Kiezers willen massaal een kiesdrempel tegen versnippering: dit is waarom dat volgens experts niet gaat helpen
-
EenVandaag 11-08-2023
-
Politiek
-
Auteur:
Rozemarijn Lubbe,
Cas de Jong
De meeste mensen vinden
dat er te veel partijen in de Tweede Kamer zitten. Een meerderheid is
daarom voorstander van een kiesdrempel. Maar volgens politicoloog
Kristof Jacobs gaat dat de problemen niet oplossen.
Na de Tweede
Kamerverkiezingen van 2021 kwamen er zeventien partijen in de Tweede
Kamer. Doordat verschillende Kamerleden zich afsplitsten van hun partij
zijn er nu 21 verschillende fracties, een record. Dat aantal is volgens
de meeste mensen te hoog, blijkt uit onderzoek onder het EenVandaag
Opiniepanel.
'Veel partijen, geen oplossingen'
Een ruime meerderheid (79 procent) vindt
het een slechte zaak dat er zoveel partijen in de Tweede Kamer zitten.
Deelnemers zeggen dat het hoge aantal partijen de besluitvorming
vertraagt. Zo is het volgens hen lastiger om compromissen te sluiten,
meerderheden te vinden en om coalities te vormen.
"Hoe meer partijen, hoe meer controverse",
schrijft iemand. Een ander: "Veel partijen - veel meningen - geen
oplossingen." En dat is in de ogen van velen niet goed voor het
vertrouwen in de politiek.
Gevaar voor democratie
Bovendien duren debatten met zoveel
sprekers voor veel mensen te lang en zorgen vooral de kleinste fracties
ervoor dat de kwaliteit van de politiek achteruit gaat. De werkdruk is
voor hen veel te hoog: fracties met één of enkele Kamerleden kunnen zich
nooit overal goed over inlezen, is de gedachte.
Tegelijk stemmen ze wel over alle onderwerpen mee. Daar schuilt een gevaar voor de democratie in, vinden de panelleden.
Minimaal 2 of 5 zetels?
Een meerderheid (71 procent) zou daarom
graag zien dat er in Nederland een kiesdrempel van minimaal 2 zetels
wordt ingevoerd. Nu komt een partij in Nederland in de Tweede Kamer als
ze genoeg stemmen hebben voor 1 zetel.
Maar om het aantal partijen in het
parlement te verminderen zien veel kiezers graag dat die lat hoger wordt
gelegd. Sommigen vinden 2 zetels genoeg, anderen zeggen dat partijen
minstens 5 zetels moeten halen om in de Tweede Kamer te komen.
Zo hoog zou een kiesdrempel volgens panelleden moeten zijn
Huidig systeem democratischer
Niet iedereen ziet zo'n kiesdrempel zitten.
Bijna een kwart wil de situatie graag houden hoe die nu is.
Tegenstanders vinden het huidige systeem democratisch omdat iedereen
hierdoor een stem kan krijgen in de Tweede Kamer.
"Ook kleine partijen vertegenwoordigen een
deel van de bevolking en het is juist een kracht van Nederland dat die
hier een kans krijgen", schrijft iemand. "Zie bijvoorbeeld de BBB, die
met 1 zetel in de Kamer kwam."
BBB-stemmers voor kiesdrempel
Kiezers van vrijwel alle partijen zijn in
meerderheid voorstander van een kiesdrempel. Een uitzondering daarop
vormen mensen die nu Forum voor Democratie (FVD) of SGP willen stemmen:
ongeveer tweederde van die groepen ziet een kiesdrempel van 2 of meer
zetels niet zitten.
Zowel Caroline van der Plas als Pieter Omtzigt hebben op dit moment een zetel in de Tweede Kamer en zouden dus bij een kiesdrempel van twee of hoger, en het niet mee mogen nemen van hun zetel bij afsplitsen nu niet in de Kamer zitten. (Cartoon van Korneel Jeuken, overgenomen van AD.nl, horende bij dit artikel --- Hier ---)
De meeste BBB-stemmers zijn wél voor. De partij van Caroline van der Plas doet het momenteel goed in de zetelpeiling,
maar heeft nu 1 zetel in de Tweede Kamer en had het bij de vorige
verkiezingen dus niet gehaald als er toen een kiesdrempel was geweest.
Welke kiezers zijn voor of tegen een kiesdrempel?
'Kiesdrempel lost weinig op'
Ook veel wetenschappers en politicologen
zijn kritisch over de invoering van een kiesdrempel. Zo denkt
politicoloog Kristof Jacobs van de Radboud Universiteit in Nijmegen dat
een drempel van een paar procent om het parlement in te komen weinig
zoden aan de dijk zet.
"Een kiesdrempel wordt vaak als een soort
ei van Columbus gepresenteerd tegen het versplinterde politieke
landschap, maar in de praktijk valt dat vaak tegen", zegt hij. "Als je
bijvoorbeeld de lat legt op 2 of 3 procent, een kiesdrempel 'light' zeg
maar, dan elimineer je misschien een paar partijen. In 2017 had dit
bijvoorbeeld tot veertien partijen geleid, in plaats van zeventien. Dat
lost dus heel weinig op."
Drempel heel hoog leggen
Volgens hem is een kiesdrempel pas echt
effectief als die drempel heel hoog ligt. Zoals bijvoorbeeld op 10
procent, zoals we zien in een land als het Verenigd Koninkrijk. "Dan ga
je daadwerkelijk naar drie à vier partijen terug, maar dat vind ik weer
niet bij ons systeem passen."
"Dan ga je heel kunstmatig terug naar vier
stromingen, waarin mensen zich niet per se vertegenwoordigd voelen",
benadrukt de politicoloog. "En gaan er miljoenen stemmen verloren. Dat
is weer niet goed voor het vertrouwen. Dus een 'echte' kiesdrempel zie
ik in Nederland niet zo snel gebeuren."
Wat een kiesdrempel doet tegen versplintering in de politiek
Andere oorzaak
Ook denkt Jacobs dat de oorzaak van het
versplinterende politieke landschap ergens anders ligt: "Wat je vooral
ziet, is dat de grote middenpartijen veel kleiner zijn geworden. Vroeger
hadden die vaak rond de 40 zetels."
Hij vervolgt: "Ik denk dat als het om
bestuurbaarheid van het land gaat, je veel meer daar naar moet kijken.
Wat de oorzaak daarvan is. In plaats van een bout middel als een
kiesdrempel invoeren en daar vervolgens alle heil van verwachten."
Niet meer afsplitsen
Inmiddels zijn er dus 21 fracties. Dat komt
doordat Kamerleden ervoor mogen kiezen hun zetel zelf te houden als ze
zich afsplitsen van hun partij. Zo kan het dat bijvoorbeeld Pieter
Omtzigt, die eerst bij het CDA zat, oud-FVD'er Wybren van Haga en
Nilüfer Gündoğan (ex-Volt) nu op eigen titel in de Tweede Kamer zitten.
Het CDA, FVD en Volt hebben hierdoor minder zetels dan voorheen.
Om het aantal kleine fracties in de Tweede
Kamer te verminderen, moet ook daar verandering in komen, als het aan
het Opiniepanel ligt. De meeste mensen (71 procent) vinden dat als
iemand uit de fractie vertrekt, diegene zijn of haar zetel altijd moet
teruggeven aan de partij.
Omtzigt mag blijven, Gündoğan niet
Maar, voegen velen daaraan toe, een
uitzondering daarop zijn politici die bij de verkiezingen zelf veel
voorkeurstemmen hebben gekregen. Als dat er genoeg waren voor een hele
zetel (in 2021 waren er bijna 70.000 stemmen nodig voor 1 zetel), mogen
ze hun zetel wél meenemen in het geval van afsplitsing.
Pieter Omtzigt en Wybren van Haga, die elk
flink wat stemmen haalden bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen,
mochten volgens deze panelleden dus op persoonlijke titel verder, maar
de zetel van Nilüfer Gündoğan had bij Volt moeten blijven.
MEER Onderzoeken van 1Vandaag
-
EenVandaag Homepage
-
Opiniepanel
-
Alle uitslagen
-
Kiezers willen massaal een kiesdrempel tegen
versnippering: dit is waarom dat volgens experts niet gaat helpen