Op @nrc Fotoserie: "Verschroeide aarde, vernielde huizen: de ravage van de natuurbranden in Europa en Noord-Afrika in beeld"

Op @nrc Fotoserie: "Verschroeide aarde, vernielde huizen: de ravage van de natuurbranden in Europa en Noord-Afrika in beeld" https://t.co/NusK9REX44

— Aart Dekker (@AartDekker) July 30, 2026

 

#SHARTIE AART DEKKER ´Je kunt het uittekenen´ / GISTEREN BIJ DE #Landmacht van #Defensie: Planning van de (Brand-)Oefeningen op de Veluwe / VRIJ NAAR de #CARTOON Dirk-Jan #AD(2025) /

 

 

Dirk-Jan Cartoons - @AD Cartoon Meer Dirk-Jan op de site   ---  Hier   ---

 

#SHARTIE AART DEKKER

Je kunt het uittekenen 

GISTEREN BIJ DE #Landmacht van #Defensie: 

Planning van de (Brand-)Oefeningen op de Veluwe

VRIJ NAAR de #CARTOON Dirk-Jan #AD(2025)  

De Nederlandse natuur staat - nota bene in april al! -in de fik. ´Dom Rechts´ brult weer in koor: `Dat dit niets te maken heeft met Klimaatopwarming; het is immers weleens eerder gebeurd.`

 

Tsja...

 

Maar dat is niet het punt dat ik aan de hand van de bovenstaande cartoon wil maken.

 

De grootste brand - die op de Veluwe, hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door een militaire schietoefening, terwijl er al dagen gewaarschuwd werd voor toenemend brandgevaar vanwege de extreme droogte - leverde gisteren ongekende beelden op voor ons kikkerlandje. Deze brand is - een dag later - ook nog steeds niet onder controle terwijl het nieuws daar gisteravond laat toch veel optimistischer over was.

 

Dus Dilan Yesilguz is krap twee maanden in functie als Minister van Defensie - naar nu blijkt allemaal onder regie van Mark Rutte, die haar nog steeds wekelijks van instructies voorziet, je hoort het ---  Hier  --- en nu al blijkt dat ze weer andere beleidsterreinen in vuur en vlam zet. Je doet stoer - en daar zijn alle middelen bij geoorloofd; ´minder regels! Onze veiligheid is in gevaar!´- of je doet het niet...

 

In het nieuws werd gisteren ook al gerept ´Dat Defensie alle protocollen had gevolgd, maar dat er natuurlijk een grondig onderzoek zal volgen´. 

 

Natuurlijk!

 

Dus over een jaar - na een onderzoek dat dan tonnen, zo niet miljoenen, zal hebben gekost, en de aandacht van media en publiek al weer 365 rellen, schandalen en ander ´nieuwswaardige zaken´verder - zal bekend worden gemaakt dat det de schietoefening inderdaad de Veluwe in de fik zetten, dat er wel degelijk een bijbehorende brandbeheersing-oefening aan gekoppeld was, maar dat er ´wat communicatie misliep en - wellicht - een brandbluskanon niet werkte. Dat was dan weliswaar bekend, maar ook daar speelde een communicatie-probleempje...

 

Het rapport van het onderzoek besluit met tientallen nieuwe regels en aanbevelingen om natuurbranden zoals deze in de toekomst te voorkomen...

 

Zucht... 

 

 

 

(AD) 

SCHAATSEN OP (M)AART'S IJS / NRC: 'Smeer vaseline, neem een ijsprikker mee'

 
Schaatsen op de vijver bij theehuis Landgoed Heidestein, Driebergen

Schaatsen op natuurijs

 

Schaatsen op plassen, meren en vaarten is op veel plaatsen levensgevaarlijk door te dun ijs. Door de wind blijven er ook wakken.

Door onze redacteur Arjen Schreuder | Originele artikel NRC.nl   ---  Hier  --- 28-2-2018 pagina 2 - 3

 

Hoe milder de winter, hoe groter het ongeduld om te schaatsen. „Er is een enorme honger om het natuurijs op te gaan”, zegt een woordvoerder van de schaatsbond KNSB. „We verklaren die drang uit het feit dat het zó lang geleden is dat dit kon.”

De laatste keer dat er volop schaatspret was, is vijf jaar geleden.

1 Waar kun je veilig schaatsen?

Veilig schaatsen kon woensdag op ongeveer twintig ijsbanen verspreid over het land; van de IJsclub in Doorn tot Hard Gaat-Ie in De Lier en IJsch in Haaksbergen – waar woensdagavond de eerste marathon van dit jaar op natuurijs werd gehouden. Deze donderdag waren het er dertig. Het zijn banen met ondiep water, vaak ondergespoten skeelerbanen en weilanden. IJsmeesters hebben de dikte gemeten. Bij deze ijsclubs kun je „honderd procent veilig schaatsen”, aldus de KNSB. Een actuele lijst is te vinden op de website www.schaatsen.nl

2 Waar kun je op ‘open water’ schaatsen?

Er zijn enkele honderden plaatsen in het land waar liefhebbers het natuurijs op zijn gegaan. Schaatsers doen enthousiaste meldingen op websites zoals die van Erik Ekkel, in het dagelijks leven werkzaam in de automatisering. Hij heeft een veel geraadpleegde schaatskaart met teksten als: „Eerste waaghals gespot” in Amsterdam Zuid-Oost, „Door de sneeuwval van gister zijn de windwakken niet meer te zien!” in Giethoorn en „Vanochtend vroeg op het ijs. Aan de randen is het prima. Het midden kraakt wel een beetje” op het Pluismeer in Lage Vuursche.

Ekkel maakt op zijn website, voor meren, vaarten, rivieren en sloten, onderscheid tussen ‘betrouwbaar’ en ‘(nog) niet doen’. Samen waren het woensdag tweehonderd meldingen.

3 Is het veilig schaatsen op grotere plassen en watergangen? 

 Nee! Woensdag zijn verschillende mensen door het ijs gezakt. De politie van Amsterdam waarschuwde op Twitter voor „zeer onbetrouwbaar” ijs: „Blijf aan de kant, zodat we je niet uit het water hoeven te halen.”

Een 75-jarige man uit Sleeuwijk kwam woensdag om nadat hij nabij Hank door het ijs was gezakt op een water naast de Biesbosch.

4 Hoe schaats je veilig op ‘open water’?

Om te beginnen: ga nooit alleen schaatsen. Controleer de kwaliteit van het ijs. Ga niet schaatsen waar het heeft gesneeuwd. Neem een priem of ‘ijsprikker’ mee, en een touw, om jezelf of je metgezel omhoog te hijsen als iemand in een wak belandt. Draag een helm en kleed je dik aan, met dubbele truien en broeken en sokken, en smeer royaal vaseline. Zie de website van de KNSB. Deze site over schaatsen op natuurijs is ook nuttig.

5 Kunnen we met deze klimaatverandering blijven schaatsen?

Ja. Volgens het KNMI komt de huidige lage temperatuur, en dan vijf dagen of meer, eens in de drie jaar voor. Maar deze kou komt wel minder vaak voor. Rond 1900 kon je twee keer zo vaak rekenen op schaatsweer. En rond 2040 zullen we deze koude eens in de vier jaar beleven. De laat
ste Elfstedentocht werd in 1997 gereden. Of je met temperaturen zoals de huidige daadwerkelijk kunt schaatsen, is niet zeker. Dat hangt ook af van sneeuw en de wind, die nu op veel plaatsen wakken veroorzaken. Kou zal ondanks de gemiddelde stijging van de temperatuur blijven voorkomen, stellen klimatologen van het KNMI. De
gemiddelde temperatuur loopt op, maar de variabiliteit van het weer ten opzichte van de trend is groot, vooral in de winters. „De afname van het aantal koudegolven is mindere groot dan de toename van het aantal hittegolven”, laat het KNMI weten.

6 Wat voor schaatsen moet je kopen?

Beginnende recreanten zijn doorgaans blij met ijshockeyschaatsen of kunstschaatsen vanaf 80 euro. Wie baantjes wil trekken op noren, is vanaf 150 euro klaar met combi-noren; een schoen plus noren. Ook aantrekkelijk is de salomonsschaats, vanaf ruim 400 euro. Die heeft een afklikbare schoen waarmee je dus kunt klunen. Het allerduurste, zo’n 1.200 euro, zijn de Viking Gold-klapschaatsen, met een Sapphire-onderstel.
Schaatsen moeten geslepen worden, liefst tot een dikte van 1,1 millimeter, in een hoek van 90 graden.

7 Hoe lang blijft de kou?

De kou wordt na deze donderdag minder, maar de veranderingen in de atmosfeer verlopen traag, meldt weerman Harry Geurts van het KNMI. „Tot in het weekeinde blijft het behoorlijk winters.”
De oostenwind is ook vrij sterk, zodat er op veel plaatsen wakken blijven. Dus: oppassen geblazen.

Veel automobilisten hadden donderdagochtend last van de vorst. Door vorstschade aan het asfalt waren op de A16 bij de Van Brienenoordbrug in Rotterdam minder rijstroken bruikbaar. Bij de Heinenoordtunnel (A29) en de Drechttunnel (A16) had het verkeer te maken met ijsvorming. De Utrechtsebaan, de belangrijkste invalsweg van Den Haag, werd afgesloten na een gesprongen waterleiding in een gebouw erboven.

Bij de ANWB Alarmcentrale en de Wegenwacht was het erg druk door vooral startproblemen en vastgevroren handremmen.

De eerste marathon op natuurijs is woensdag in Haaksbergen gewonnen door Simon Schouten. Bij de vrouwen eindigde Manon Kamminga als eerste.

Op de vijver van het Landgoed Heidestein (Driebergen-Rijsenburg) ligt ten minste vijf centimeter ijs, voldoende om te schaatsen. 

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Donderdag, 1 maart 2018, pagina 2 - 3

*** 

Meer info:

Topics.nl/bekijk-hier-waar-je-kunt-schaatsen-op-natuurijs

ijsverwachting.blogspot.nl/

wintergek.nl/actueel/grafieken

Natuurijs – Waar kan ik schaatsen ?

natuurijs.ekkel.com/

Schaatsen op natuurijs! De meest geraadpleegde Schaatskaart van Nederland gemaakt en bijgehouden door Erik Ekkel (sinds 2008). Natuurlijk met hulp van heel veel enthousiaste natuurijs schaatsers en schaatssters! Groene punten op de kaart zijn betrouwbaar gemeld, maar kijk wel goed uit want de situatie ter plekke ...‎Mooi schaatsen bij Sneek · ‎Mijn verhaal · ‎Blog ·

'Beschermers'-brief ZUID-HOLLANDS LANDSCHAP: Plannen voor 2026 & Bereikt in 2025

 

'Beschermers'-brief ZUID-HOLLANDS LANDSCHAP: 

Plannen voor 2026 & Bereikt in 2025

ZH.nl/Plannen

 

 

 

DIEP NADENKEN...NRC-OPINIE CARTOON FoSu / Max Verstappen: Fokke & Sukke zien in Finale @F1-race 't Schrödingers Car Principle...

In @nrc : Fokke & Sukke ien in finale @F1-race het Schrödingers Car Principle... https://t.co/1NXmV5iqRE

— Aart Dekker (@AartDekker) December 7, 2025

Van NRC.nl op 8 december 2025, meer NRC FoSu   ---  Hier  ---

en nog veel meer Fokke & Sukke   ---  Hier  ---

RAAK! / EVEN NADENKEN / GORILLA CARTOON GROENE AMSTERDAMMER: UN Climate Conference / #KLIMAATTOP2025 #BELEM2025 #Struisvogelpolitiek #Klimaatopwarming #KlimaatCrisis /

Cartoon van Gorilla voor de Groene Amsterdammer Editie 20 november 2025

meer Groene Cartoons   ---  Hier  ---

 

BIJ AART IN DE HOEKSE WAARD: Zaterdag 20 september 2025 - Ontdek de geschiedenis van de Zuiderwaterlinie in Numansdorp / LIJKT HET JE LEUK? BEL ME! /

De Expeditie Zuiderwaterlinie is een wandeltocht langs historische plekken en door mooie natuur. © Jeffrey Groeneweg

Ontdek de geschiedenis van de Zuiderwaterlinie in Numansdorp

Op zaterdag 20 september organiseert de gemeente Hoeksche Waard samen met de Zuiderwaterlinie drie evenementen in Numansdorp. Bezoekers kunnen wandelen, kunst bekijken en deelnemen aan gesprekken over de toekomst van het landschap.

Regioredactie 16-09-25

De Expeditie Zuiderwaterlinie is een wandeltocht langs historische plekken en door mooie natuur. Onderweg ontdekt men Fort Buitensluis, oude kreken en locaties die herinneren aan de Watersnoodramp.

De wandeling start en eindigt bij Fort Buitensluis en heeft varianten van 2, 5 en 7,5 km. Starten kan tussen 10.00 en 16.00 uur. Het kunstwerk ‘Inzicht / Uitzicht’ van Tijs Rooijakkers is te zien bij Fort Buitensluis. Dit kunstwerk reist langs de route die vestingbouwer Menno van Coehoorn 325 jaar geleden aflegde.

Om 12.00 uur begint de LinieChallenge. Dit evenement combineert een culinaire reis door de tijd met gesprekken over klimaatverandering en waterbeheer. Chef-kok Michka Chel en kunstenaar Paul Staring begeleiden de activiteit.

GEZONDE TOEKOMST VOOR BOEREN, NATUUR & DE NEDERLANDSE MENS; Kees de Pater: 'Minder koeien, meer veldleeuweriken en...meer boeren' / AANRADER! / VOGELS Magazine OPINIE /

 

Opiniestuk van Kees de Pater in het prachtige Magazine 'Vogels' van Vogelbescherming Nederland, editie 2024/1 voor leden/donateurs. 

Bekijk   ---  Hier  --- de meest recente editie.

Wil je dit blad ook? Wordt dan   ---  Hier  --- lid/donateur.

• https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/kies-nu-voor-duurzame-landbouw
• Actueel
• (Onderstaande stuk is niet letterlijk, maar wel globaal de inhoud van het stuk hierboven)
  

Kies nu voor duurzame landbouw

Geplaatst op 27 juni 2019

Neem nu de stap naar minder koeien en een duurzamer landbouw voor boer, natuur en klimaat, betoogt Kees de Pater.

Het rolt over elkaar heen. Eerst was er de uitspraak van de Raad van State, die met een streep door de PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) een einde maakt aan een systeem dat ons land geen resultaat bracht in de strijd tegen de stikstofuitstoot. Daarna volgde minister Schouten met haar te weinig concrete plan voor kringlooplandbouw. En afgelopen dagen werd duidelijk, dat het kabinet in het kader van het klimaatakkoord fors wil investeren in vergroening van de landbouw. Volgende week vergadert de kamer over een initiatief van GroenLinks en D66 over vernatting van de veenweidegebieden. Het is bijna niet bij te benen.

Dit is het moment

Maar alles wijst in één richting: dit is hét moment om een echte omslag voor natuur en milieu te maken in de landbouw. De oplossing kan namelijk niet meer worden gevonden in het nog iets verder oprekken van de marges in het huidige landbouwsysteem. De impact op onze leefomgeving, de natuur, het milieu en het klimaat is simpelweg te groot. Alles wijst dan ook één richting op: een forse krimp van de veestapel is noodzakelijk. Zonder die inkrimping gaan we de door vrijwel iedereen opgehemelde duurzame, natuurinclusieve, kringlooplandbouw nooit bereiken.

Minder koeien en varkens draagt bij aan het oplossen van een aantal grote problemen waar ons land – en de wereld – zich voor gesteld ziet. Om te beginnen de vogels. De dramatische achteruitgang van boerenlandvogels zoals de grutto en veldleeuwerik heeft alles te maken met de veel te intensieve landbouw, vooral de grootschalige melkveehouderij. De eindeloze groene raaigrasakkers geven voer veel koeien die allemaal heel veel melk geven, maar voor de weidevogels is er geen insect meer te vinden. Die intensieve landbouw draagt met miljoenen dieren voor zo’n 40 procent bij aan de stikstofuitstoot en daarmee aan de allerbelabberdste toestand waarin onze natuur verkeerd.

 

Politiek: toon lef. Dit is het moment voor een forse krimp van de veestapel!

Klimaat

Minder koeien biedt ook mogelijkheden om in veenweidegebieden te komen tot extensieve landbouw met een hoger waterpeil: goed voor weidevogels en voor het tegengaan van uitstoot van CO2 door verdroging en oxidering van het veen. Het hogere waterpeil is dus goed voor het tegengaan van klimaatverandering en levert zo nog een reden om de stap te zetten naar minder vee.

Minder koeien is op zichzelf ook een stap waarmee we klimaatverandering tegengaan. Runderen dragen onder andere bij aan de uitstoot van broeikasgassen door het methaan dat vrijkomt bij de vertering van het gras. Het terugdringen van het aantal stuks vee heeft nog heel veel meer voordelen: schoner water, minder fijnstof, een mooier landschap….

Taboe

Ondanks al deze voordelen van het terugdringen van de nationale veestapel en de alsmaar toenemende maatschappelijke en juridische druk ontbreekt het de politiek nog aan voldoende moed om de omvang van de veestapel echt serieus aan te pakken. Het regeerakkoord legde een taboe op de krimp van de veestapel en dat heilige huisje is nog niet weg.

Maar de tijd is er rijp voor. Voor de toekomst van onze natuur, ons leefmilieu én de boeren van de toekomst moet het echt anders. Ja, ook voor de boeren. Alleen een minder intensieve en natuurvriendelijke landbouw kan voor boeren op de lange termijn een toekomst en een rendabel inkomen bieden. Een toekomst zonder de voortdurende druk van uit de maatschappij om schoner te produceren. Heel veel boeren zien dat ook zo. Dus politiek: toon lef. Dit is het moment!

Blijf op de hoogte

Lees nieuws en de mooiste artikelen op onze site. En ontvang maandelijks een selectie van de beste artikelen in je mail.

Help de boerenlandvogels

Er is helaas bijna geen geschikt leefgebied meer voor typische boerenlandvogels zoals de grutto, kievit of patrijs. Vogelbescherming is vastberaden om te investeren in de volle rijkdom van het Nederlandse landschap. Vol drassige, bloemrijke weides
en natuurrijke akkers.

Help mee en doneer

Meer over

landbouwbeleid natuurbeleid boerenlandvogels koeien keesdepater

 

keesdepater | Opinie | Actueel

Vogelbescherming

https://www.vogelbescherming.nl › actueel › tag=keesd...

21.04.21 Ja graag, meer bomen! Maar dan ook: beter bosbeheer en ook weer niet óveral bomenaanplant. Lees meer. Kees de pater/ Vogelbescherming Door Kees de ...

Bevat niet: 2024+ ‎| Resultaten tonen met: 2024+

Kies nu voor duurzame landbouw

Vogelbescherming

https://www.vogelbescherming.nl › actueel › bericht

27 jun 2019 — Neem nu de stap naar minder koeien en een duurzamer landbouw voor boer, natuur en klimaat, betoogt Kees de Pater. Het rolt over elkaar heen.

Opinie: Er zijn genoeg boeren die ruimte willen maken ...

de Volkskrant

https://www.volkskrant.nl › columns-opinie › opinie-er...

Daarvoor hebben zowel boeren als grutto's een ding ... Daarmee beschikt de boer over extra grond, waardoor er minder koeien per hectare komen en meer ruimte is voor weidevogels.

Bevat niet: magazine+ ‎1+

Kees de Pater - Joop

bnnvara

https://www.bnnvara.nl › joop › personen › keesdepater

Kees de Pater (1958) begon al als jongetje met vogels kijken. Het ... Neem nu de stap naar minder koeien en een duurzamer landbouw voor boer, natuur en.

Landbouw / Voedsel | Kunst en Landschap ...

Kunst en Landschap Noord Nederland

https://rosendalprodukties.nl › category › landbouw-vo...

Kijk en luister hieronder naar de Vroege Vogels-uitzending van zondag 15 november, waar Pieter Winsemius en Kees de Pater, directeur Vogelbescherming Nederland, ...

 

GROENE TV RECENSIE / VROEGE VOGELS: Actueel: ' Eerste kraanvogels gaan paren'(2025) - ´Zelf geschoten´ (als rubriek van 'Vroege vogels' februari 2024) / BNNVARA /

 

Eerste kraanvogels gaan paren | Zelf Geschoten | Vroege Vogels

Vroege Vogels

14 feb 2025 #BNNVARA #VroegeVogels #kraanvogels Ze zijn er weer! Na een periode van afwezigheid zijn de kraanvogels weer terug in Nederland. Ze worden de afgelopen tijd steeds vaker waargenomen. Dit levert allerlei prachtige beelden op vanuit het Oosten van het land. 

Baltsende kraanvogels 

In Twente werd vorige week een bijzonder moment tussen twee kraanvogels gefilmd door Art Wittinger. Het vrouwtje neemt een pose aan waarin ze haar vleugels spreidt en bijna als een standbeeld blijft stilstaan. Het mannetje benadert haar vervolgens kalmpjes en binnen een paar seconden is de poging tot paren alweer voorbij. 

Twee volwassen vogels en een kleiner exemplaar werden gefilmd door Milou Schothuis. Het kleintje blijkt een andere soort te zijn: de Canadese kraanvogel. Deze is zichtbaar kleiner en heeft een lichter verenkleed. Het dieet van een kraanvogel bestaat voornamelijk uit plantaardig materiaal. Maar ook insecten en kleine zoogdieren staan op het menu, het zijn namelijk omnivoren. 

Kraanvogel neemt een bad 

Reinder Ymker stuurde een filmpje op van een kraanvogel die duidelijk aan het genieten is van een verfrissend bad. De vogels houden van rustige plekken zonder al te veel verstoringen. In Nederland zoeken ze open gebieden op zoals akkers, weilanden en hoogvenen. 

Jan Born filmde eind januari zelfs al baltsende kraanvogels in het Wisselse Veen in Gelderland. Er wordt driftig heen en weer gesprongen en gefladderd. “Het is het tweede jaar dat de kraanvogels hier zitten. Wie weet gaan ze hier zelfs broeden”, vertelt hij. “Vorig jaar was het niet duidelijk of er hier uiteindelijk is gebroed”. Als dat wel is gebeurd, is dat erg bijzonder. Er zijn in 2023 namelijk maar 49 broedparen vastgelegd in heel Nederland. 

Broeden in Nederland 

Na eeuwen afwezigheid keerde de vogel in 2001 officieel terug als broedvogel in ons land. Na het eerste succes in Fochteloërveen volgden al snel meer locaties. Het aantal broedparen in Nederland is klein, maar groeit langzaam. Ook in de rest van Europa is de populatie kraanvogels de afgelopen jaren sterk toegenomen. 

Toch zijn de meeste kraanvogels hier niet om te broeden. Het grootste deel dat we in Nederland zien, is namelijk bezig met een lange trektocht. Ze broeden in Scandinavië, maar overwinteren in Zuid-Europa en Noord-Afrika. Nederland is dan slechts een tussenstop. Elk jaar leggen tiendduizenden kraanvogels deze lange tocht af. Daarvan komen er 200 tot 1000 per jaar voorbij Nederland. De beste maanden om hier kraanvogels te zien zijn maart, oktober en november.   

Bron: Vogelbescherming Nederland 

Meer video's op Zelf Geschoten van Vroege Vogels

Volg 'Vroege Vogels" via de website:   ---  Hier  ---

*

Kunst & Cultuur Televisie: Vroege vogels

Zelf geschoten

Walter van der Kooi

24 april 2024 – verschenen in nr. 17  Originele artikel   ---  Hier  ---

 

Vroege vogels op het strand van Vlieland © NPO / BNN VARA

Sanne Rovers’ documentaire Groenkijkers deed beseffen dat ik lang niet naar Vroege vogels had gekeken – wat ik toch ooit ‘nodige, heerlijke, onmisbare, gewone televisie’ noemde. Op buis/scherm begonnen in 1989. Op de radio bestaat het, aanvankelijk Weer of geen weer geheten, al sinds 1955. Voorspelbaar lijkt me dat het doorgaat tot in de eeuwigheid, tenzij Wilders de publieke omroep de nek omdraait of de mensheid zichzelf heeft uitgeroeid. Over dat laatste gaat het, meestal indirect, ook in Vroege vogels, want ze kijken daar niet alleen in nestkastjes, vossenholen en naar nieuwkomer zeearend, maar volgen ook klimaatverandering, het verdwijnen van soorten en pogingen dat te voorkomen. Dus krijgen we veel natuurprofessionals: boswachters, biologen, ecologen, natuurfotografen.

Tot mijn vreugde bleek de eerste aflevering van dit seizoen, Zelf geschoten, juist gewijd aan audiovisuele ‘groenkijkers’ – amateurs die fotograferend en filmend al wat leeft in tuintje, weiland, buurt of eiland vastleggen. En de resultaten opsturen naar het programma, dat wekelijks een blokje reserveert voor kijkersbijdragen. Hopend ermee in de uitzending te komen: eer, bevestiging van bestaan, maar oprecht ook om anderen mee te laten genieten. Waarvoor dank.

Menno Bentveld, op aarde voor dit programma, bezocht en portretteerde individuen en stellen. Hartverwarmend door hun liefde en toewijding. Zoals Hilde en Oscar, woonachtig in Doodstil, Noordoost-Groningen. Toen ze hun huis kochten hadden ze, nog voor er een keuken in stond, een vijver gegraven – over prioriteiten gesproken. Huis en tuin vol dierenkeramiek van haar en ijzeren dierenbeelden van hem. ‘Ik ben van het roest’, zegt hij zelfspottend, want vergeet pretentieus artistiek gedoe: prachtig amateurwerk. Dat op Oscars ijsvogelbeeld zowaar een ijsvogel kwam zitten die ze rustig konden vastleggen (als je die ooit te zien krijgt, dan in een flits, waarna je je afvraagt of je hem echt gezien hebt – is mijn ervaring) lijkt me een grandioze beloning.

Andere ijsvogels: Renzo uit Rhoon filmde een echtpaar dat van alles probeert om hun jongste spruit eindelijk te lozen. Die blijft doorbedelen, terwijl zij juist nodig aan een nieuwe lichting willen beginnen. Als alle verjaagpogingen vergeefs zijn moet de kleine het zelf maar weten: ze gaan over tot de daad, enigszins gehinderd door het visvragend kind. Vertaal het maar niet naar de mens. Ach, de natuur kent maar één opdracht: instandhouding van de soort – eten en paren. En gegeten worden. De havik in Hilde’s tuin heeft de huismus in zijn klauwen en begint het beestje, nog levend, te plukken. Renzo is trouwens kraanmachinist in de Rotterdamse haven en geniet van zomerse nachtdiensten als rond 04.00 uur de zwarte roodstaarten gaan zingen. Ik bewonder hem. Waar Menno bij is ziet Gerard, al jaren filmend op zijn Vlieland, voor het eerst zeehonden paren op het strand. ‘Met consensus’, stelt hij, grappend, vast. Maar hij is ook licht geroerd.

Vroege vogels, BNNVARA, zondags, NPO 2, 19.25 uur. Terugkijken: NPO Start

KAMARGURKA CARTOON Bosbranden - Nu uitgerekend LA affikt door een jaar zonder regen...gaat Trump... / ZOMERHITTE: Kamagurka Cartoon(2022) / GROENE-OPINIE & NRC Analyse (2023) Extreem weer leidt lang niet overal tot debat over klimaatverandering / GEVOLGEN KLIMAATOPWARMING WORDT DUURDER EN DUURDER VANWEGE TEKORTSCHIETEND BELEID /

Een van de cartoons van Kamagurka voor de Groene Amsterdammer 11 augustus 2022

*

SHARTIE AART DEKKER - Tekort schietend Klimaatbeleid leidt tot... Bosbranden!!

Zo'n beetje wekelijks wordt meer duidelijk hoe verwoestend Klimaatopwarming is, toch hebben we in Absurdistan Nederland nu minimaal twee partijen die vinden dat 'Het wel een tandje minder kan met maatregelen...

Penny-wize and Pound-foolish...

En dan hebben we het nog niet over Trump en de fikkies in LA gehad...

Wat een ramp! Kan onze Lieve Heer niet de 7 Plagen over Mar-el-Lago heensturen?

(AD)

 

https://www.groene.nl/artikel/eindige-behoeften

Column Economie

Eindige behoeften

Dirk Bezemer

16 oktober 2024 – verschenen in nr. 42

Vijftienduizend klimaatwetenschappers waarschuwden vorige week voor onomkeerbare klimaatschade. De uitstoot neemt nog steeds toe, het zeewater warmt op, ijskappen smelten verder. In dezelfde week – alsof het zo afgesproken was, maar uiteraard toevallig – stelde een team van 59 biologen vast dat in de laatste halve eeuw zestig procent van alle dieren op aarde verdwenen is. Dit volgde (was het toeval?) op een bezoek van Jason Hickel aan Nederland.

Hickel, hoewel bekend van het begrip degrowth, stelt in zijn boek Less is More toch niet voor de economie te doen krimpen. Hij bepleit groei van sommige zaken en krimp van andere. Meer schoon vervoer, betaalbare behuizing en gezondheidszorg, minder uitstoot. Onrealistisch, werd hem in Nederland van verschillende kanten verteld, zonder bpp-groei stort de boel in. Hickel roept veel ergernis op, net als de klimaatwetenschappers.

De reden van die ergernis heeft alles te maken met bankiersbonussen die, toevallig natuurlijk, juist die week ook in het nieuws waren. Het kabinet wil de regels ervoor versoepelen, anders vertrekt toptalent. Denk aan iemand als Ralph Hamers, die in 2020 wegging bij ING om bij het Zwitserse UBS vier keer zoveel te gaan verdienen, zo’n tien miljoen euro per jaar. Of neem topman Jamie Dimon van JP Morgan Chase, 36 miljoen dollar per jaar. De Londense bankiers van JP Morgan Chase krijgen sinds kort bonussen tot tienmaal het salaris, ‘een van de meest evenwichtige beloningsstructuren in de sector’ liet de bank weten, blijkbaar zonder ironie.

Dit is allemaal toch niet toevallig, ik neem dat terug. Hickels suggestie is een antwoord op het verdwijnen van dierenpopulaties en het klimaatevenwicht dat zoek is. En de ‘evenwichtige’ beloningsstructuur van JP Morgan Chase verklaart de afwijzing van dit idee dat we schadelijke zaken kunnen doen inkrimpen en nuttige doen groeien.

We kunnen dat niet, en dat is echt niet omdat het bbp-groei zou kosten. Uit onderzoek is zonneklaar dat de exorbitante groei van de financiële sector – groei in krediet en in beloningen – slecht is voor bbp-groei. Meer bank, minder economie. Zo simpel bleek het te zijn na de financiële crisis van 2008, en zo simpel is het nog steeds. Maar als de financiële sector blijft uitdijen, spreekt niemand over de gevaren van bbp-krimp die dit met zich meebrengt. Die zorg komt pas ter tafel als onze verlangens bevraagd worden – bijvoorbeeld als bonussen worden ingeperkt.

Want de reden dat Hickel c.s. zoveel weerstand oproepen, is de vraag die ze centraal stellen: wat heeft een mens materieel nodig om goed te kunnen leven? Vervolgens rekenen ze voor dat dit feitelijk bereikbaar is door verstandige krimp en groei.

Onrealistisch, inderdaad. Onwerkelijk, in de werkelijkheid van Ralph Hamers en Jamie Dimon, die menen aan enkele miljoenen per jaar niet genoeg te hebben voor een fijn leven. Hun vermeende verlangens, en het idee dat geld die kan verwezenlijken, hebben volledig de overhand genomen over hun behoeften in de meest ruime zin van het woord. Het is ook onze werkelijkheid. Ook de modale Nederlander verlangt steeds meer en andere kleding, gadgets en reizen, om de materiële status veilig te stellen. Hij kan slechts dromen van de miljoenen van Hamers en Dimon. Wat hen verbindt is precies die droom.

Het is in die zin dat Hickel onrealistisch is. Hij wil het over materiële behoeften hebben en niet over verlangens. Behoeften zijn eindig, verlangens en status niet. Het goede leven is wellicht te realiseren, maar materiële status wordt steeds weer bevochten, of eigenlijk gekocht, en dat voelt fijn. Die ervaring – jouissance, volgens Lacan – is existentieel geworden, ze gaat boven alles.

Daarom is Hickels voorstel een existentiële bedreiging. Serieus berekenen met hoeveel we toe kunnen: iets engers is er niet, want wat gaan we daarna doen? Ook de klimaatwetenschappers morrelen aan het primaat van verlangens als ze over planetaire grenzen beginnen. Die dreiging roept onzekerheid en ergernis op.

De bankiers roepen geen ergernis op, maar herkenning en afgunst: heerlijk! We willen ons daarom best druk maken voor of tegen bonusbeperking, maar niet over inperking van onze verlangens tot behoeften. Dat is onrealistisch. Daarom ook hebben we een ministerie van Groene Groei. Niet van Duurzaamheid, en zeker niet van Verstandige Krimp en Groei.

Reageren? bezemer@groene.nl

Lees ook:

Vroedkundigen van het nieuwe (7)

‘De rijken moeten minder consumeren’, vindt antropoloog Jason Hickel

Ewald Engelen 19 april 2023

 

Nieuw WWF-rapport: bijna 3 miljard dieren slachtoffer van ...

Eerdere Cartoon(s) van Kamagurka met het Thema 'Bosbranden' op deze Blog: --- Hier ---

SHARTIE AART DEKKER / #SCHOOF / GROENE OPINIE (16-10-2024): Een kabinet dat niet kiest, werkt Nederland in de nesten (laat Nederland STIKKEN!)

 

© Milo-Cartoon van 'Milo' voor 'de Groene'

Meer Cartoons van de Groene Amsterdammer   ---  Hier  --

Meer over de artiest en meer Cartoons/Beeld van 'Milo'   ---  Hier  ---

*

SHARTIE AART DEKKER

Tsja, (gemaakt) monter als immer sprak Wilders-stroman Dick Schoof rond de jaarwisseling dat zijn kabinet 'nu zou gaan leveren', dat 'de samenwerking het moraal van zijn kabinet goed waren' en 'dat hij er weer echt zin in had na een korte vakantie...

Tsja...

Wie gelooft er nog in?

Zou hij er echt zelf nog in geloven?

Het kabinet zou op zoek gaan naar wat wèl kon, en framede dat als 'Hoop, lef en trots'...

vulde het in door moeizaam onder Rutte tot stand gekomen plannen EN budgetten weg te strepen zonder alternatief, iedereen wist al dat het geen stand zou houden bij de rechter...

en dat is dus nu zover...

Hieronder een column van de Groene Amsterdammer uit oktober; zoals wel vaker nogal vooruitziend...

(AD) 

 

*

In het nieuws

Een kabinet dat niet kiest, werkt Nederland in de nesten

Jaap Tielbeke beeld Milo

16 oktober 2024 – verschenen in nr. 42

Oud-premier Mark Rutte (kent u hem nog?) vergeleek het eens met de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Net als toen staan we nu voor ‘een van de grootste transformaties van Nederland’. Hij doelde op het streven om binnen een paar decennia klimaatneutraal te zijn. Het klinkt ver weg, 2050, maar een groene economie is niet in één regeerperiode gefikst: voor je het weet ben je tien kabinetten verder, rijden er nog steeds benzineauto’s door de binnenstad en blijft een nieuwe kerncentrale alleen op papier bestaan.

‘Nederland staat voor grote uitdagingen die vragen om een langetermijnperspectief op beleid’, schrijft het Centraal Planbureau in Kiezen voor later. In dat onlangs verschenen rapport gaat het niet alleen over de energietransitie. Er is ook nog sprake van een woningtekort. Een personeelstekort. Ruimtetekort. Om nog maar te zwijgen over de geopolitieke onrust. Wil Nederland in zo’n wereld overeind blijven, dan is er behoefte aan een heldere koers en consistent beleid, adviseert het cpb.

Natuurlijk bestaat er niet één juiste route. Het planbureau schetst vier verschillende scenario’s. Kiezen we voor meer markt? Voor meer autonomie? Voor solidariteit? Of zetten we duurzaamheid voorop? Vraag een vvd’er hoe hij wil dat Nederland er over dertig jaar uitziet en je krijgt een ander antwoord dan als je diezelfde vraag voorlegt aan een SP’er. Dat het beleid binnen een democratie om de zoveel jaar van richting verandert, is dan ook onvermijdelijk. We worden nu eenmaal niet bestuurd door planbureaus, maar door volksvertegenwoordigers met botsende ideologieën.

Kwalijker is het dat het beeld dat onze bestuurders uitdragen lang niet altijd strookt met de realiteit. De vvd, nsc en zelfs de bbb zeggen vast te willen houden aan de doelen uit het klimaatakkoord van Parijs. Dat staat ook braaf in het regeerakkoord. Maar het beleid dat het kabinet-Schoof voert staat haaks op die ambities. Subsidies voor elektrisch rijden worden afgebouwd, terwijl het openbaar vervoer duurder wordt. De warmtepompplicht is van tafel, net als de plannen voor rekeningrijden, en ondertussen ging de energiebelasting voor gas omlaag. Voor de vervuiling van de veehouderij is helemaal geen overtuigende oplossing.

Politici stellen Nederland graag voor als een hightech kenniseconomie met innovatieve ondernemingen en hersenwerkers. Maar achter dat mooie plaatje gaat een lagelonenland schuil, zo beschrijft Koen Haegens. Een groot deel van de maakindustrie mag dan verhuisd zijn, de dienstensector drijft evengoed op onderbetaalde flexwerkers. Op papier heeft Nederland een relatief hoog minimumloon, maar voor bedrijven bestaan er allerlei legale en illegale trucs om toch te beknibbelen op de salariskosten. ‘Welkom in de anti-kenniseconomie’, aldus Haegens. Wie wil weten hoe dat er in de praktijk uitziet, leest het onderzoek van Jochem van Staalduine over de huisvesting van arbeidsmigranten in de nieuwe Groene.

Het sluit aan bij wat in het cpb-rapport het ‘scenario Markt’ heet: een economie met meer materiële welvaart en veel internationale handel, waarin de ongelijkheid toeneemt en de immigratie doorgaat, want hoewel de grootste partij van Nederland het liefst de grenzen sluit, kunnen veel ondernemingen niet zonder goedkope krachten uit het buitenland. Het kan natuurlijk dat een kabinet bewust voor dit scenario kiest, maar het minste dat je mag verwachten is dat het daar dan eerlijk over is. Je kunt niet kiezen voor dit scenario én vasthouden aan de klimaatdoelen én zeggen dat je bestaanszekerheid heel belangrijk vindt én dat je een heel streng migratiebeleid gaat voeren. ‘Niet alles kan, en zeker niet tegelijkertijd’, aldus het planbureau. Partijen die anders beweren houden hun kiezers voor de gek.

Lees verder:

De anti-kenniseconomie

Hoe Nederland een lagelonenland kon blijven

Koen Haegens 16 oktober 2024

CARTOON TJEERD ROYAARDS: Prinsjesdag 2024 Opruiming - Alles moet weg! / HET EINDE VAN DE BESCHAVING /

Cartoon van Tjeerd Royaards, via Trouw-Spotprenten

COLUMN AART DEKKER / DEBAT MET MAARTEN VAN GENT / SCI-FI vs. SCIENCE vs. RELIGION / VK-WETENSCHAP KUDO(2017): Young Sheldon Vs The Church & Leven we/Zijn we eigenlijk in een hologram? Het zou zomaar kunnen / VOLKSKRANT THEORETISCHE FYSICA / THE MATRIX FILM /

 

Young Sheldon Vs The Church

SeriesFanatics

24 aug 2018  

Young Sheldon doesn't believe in the God and questions Church Pastor Jeff's Logic behind the existence of God. His family is afraid that he is going to embarrass the Priest, therefore, it makes for a super funny scene. This short clip is taken from the sitcom Young Sheldon S01E03 - "Poker Faith and Eggs."

*

SHARTIE AART DEKKER - SCI-FI vs. SCIENCE vs. RELIGION

N.a.v. VK-WETENSCHAP KUDO(2017) in tijden van... 

'Kijken naar wat er wel kan'...(en nee: dat is niet het gelijk van het kabinet Wilders..!)

Young Sheldon Vs The Church & Leven we/Zijn we eigenlijk in een hologram? Het zou zomaar kunnen

VOLKSKRANT THEORETISCHE FYSICA - THE MATRIX

Ik ben een Science Fiction liefhebber; zo'n beetje van mijn 10e t/m mijn 15e las ik in een tempo van 4 boeken per week/per 2 weken, de bibliotheek wat betreft dat genre leeg. 

Denk trouwens niet dat het het enige was wat ik las; er waren nog een paar genres die ik 'er nog bij deed', maar zo breed als mijn interesse aan onderwerpen nu is, was deze in mijn jeugd en jonge jaren nog niet.

Op mijn 15e ontdekte ik basketball als serieus virus voor mij, en dat nam een forse hap uit mijn voor  lezen beschikbare tijd, al las ik de echte klassiekers in het Sci-Fi nog wel een tijdje door. Ook namen mijn fondsen iets toe  - dat had dan trouwens weer niets met basketball te maken; in tegendeel! -  waardoor ik in toenemend tempo boeken kon gaan kopen...

Zo vanaf mijn 25e werd mijn vrije tijd schaarser, vanaf mijn 30e halveerde door chronische ziekte mijn energie & werd mijn leessnelheid door oogproblemen gedecimeerd, bovendien verbreedde mijn interesse zich nogal..resultaat: ik heb nog een paar duizend ongelezen boeken staan...of ik die ooit nog 'uit' krijg..?

Ik ben gelovig opgevoed, al was dat maar de helft van de leidende principes in ons huishouden  - mijn vader was een klassieke liberaal en had helemaal niets met geloof en kerk - dus in mij huizen diep christelijke principes naast die liberale, en ik ben bepaald geen 'YoungSheldon', maar toch: het bepaalt allemaal mede de persoon die ik ben en 'vrij denken en associëren', filosoferen, vragen stellen, proberen te begrijpen en debatteren...het bepaalt een fors deel van wie ik ben geworden.

Goed na deze korte inleiding, maar direct naar de crux van dit stukje.

Vooral de laatste 10-15 jaar willen de uitvoerige debatten die ik voer met mijn oude coach en vriend Maarten van Gent  - het Orakel van Porkuni, Estland -  nog weleens de kant opgaan van: bestaat er een God? Wat is Geloof? Wat is de Essentie van Leven & dood? en meer van dat al.

Van Gent is een bijzonder intelligent man  - al doet hij alle moeite om eenieder te doen geloven dat juist het tegendeel waar is! - en bovendien nauwelijks van zijn stuk te krijgen. Omdat mijn sociale wereld in diezelfde 10-15 jaar aanzienlijk kromp, hij in die periode niet zoveel meer coachte, ik dus niet meer zoveel kon lezen als ik graag wilde en ik het debat steeds meer met hem aan durfde/aan kon, kon dat nogal clashen. Iets wat hij stilletjes - denk ik - wel aardig vond  - al zal hij dat niet snel toegeven -  want mijn indruk is dat er niet zo heel veel mensen een debat met 't Orakel vol kunnen houden, laat staan kunnen winnen... Ik wel, maar god, wat kost het veel energie...

Wat ik er wel van leerde is dat juist die christelijke opvoeding - gecombineerd met die voorliefde voor Sci-Fi -  mij wel veel opgeleverd hebben in vermogen 'Out of the Box' te denken, me in te leven in andere denk- en mensbeelden en een soort van 'Can do'-mentaliteit. In dat laatste vinden Maarten en ik elkaar dan weer wel. 

Zonder dat één van ons zich ook maar voor een procent kunnen vinden in de Nep-Can-do-mentaliteit van het kabinet Wilders/Schoof, want die is  - tenminste dat is mijn inschatting -  gedoemd te mislukken en levert ons land alleen maar weer jaren vertraging op in wat er toch noodzakelijk is, als het niet zelfs achteruitgang zal brengen, maar dat is niks nieuws; de lijn van echte progressie in Nederland is al jaren geleden afgebogen naar beneden...

Maar goed, dat geloof, dat vrije en Out-of-the-Box-denken, en mijn debatjes met Maarten van Gent.

Dat alles komt samen in het onderstaande Knipsel uit de Oude Doos (van de Volkskrant, 2017) over waar het denken in de astronomie en over de kern van het leven en het bestaan: 'Leven we/Zijn we eigenlijk in een hologram?'

Had ik trouwens al gemeld dat ik in mijn werkende bestaan ICT'er en Informatie-architect was, en dat ik ook een groot liefhebber van comedy ben?

Toeval bestaat niet! 

Terwijl ik bij het (terug-)kijken van Young Sheldon  - de Prequel van de Big Bang Theory -  alleen  nog in het begin van serie-2 wat afleveringen niet heb gezien, aankwam bij bovenstaand en onderstaand fragment, sloot er zich weer een cirkeltje...

Nu maar hopen dat ik Maarten ervan kan overtuigen dat hij deze fragmenten  - liefst meer -  nog ff zou moeten bekijken  - zolang het nog kan -  het zou onze gesprekken op een hoger plan kunnen krijgen...

O ja, en natuurlijk ff het artikel lezen, of  - als dat teveel gevraagd is -  tenminste de fragmentjes ervan bovenaan...

 

When Pastor Jeff almost started crying Sheldon and pastor jeff church moments #YoungSheldon 

21 apr 2021 TEXAS 👇👇 Watch YOUNG SHELDON with a 30-day free Amazon Prime Trial in the comments 👇👇 💙 Please subscribe for daily new videos 💙 Like if you are a Missy Fan 👍

*

FRAGMENTEN('Zijn we eigenlijk in een hologram? Het zou zomaar kunnen ...', Volkskrant, 10 maart 2017):

“...Theoretisch fysicus Erik Verlinde (UvA) begint zijn voordrachten tegenwoordig zelfs vaak met een plaatje van de befaamde dwarrelende groene kriebeltekentjes uit The Matrix. 'Ik geloof wel dat we uiteindelijk zijn opgebouwd uit informatie', zegt hij. 'En dat de werkelijkheid zoals we die zien daarvan is afgeleid. En dan kun je je terecht afvragen: zijn we hier nou aanwezig, ja of nee?'

De denkstap valt te verenigen met wat we nu denken te weten over het heelal

Natuurkundejournalist George van Hal

Die vraag is zo oud als de mensheid zelf. Al in de 4de eeuw voor Christus overwoog Plato of de wereld misschien de slagschaduw is van een of andere hogere, 'echtere' wereld; en in China vroeg Zhuangzi zich rond diezelfde tijd filosofisch af of hij droomde dat hij een vlinder was, of een vlinder die droomde dat hij Zhuangzi was....”

&

“...Waarom wiskunde?

Dat is meteen al de eerste aanwijzing: waarom wiskunde? Een heelal met mooie rechte muren waarlangs je een meetlat kunt leggen, het lijkt hier verdorie wel een kunstmatig ding. Of neem de natuurconstanten, de vaste 'kengetallen' zoals de lichtsnelheid of de gravitatieconstante die de basis vormen onder de natuurkunde. Veel van de constanten lijken precies goed 'ingeregeld' om ons heelal mogelijk te maken, constateerden vele, vaak religieus ingestelde kosmologen nadat astronoom Fred Hoyle er in de jaren vijftig als eerste op had gewezen. Raar. Waarom zou dat zo zijn?...”

*

Leven we eigenlijk in een hologram? Het zou zomaar kunnen

Is het heelal eigenlijk een hologram? Bent u een computersimulatie? Klinkt als voer voor sciencefiction (en dat is het ook), maar het idee wint ook stevig terrein in academische kringen - en in Silicon Valley. Wat is hier aan de hand?

Maarten Keulemans 10 maart 2017 Lees het originele artikel en nog veel meer over dit onderwerp op VK.nl   ---  Hier  ---

Beeld Aïsha Zeijpveld

Het apparaat ziet eruit zoals natuurkundige apparaten er al snel uitzien: een rommelige explosie van slangen, snoeren, knoppen en buizen, samengepropt in een krappe ruimte bij het vermaarde Fermilab nabij Chicago. En toch: als er één apparaat is dat onze kijk op de wereld drastisch kan veranderen, is het deze opstelling wel. De 'Holometer', zoals het apparaat heet, is namelijk in het leven geroepen om iets ongelooflijks te onderzoeken: of de werkelijkheid misschien een projectie is.

De Holometer doet dat met twee haaks op elkaar geplaatste laserbundels, die heen en weer schieten door twee 40 meter lange tunnels. Door die laserbundels te laten versmelten kan de machine zeer minieme wiebelingen registreren in de spiegels waardoor de lasers vallen. En die verstorinkjes, miljarden malen kleiner nog dan de kern van een waterstofatoom, dáár zit het hem in. Het zou een fenomeen zijn vergelijkbaar met de pixels die opdoemen als je een bioscoopscherm van heel dichtbij bekijkt. De gruizigheid zou een sterke aanwijzing zijn dat de realiteit zoals we die kennen een hologram is - een driedimensionale projectie vanaf de rand van het heelal.

Ik zal u vertellen waarom dit artikel u aantrekt. Uw hele leven heeft u al het gevoel dat er iets raars is met uw bestaan. U kunt er niet goed de vinger op leggen wat het is, maar het knaagt, waar u ook gaat. En nu is de keuze aan u. U kunt doorbladeren, dit artikel overslaan, en geloven wat u wilt. Of u kunt verder lezen, en zien hoe diep het konijnenhol reikt.

_{Tekst gaat verder onder de foto.}

 

In het konijnenhol: Neo (Keanu Reeves) in The Matrix.Beeld Warner Bros

In ongeveer die woorden ging het in The Matrix, de legendarische sciencefictionfilm waarin (spoiler alert) de werkelijkheid een enorme computersimulatie blijkt. Hoofdpersonage Neo kiest voor het konijnenhol, neemt een rode pil en wordt ruw wakker in een andere werkelijkheid: een wereld waarin robots de macht hebben gegrepen en mensen zijn ondergedompeld in een computer-gegenereerde, niet van echt te onderscheiden droom.

Sciencefiction natuurlijk. Maar opmerkelijk genoeg wél een idee dat ook in de academische wereld steeds wijdere kringen trekt. In New York was The Matrix onlangs gespreksthema van een publieksdebat met prominente natuurkundigen zoals Max Tegmark, Lisa Randall, James Gates en Neil deGrasse Tyson. In Washington baarden drie fysici opzien met een technisch vakartikel over de 'grenswaarden aan het heelal als numerieke simulatie'. En in een curieus expertrapport signaleerde de Bank of America Merrill Lynch afgelopen herfst dat de kans 20 tot 50 procent is dat de mens leeft in 'een fotorealistische 3D-simulatie'.

Aanwijzingen van computersimulatie

Alles om u heen, een illusie van bordkarton. Misschien is het beter als u even een slokje water neemt. Want als je weet waar je moet kijken, en je kijkt goed, kun je de kiertjes zien zitten.

'Ik kan me best voorstellen dat iemand zegt: we zien hier aanwijzingen van een computersimulatie', zegt in Nijmegen hoogleraar radioastronomie Heino Falcke. 'De denkstap valt te verenigen met wat we nu denken te weten over het heelal', zegt natuurkundejournalist George van Hal van New Scientist, die zowel een boek schreef over de wetenschap achter sciencefiction als een over de hogere natuurkunde van de kosmos.

Theoretisch fysicus Erik Verlinde (UvA) begint zijn voordrachten tegenwoordig zelfs vaak met een plaatje van de befaamde dwarrelende groene kriebeltekentjes uit The Matrix. 'Ik geloof wel dat we uiteindelijk zijn opgebouwd uit informatie', zegt hij. 'En dat de werkelijkheid zoals we die zien daarvan is afgeleid. En dan kun je je terecht afvragen: zijn we hier nou aanwezig, ja of nee?'

De denkstap valt te verenigen met wat we nu denken te weten over het heelal

Natuurkundejournalist George van Hal

Die vraag is zo oud als de mensheid zelf. Al in de 4de eeuw voor Christus overwoog Plato of de wereld misschien de slagschaduw is van een of andere hogere, 'echtere' wereld; en in China vroeg Zhuangzi zich rond diezelfde tijd filosofisch af of hij droomde dat hij een vlinder was, of een vlinder die droomde dat hij Zhuangzi was.

In recentere tijden begon dat idee ook door te lekken naar de natuurkunde. Geen wonder: fysici zitten immers met een heelal vol geestverruimende zaken zoals onzichtbare krachten, ongrijpbare deeltjes en in zichzelf opgerolde dimensies. Een heelal, dat allang niet meer is te snappen met het boerenverstand, maar waarmee de rekenregels van de wiskunde wonderlijk genoeg wél uit de voeten kunnen.

Waarom wiskunde?

Dat is meteen al de eerste aanwijzing: waarom wiskunde? Een heelal met mooie rechte muren waarlangs je een meetlat kunt leggen, het lijkt hier verdorie wel een kunstmatig ding. Of neem de natuurconstanten, de vaste 'kengetallen' zoals de lichtsnelheid of de gravitatieconstante die de basis vormen onder de natuurkunde. Veel van de constanten lijken precies goed 'ingeregeld' om ons heelal mogelijk te maken, constateerden vele, vaak religieus ingestelde kosmologen nadat astronoom Fred Hoyle er in de jaren vijftig als eerste op had gewezen. Raar. Waarom zou dat zo zijn?

Het was de Brits-Zweedse filosoof Nick Bostrom die tien jaar geleden de hypothese nieuw leven inblies en hem cultstatus gaf. In vakblad Philosophical Quarterly opperde Bostrom dat het zelfs waarschijnlijk is dat we in een simulatie leven. In de verre toekomst zullen onze nakomelingen ongetwijfeld geavanceerde, niet van echt te onderscheiden computersimulaties maken, redeneerde hij. Die simulaties zullen de wereld nabootsen, zoals Civilization en The Sims dat ook al doen. En dat betekent dat we, statistisch gezien, 'zo goed als zeker in een simulatie leven'. In een wereld waar iedereen massaal computergames speelt, is de kans dat je een digitale Mario bent immers veel groter dan dat je een échte Mario bent.

Veel natuurconstanten lijken precies goed 'ingeregeld' om ons heelal mogelijk te maken. Raar

Ook in de kosmologie is er een heropleving. Altijd al waren er kosmologen die het heelal voorstellen als een eindeloze opeenstapeling van pixelachtige blokjes, schetst theoretisch fysicus Gerard 't Hooft (Universiteit Utrecht). 'En de achterliggende gedachte, dat je het heelal kunt opvatten als een soort rooster waarin de punten beïnvloeden wat hun buur doet, is ook helemaal niet zo gek.'

Inmiddels, signaleert Verlinde, maakt de theoretische natuurkunde een omslag van klein naar groot. 'De 20ste eeuw was de eeuw van het reductionisme, waarbij alles uit deeltjes en krachten moest bestaan. Maar de taal van de 21ste eeuw is een heel andere', zegt hij. 'We zijn anders aan het nadenken, hebben het over verbondenheid en over emergente eigenschappen die spontaan uit de losse onderdelen tevoorschijn komen. Dat maakt de aandacht voor projecties en computersimulaties misschien een teken des tijds.'

Je kunt ook prima rekenen aan elektromagnetische velden, zonder dat iemand ooit veldlijnen door zijn huis ziet lopen

George van Hal

Heelal van getallen

Zelf hoort Verlinde tot de groeiende stroom natuurkundigen die meent dat je het heelal het beste kunt beschrijven als opgebouwd uit informatie. Nullen en enen, ook de zwarte lege ruimte bestaat eruit, het hele heelal is informatie. Het is uit het gewriemel en gekronkel van die nullen en enen dat de natuurkunde opdoemt, denkt hij. En dat opdoemen gaat nogal letterlijk: als een hologram, omdat de nullen en enen een met elkaar 'verstrengeld' weefsel vormen dat voortdurend informatie doorsluist van en naar de rand van het heelal. 'Zodat alles wat zich in het universum afspeelt een soort afspiegeling is van wat er gebeurt op een schil aan de buitenkant', zegt hij.

En ja, daar snappen gewone mensen natuurlijk niets meer van en begint de grote spraakverwarring, denkt onder meer Van Hal. 'Het gaat in de natuurkunde vooral om die wiskunde. Als we het zus en zo opschrijven, werkt het beter', zegt hij. 'Je kunt ook prima rekenen aan elektromagnetische velden, zonder dat iemand ooit veldlijnen door zijn huis ziet lopen.'

_{Tekst gaat verder onder de foto.}

Beeld Aïsha Zeijpveld

Verwarrend dus dat het woord 'hologram' onmiddellijk associaties oproept met... nou ja, 3D-projecties. Nep. Toen de Grieks-Britse fysicus Kostas Skenderis vorige maand bewijs presenteerde dat het heelal kort na de oerknal uitstekend valt te beschrijven als hologram, spraken de nieuwskoppen boekdelen: het eerste bewijs dat ons universum een hologram is! 'Hier stuit je echt op een van de grotere vragen die we aan het stellen zijn', vertelt Verlinde. 'Kunnen we wat we zien in de ruimte opvatten als echt of niet? Ik denk eerlijk gezegd dat we het antwoord nog niet hebben gevonden.'

't Hooft, die het holografisch principe in de jaren negentig introduceerde, benadrukt dat het hologram vooral een soort boekhoudkundige truc is om de natuur te beschrijven. Op zeer kleine schaal, veel kleiner dan een atoom, blijken ruimte en tijd namelijk niet meer spiegelglad, maar begint de ruimtetijd te krommen, als krullende golfkoppen op een stormachtige zee. Om die zee te overzien, is het nuttig hem van bovenaf te bekijken - alsof het een plat vlak is.

'Dat was het idee van holografie', schetst 't Hooft. 'Het is gewoon een efficiënte manier om de werkelijkheid te beschrijven. En hoewel er een beetje een waas van geheimzinnigheid omheen hangt, is dat idee bruikbaar in allerlei modellen. Eigenlijk in alle situaties waarbij je merkt dat een theorie in een lager aantal dimensies wiskundig gezien een getrouwe afspiegeling is van die theorie in een hoger aantal dimensies.'

Holografie is gewoon een efficiënte manier om de werkelijkheid te beschrijven

Theoretisch fysicus Gerard 't Hooft

Holometer-experiment

Zo denken ze er ook over bij het Holometer-experiment in de VS. Terwijl de Holometer een zekere cultstatus verwierf in de nerd-o-sfeer van sciencefictionliefhebbers en toekomstmijmeraars, brachten de eerste metingen nog niet de gehoopte quantumgruizigheid aan het licht die zou kunnen duiden op een projectie. Maar zelfs als die korreligheid wél opduikt, is onduidelijk wat dat precies betekent, benadrukt Fermilab op zijn website.

Daar staat het als de bijsluiter bij een financieel product: 'Als fysici zeggen dat het heelal in het echt tweedimensionaal is, betekent dat nog niet dat de derde dimensie niet bestaat. Bovendien impliceert de gedachte dat ons driedimensionale heelal op de een of andere manier is gecodeerd in twee dimensies nog niet dat er iets of iemand is die de illusie projecteert of de simulatie draait.' Ook 't Hooft gelooft niet dat we een afspiegeling zijn. 'Juist het tegenovergestelde: ik denk dat we heel concreet in een driedimensionale structuur leven', zegt hij.

En de nullen en enen? Die informatie waaruit het heelal voortkomt - wat ís dat precies? Verlinde zet de knop van de natuurkundige weirdheid nog een tandje hoger: 'Als ik microscopisch denk, dan denk ik dat de bouwstenen van het universum vergelijkbaar zijn met wat je een quantumcomputer kunt noemen. Maar dan op een vreselijk kleine schaal. En de werkelijkheid die we zien is daarvan afgeleid. Of we zijn het gevolg van een of andere ingewikkelde berekening.'

't Hooft ziet het universum als een soort meerdimensionale superspreadsheet van getallen die voortdurend op elkaar inwerken, 'als het rekenboek van een superwiskundige', zoals hij verwoordt. 'Ik kan me een nog extremere visie op ons heelal voorstellen: misschien ís het heelal niets anders dan de wereld van getallen, met al hun bijzondere eigenschappen', stelt hij. 'Getallen geven hun eigenschappen door aan andere, nog grotere getallen, via de wiskunde. Het zou zomaar kunnen zijn dat de getallen op zichzelf een heelal vormen. Ons heelal? Het lijkt me denkbaar, maar echt begrijpen doen we dit nog helemaal niet.'

Dat doet toch al aardig denken aan de slierten computercode uit The Matrix. Van Hal drukt zich behoedzaam uit: 'Ik weet het gewoon niet. En bewijs het maar eens. Waar staat die quantumcomputer waarop de simulatie zou draaien eigenlijk?'

Waar staat die quantumcomputer waarop de simulatie zou draaien eigenlijk?

Uit de simulatietheorie spreekt een grote heilsverwachting voor de technologie, zoals men die vroeger verwachtte van God of Jezus

Hoogleraar radioastronomie Heino Falcke

'Een miljard tegen één', zo schatte Tesla-oprichter Elon Musk afgelopen zomer in een voordracht de kans dat we in een computergame leven. En hij is de enige niet. Vooral in Silicon Valley is er sprake van een heuse 'obsessie met de simulatiehypothese', noteerde The New Yorker. Redacteur Tad Friend sprak zelfs twee miljardairs die de hulp van de wetenschap hebben ingeroepen om ze uit de simulatie te bevrijden. 'Helaas heb ik moeten beloven hun namen geheim te houden', mailt Friend desgevraagd.

Maar ja, ons hele universum als een technische gadget - waar anders dan in Silicon Valley kun je verwachten dat zo'n idee aanslaat? 'Uit die simulatietheorie spreekt een grote heilsverwachting', signaleert Falcke. 'Een heilsverwachting voor de technologie, zoals men die vroeger verwachtte van God of Jezus. Zelfs op datzelfde spirituele niveau.'

_{Tekst gaat verder onder de foto}

Het windmolenstelsel.(Wikipedia)

Bewijs het maar eens

En zoals ook bij God het geval is: bewijs maar eens dat we écht in The Matrix leven. Hoogleraar wijsgerige antropologie Jos de Mul (Erasmus Universiteit Rotterdam) begint over Ockhams scheermes: roep niet allerlei verklaringen aan die helemaal niet nodig zijn. 'Als het gras groeit, kun je daar ook allerlei bovennatuurlijke verklaringen voor bedenken. Maar waarom zou je?'

Bovendien is er ook wat tégen de simulatie in te brengen. 'Je zou een computer nodig hebben die groter is dan het heelal', zegt 't Hooft. 'Dat moet dus gebeuren in een ander heelal, eentje dat groter is dan het onze. Ik heb enige moeite om mij dat voor te stellen.'

Raar is ook dat onze werkelijkheid nergens compressie lijkt te bevatten, zoals je in games ziet: je zoomt in op een verre ster, om te ontdekken dat het gewoon wat losse pixels zijn, opgehangen ter decoratie. Misschien is dat wel het beste argument tégen de Grote Simulatie, vindt Verlinde: de werkelijkheid is te perfect. 'In de film The Matrix zag je op een gegeven moment een kat een stukje verspringen: een hapering! Maar in werkelijkheid word je nou nooit eens wakker om te ontdekken: hee, ze hebben de verkeerde dag gestart.' Zo'n foutje lijkt hem het overtuigendste bewijs voor een simulatie: 'Dat er iets onverwachts gebeurt. Een soort foutmelding. Als we in een simulatie leven, is de code wel érg goed geschreven.'

Brein in een vat

Officieel is The Matrix een gevalletje 'brein in een vat'. Dat is een filosofisch gedachtenexperiment, waarbij een echt bestaand brein een nepwerkelijkheid krijgt voorgeschoteld door het aan te sluiten op een simulatie. Een 'echte' gesimuleerde werkelijkheid komt volledig uit de computer: deeltjes en atomen zijn dan opgebouwd uit een of andere exotische omzetting van informatie naar tastbare materie.

Misschien wel het beste argument tégen de Grote Simulatie: de werkelijkheid is te perfect

Ontoetsbaar, onkenbaar, geen wetenschap meer. Een 'leuk gedachtenexperiment', zegt De Mul, 'niet natuurwetenschappelijk te onderzoeken', vindt Falcke. 'Een fantastisch idee dat erg op speculaties berust', constateert 't Hooft.

Of wacht. In elk geval één onderzoeksgroep denkt daar nadrukkelijk anders over. Misschien is de simulatie wel degelijk te kraken, door te kijken naar het gedrag van langsrazende kosmische deeltjes, oppert de Amerikaanse fysicus Silas Beane samen met twee collega's in alweer een vakartikel dat wereldwijd Matrix-achtige nieuwskoppen opleverde. Een computersimulatie zal op heel kleine schaal immers een onderliggend rooster hebben, zoals millimeterpapier op een tekentafel. En hoog-energetische kosmische deeltjes zouden die structuur blootleggen: ze zullen de neiging hebben om de lijntjes te volgen, 'op een manier die de structuur van het onderliggende rooster reflecteert', aldus de drie in Physical Review Letters. 'We hebben nog veel meer gegevens nodig', zei Beane op een presentatie in Californië. 'Maar als de simulator eindige bronnen heeft, zou zo'n effect er moeten zijn.'

De grote simulator, verraden door zijn ruitjespapier. Misschien moet u het glaasje water toch nog even bij de hand houden.

---

Vijf vragen aan Gerard 't Hooft

Waarom is er overal wiskunde?

Of het nu gaat om vallende appels of de beweging van het elektron: met de juiste natuurkundige vergelijkingen is het heelal prima te behappen. Dat is ergens ook raar. Waarom 'klopt' het heelal zo goed? Alsof het universum is uitgetekend op het millimeterpapier van de wiskunde.

 

Fysicus Gerard 't Hooft.Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Waarom zijn de natuurconstanten wat ze zijn?

Uit de natuurkundevergelijkingen volgen zo'n 26 onveranderlijke, vaste, 'dimensieloze' getallen, zoals de massa van het elektron of de lichtsnelheid. Veel zouden problemen geven als ze groter of kleiner waren: atomen zouden instabiel zijn, sterren te kort leven. Dat kan betekenen dat er nog veel meer heelallen zijn, met iets anders afgestelde constanten. Of heeft iets of iemand ons heelal ingeregeld?

Zit er computercode verstopt in de natuurkunde?

Een bizarre en controversiële bewering van de vooraanstaande theoreticus James Gates van de Universiteit van Maryland: verstopt in de vergelijkingen van de snaartheorie vond hij, in zijn woorden, 'foutcorrecties zoals je die ook hebt in een browser'. De correcties zouden de werkelijkheid stabiliseren. Huh?

Kunnen we de pixels zien?

De kleinste lengteschaal in het heelal is de zogeheten Plancklengte, 10 tot de min 35ste meter. Maar als het heelal een projectie is, zou die schaal een stuk minder miniem moeten zijn - ongeveer zoals een projector pixels uitvergroot. In diverse experimenten zoekt men daarom naar zulke 'hologrampixels'.

Waarom is er een verband met informatica?

Theoretici merken de laatste jaren dat allerlei wiskundige begrippen uit de informatietheorie van pas komen ter verklaring van raadselachtige zaken uiteenlopend van donkere materie tot het schijnbare informatieverlies in zwarte gaten. Is het gewoon een teken des tijds dat uitgerekend onze generatie computerachtige eigenschappen in het heelal herkent, of zit er meer achter?