, met minder chemicaliën. We moeten af van monoculturen, en in plaats daarvan diverse gewassen planten, met meerdere oogsten. De EU subsidieert boeren als ze die ecologische overstap maken. Consumenten willen er best meer voor betalen. Zo ging het ook met Franse wijn na de oorlog: we drinken minder, maar wát we drinken is beter en duurder.”

Verandert de coronacrisis onze landbouw?

„Deze veranderingen komen al op gang en de crisis zal ze versnellen. Maar bínnen het overkoepelende Europese landbouwsysteem. Dat systeem zal niet veranderen. De Hongkong-griep van 1968 heeft een miljoen mensen gedood, van wie veertigduizend in Frankrijk. Daarna is er weinig veranderd. Velen zijn die griep allang weer vergeten.”

Terug naar De Gaulle en Adenauer. Wat is de les, voor ons?

„Dat landbouw geopolitiek is. En dat samenwerken stabiliteit brengt. Ik ben van 1948. Toen háátten de Fransen de Duitsers. Mijn vader en grootvader vochten tegen Duitsland. Mijn zoon is met een Duitse getrouwd. Die twee leiders hebben alles veranderd. Dat is toch geweldig. Nu klagen velen over moslims en migratie. Angst en haat borrelen soms over. Als wij daar toen overheen konden stappen, kunnen wij dat nu ook.”

Droomt u niet een beetje?

„U mag me een dromer vinden. Maar als we een formule kunnen vinden die goed is voor hen én goed is voor ons, dan lijkt me zo’n landbouwpact met Noord-Afrikaanse landen perfect. Hoe minder mensen honger hebben, hoe beter.”

Loopbaan Landbouw- en voedselexpert

Bruno Parmentier (1948) is een Franse landbouw- en voedselexpert. Hij werkte voor een non-gouvernementele organisatie in Mexico, was directeur van de Landbouwhogeschool in Angers en leidde de uitgeverij Éditions La Découverte.

Als auteur van diverse boeken over de internationale voedselvoorziening, zoals Nourrir l’Humanité (2007) en Manger Tous et Bien (2011), is hij een veelgevraagd commentator in de Franse media.

**

Veel meer 'Toekomst na Corona' op NRC.nl   ---  Hier  ---