Mijn Passie? Delen(want 'Gedeelde Vreugd=Dubbele Vreugd & Gedeelde Smart=Halve Smart).Zie mijn Blog-bijdragen dus als mijn middel om wat me interesseert te delen. Als Links, Reposts, en regelmatig in de vorm van Column, Analyse of Commentaar & al dan niet bijtend, ironisch, of roerend statement. Mijn intentie is iedere dag iets van waarde door te geven... Ik krijg ook graag feedback; dus Volgen en Reageren stel ik zeer op prijs!
Onwaarschijnlijk; hoe snel #Jetten vd succesvolle slogan #hetKanWel! afglijdt naar´n niet vervulbare #droom & -als het zo doorgaat- #nachtmerrie. Met @MinPres #Jetten als ´n soort van informele president die vnl. reist/vertegenwoordigt & @DilanYesilgoz als de facto #pm #Drama! https://t.co/vbarnCHHiH
— Aart Dekker (@AartDekker) May 14, 2026
.jpg)
Rutger van der Hoeven beeld Milo
– verschenen in nr. 12
Het huidige moment in de wereldpolitiek is vele dingen tegelijk, maar één ding is het niet: saai. Terwijl twee van de machtigste mannen ter wereld hun helpers wegsturen om Europa’s vrede en veiligheid onderling te regelen, beleeft Duitsland een tweede Wende, wacht in Scheveningen de ex-president van een groot land op zijn berechting en ontvangt Frankrijk generaals uit praktisch alle westerse landen minus de VS voor een overleg dat luttele weken geleden nog nauwelijks voor te stellen was.
Zelfs Europa is niet meer saai. Het continent en zijn unie stonden decennialang garant voor glazige ogen op feestjes en diepterecords aan lezers of kijkers voor elk medium dat Europa als onderwerp naar voren schoof. Maar dat slaat in rap tempo om. Dat president Trump bezig is to make Europe great again is al bijna een cliché: zijn vijandigheid blaast de Europese samenwerking nieuw leven in en maakt haar tot een thema dat zich op de lijst politieke prioriteiten van Europese kiezers en partijen naast migratie en levensonderhoud wringt.
Natuurlijk is niet iedereen het met elkaar eens. Het internationale nieuws is zo veel, zo verwarrend en speelt op zoveel fronten tegelijk dat het huidige moment een soort Rorschachtest is. Sommigen zien een parmantig Europa met leiders die bezig zijn met ‘how can I make this about me?’, die veel declaraties en hoempapa laten uitgaan en weinig klaarspelen in een wereld die afgezien van Trumps theater in wezen weinig is veranderd. Anderen zien juist een angstig continent dat met de rug tegen de muur staat en zichzelf zelfvertrouwen probeert in te praten terwijl het onwennig stappen zet die jaren over datum zijn.
Het verwarrende is dat beide tegelijk waar zijn. Vrede in Oekraïne kan zomaar worden getekend én kan nog jaren buiten bereik blijven, de VS kunnen zich voor volledige rehabilitatie van Rusland inspannen of zwaardere sancties instellen, aan de bondgenootschappen van Nederland en andere landen is feitelijk niets veranderd en tegelijk van alles. En ondertussen krijgt Europa het vaandel toegeworpen van de democratische wereld terwijl het zich in een ‘democratische recessie’ bevindt, volgens het samenwerkingsverband van ngo’s Civil Liberties Union for Europe. Maar liefst zes EU-regeringen ‘ondermijnen opzettelijk de rechtsstaat in bijna alle opzichten’ terwijl in Servië, dat door vier ervan bijna wordt omsingeld, honderdduizenden mensen voor democratie en vrijheid demonstreren.
Wat te doen? Als de Rorschachtest uiteindelijk een keuze betekent tussen een nationaal gerichte en afzijdige koers of een Europese koers die actief op onze veiligheid is gericht, dan valt de publieke keuze duidelijk op de tweede. Vier op de vijf Europeanen willen meer Europese samenwerking op defensiegebied, volgens de Eurobarometer; twee derde wil meer gedeelde Europese uitgaven op dit terrein. Peilingen geven ook aan dat Europeanen zich naar elkaar wenden – zes op de zeven Duitsers noemden Frankrijk ‘betrouwbaar’, een op de zes vond dat van de VS.
Misschien is dat met de moed der wanhoop, maar het kan ook moeilijk anders. De publieke disciplinering van Oekraïne door de VS maakte letterlijk zichtbaar wat kwetsbaarheid in de wereld van nu kan betekenen: vernedering, afpersing en in de steek gelaten worden terwijl je wordt aangevallen, en natuurlijk dat je grondgebied over je hoofd wordt verkaveld.
En dus gaat niet alleen de Europese samenwerking een paar versnellingen hoger, maar bereiden Europese landen zich ook afzonderlijk voor op wat mogelijk is. ‘Die mooie goede vrede komt niet meer langs. De wereld is echt serieus veranderd’, zegt Onno Eichelsheim, onze hoogste militair, tegen Joost Ingen-Housz en Margreet Fogteloo. Voor hun achtergrond verhaal liepen zij tussen de stellingkasten met Nederlands rampbestrijdingsmateriaal dat na jaren van afknibbelen nu wordt opgetast, en door ruimtes die voor crisisoverleg worden gereserveerd voor als Nederland platligt.
En zo gaat het in heel Europa, een continent dat decennialang keek naar de Rorschachtest van wat er in de wereld gebeurde, en daar niet iets in las waar Europa wat aan moest doen. Dat is inderdaad verleden tijd.
In @NRC: Fokke & Sukke maken zich zorgen..!
— Aart Dekker (@AartDekker) December 16, 2025
In @nrc: "Fokke & Sukke zijn het niet eens met #Rutte" #PutinsWars #Ukraine #UkraineWar #Paniek #Angst https://t.co/OQADIAm9Tf
— Aart Dekker (@AartDekker) December 13, 2025
-Niet%20bang%20voor%20de%20zee.jpg)
De riskante reis over zee naar Europa schrikt Afrikaanse bootmigranten niet af. ‘Vooruit, we wagen het, je gaat maar één keer dood.’
Hij werkte jaren in de haven van Dakar voordat hij ontslagen werd na een arbeidsconflict. Mansour en zijn team vroegen om salarisverhoging. De baas weigerde niet alleen, maar stuurde iedereen ook onmiddellijk de laan uit. Zo kwam het dat Mansour (42), vader van twee meisjes, nu vier jaar werkloos, zijn oren spitste toen een vriend hem een interessant voorstel deed. Een vissersboot zou binnenkort met een man of tachtig naar de Canarische eilanden vertrekken. De kapitein had een navigator nodig, en Mansour, die een GPS-ontvanger kan bedienen, leek de perfecte kandidaat. Hij mocht gratis mee als hij de boot naar Spaans grondgebied zou koersen.
Een enkeltje Europa, en nog voor niks ook – dit was de kans waar Mansour zo lang op had gewacht. Hij ging naar een internetcafé, printte een zeekaart uit en vroeg een geestenbezweerder een beschermende amulet te maken. De houten boot verliet de kust van Senegal op zondagavond 23 april. De vrouw van Mansour dacht dat hij in het noorden een paar dagen ging vissen. Zijn ouders, bij wie hij in huis woont, wisten van niets.
Zes dagen later was Mansour terug. Een van de twee motoren had het onderweg begeven, en het leek de bemanning niet verstandig om de 1.500 kilometer lange tocht met één motor door te zetten.
Gods wegen zijn ondoorgrondelijk, weet Mansour, die met zijn vrouw en dochtertjes in een tweepersoonsbed slaapt dat bijna hun hele eenkamerwoning in beslag neemt. Aan het voeteneind van het bed staat een metershoge wandkast waaruit hij de zeekaart pakt. Behoedzaam vouwt hij het A4’tje uit om met een vinger de dunne zwarte lijn over de blauwe oceaan naar de gedroomde eilanden te volgen. „Ik ben niet bang voor de zee”, zegt Mansour rustig, peinzend, gebiologeerd door de kaart. „En ik ben ook niet bang voor de dood.”
Niemand kan met zekerheid zeggen hoe en wanneer het precies begon. Maar begin dit jaar doken ze ineens op: de felgekleurde, stampvolle vissersboten die met tachtig, negentig, honderd Afrikanen aan boord aanmeerden op de Canarische eilanden, het dichtstbijzijnde stukje Europees grondgebied voor de West-Afrikaanse kust. Eerst waren het alleen Senegalese vissers, daarna volgden de stadsjongens en de boeren, toen ontdekten de Malinezen, Guineërs, Ivorianen en Liberianen het traject, en tegenwoordig komen de migranten zelfs uit Pakistan en India gevlogen om de boot naar Europa te nemen. In mei hadden ruim negenduizend bootmigranten de Canarische eilanden bereikt; inmiddels wordt hun aantal geschat op ruim 25.000. Het voorlopige record van de bootgolf werd in september genoteerd. In één weekeinde stapten 1.400 Afrikanen aan wal. De meeste bootmigranten zijn, nog steeds, Senegalees.
Migratiestromen zijn als water. Ze zoeken altijd het laagste punt, de weg van de minste weerstand. De populariteit van de riskante zeereis werd onder meer veroorzaakt door het aanscherpen van de grensbewaking in Marokko. Dat land ging harder optreden tegen Afrikaanse migranten na de bestormingen van de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla eind vorig jaar. Het succes van de smokkelroutes door de Sahara was niet langer gegarandeerd en de aandacht van de aspirant-migranten verschoof naar de oceaan. Toen ook het buurland Mauretanië onder druk van de Europese Unie intensievere kustpatrouilles ging uitvoeren, kwam het zuidelijk gelegen Senegal in beeld. Met een kustlijn van vijfhonderd kilometer en een eeuwenoude traditie in de visserij bleek Senegal ineens de beste springplank naar het beloofde land.
Hoe wanhopig ben je als je op volle zee een tocht van 1.500 kilometer onderneemt in een open houten boot? Volgens een ruwe schatting van het Rode Kruis zijn het afgelopen jaar drieduizend bootmigranten omgekomen. Honderden jongens verdronken omdat hun boot halverwege schipbreuk leed, anderen stierven door uitputting of uitdroging.
Maar wanhopig? Dat is wat Europeanen denken.
Jonge Senegalezen kijken heel anders aan tegen emigratie. Ze weten dat het vrijwel onmogelijk is geworden een Schengen-visum te krijgen. Konden hun ouders begin jaren zeventig nog gewoon met het vliegtuig naar Frankrijk of Italië, voor hen is dat privilege niet meer weggelegd. Ze kiezen de zee omdat ze vertrouwd zijn met vissersboten. En het is makkelijk om de ogen te sluiten voor de risico’s die ze lopen. Daar wordt simpelweg niet over gepraat. Ze horen alleen de succesverhalen. Ze zien de huizen die de emigranten voor hun ouders laten bouwen. Ze zien de auto’s waarin de emigranten rondrijden als ze in Senegal op vakantie zijn. Ze zien hoe de voormalige nietsnut uit het dorp met geld komt smijten als hij eens in de zoveel jaar zijn vader en moeder bezoekt.
Emigratie is al een fenomeen sinds de koloniale tijd. Van de twaalf miljoen Senegalezen wonen minstens een half miljoen in het buitenland. „De weinige families waarmee het goed gaat, zijn de families die migranten in hun gelederen hebben”, zegt geograaf Papa Demba Fall, die voor het onderzoeksinstituut IFAN migratieroutes in kaart brengt. „De meest gerespecteerde universiteitsdocenten zijn degenen die in Europa hebben gestudeerd. De belangrijkste religieuze leiders zijn degenen die in Europa zijn geweest. Zelfs de voetballers van het nationale elftal spelen allemaal voor Europese clubs. Dat heeft een enorme invloed op onze mentaliteit. Het beeld dat jongeren van Europa hebben, wordt niet alleen bepaald door wat ze op televisie zien, maar ook door de mensen die er zijn geweest. Zo krijgen ze iedere dag de voordelen van emigratie voorgespiegeld.”
Met een vissersboot richting Canarische eilanden vertrekken heet in de volksmond ‘Mbëek’, een woord dat het beeld oproept van een ram die in de aanval gaat. „Mbëek staat voor beuken in de hoop dat het net breekt,” zegt Demba Fall. „Vroeger kon je er omheen, nu kan dat niet meer. Alle middelen zijn dus geoorloofd om het fort open te breken dat rond Europa is opgetrokken.”
Mansour gaf niet op. Kort na de eerste, mislukte poging verkocht hij zijn kostbaarste bezit: het stukje land waarop hij ooit een eigen huis hoopte te bouwen. Het bracht 7.000 euro op, genoeg om voor zichzelf, twee broers en zes halfbroers een kaartje voor de boot te kopen. Wat hij overhield, gaf hij aan zijn vrouw. Deze keer vertelde hij haar wel dat hij van plan was naar de Canarische eilanden te varen. „Ze vroeg: ‘Weet je het zeker?’ Ik zei: ‘Niets is zeker. Als het lukt, is het met de hulp van God’.”
De vrome moslim Mansour is niet ongelukkig in zijn krappe, met foto’s en kunstbloemen versierde eenkamerwoning. „Maar het idee dat ik niets voor mijn dochters kan achterlaten, laat me niet los. Het is heel erg moeilijk om hier een baan te vinden. In Europa kan ik tenminste geld verdienen. Je wilt toch vooruit in het leven. Zo zit de mens nou eenmaal in elkaar.”
De boot zou eind mei vertrekken vanuit een van de kleine vissershavens aan de rand van de stad. Het eten was bij de prijs inbegrepen. Mansour wist dat alles aan boord zou zijn: vaten diesel, zakken rijst, water, gasstellen om op te koken. Ze gingen in het holst van de nacht aan boord, 87 man in totaal. Mansour was een van de oudsten. Het ging vijf dagen goed. Op de zesde dag begon de boot water te maken. Een barst in de boeg. De jonge garde wilde koste was het kost doorvaren. Mansour: „Ze zeiden: ‘Vooruit, we wagen het erop, je gaat maar één keer dood’.” Maar Mansour was het met de kapitein eens dat ze rechtsomkeert moesten maken. Hozend als bezetenen en totaal uitgeput strandden ze uiteindelijk in Mauretanië. Mansour belde zijn vrouw op dat hij nog leefde en nam samen met zijn broers de bus naar Dakar.
Emigratie is een netelige kwestie voor de regering van Senegal, die tot voor kort dan ook angstvallig zweeg over de bootmigranten. Meer dan de helft van de huishoudens leeft onder de armoedegrens. Jongeren die van goedbetaald werk in Europa dromen, zijn vaak van het droge, onvruchtbare platteland naar de hoofdstad getrokken om werk te zoeken in de visserij. Maar de visserij levert steeds minder op en banen ontbreken, ook voor degenen die een diploma hebben. Veertig procent van de stadsjongeren is werkloos. President Abdoulaye Wade heeft zijn beloftes – meer werkgelegenheid, meer koopkracht – niet ingelost. Volgend jaar worden weer presidentsverkiezingen gehouden. Wade mikt op een tweede ambtstermijn. Tot die tijd zal hij zo min mogelijk doen om het probleem aan te pakken, meent de directeur van een buitenlandse hulporganisatie. „Migratie ligt veel te gevoelig. Op het strand pik je de boten die voor migranten gebouwd worden er zo uit. Het zou heel makkelijk zijn om de politie erop af te sturen, maar het is duidelijk geen prioriteit.”
Tekenend voor de huiver van de regering was het fiasco van de eerste repatriëringsvluchten. In mei begon Spanje met het uitzetten van Senegalese migranten die in een opvangcentrum op de Canarische eilanden zaten. Het eerste vliegtuig had 99 geboeide illegalen aan boord. In Dakar werden ze onthaald als martelaars. De Spaanse autoriteiten, zo zeiden ze, hadden hun verteld dat ze naar het Spaanse vasteland zouden worden gevlogen. De Senegalezen waren woedend, de pers sprak van verraad, en de volgende dag zegde de regering de repatriëringsovereenkomst met Spanje op. De kritiek trof niet alleen Spanje, maar ook president Wade, die onder vuur kwam omdat hij een deal met Madrid zou hebben gesloten. Na maanden van moeizaam overleg tussen Senegal, Spanje en de Europese Unie werden de vluchten hervat. Senegal heeft Spanje beloofd 3.000 mensen terug te nemen.
„Op basis van die overeenkomst heeft Wade een boodschappenlijst opgesteld voor Spaanse hulp”, zegt Laurent de Boeck, die verbonden is aan het regionale kantoor van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). „Migratie is inzet geworden van politieke onderhandelingen. Afrikaanse landen zijn er helemaal niet op tegen dat al die werkeloze jongens het land verlaten. Integendeel, als ze eenmaal in Europa zitten, sturen ze miljoenen euro’s naar huis. Emigratie brengt meer geld in het laatje dan ontwikkelingshulp.” In 2002 maakten Senegalezen in het buitenland ongeveer 270 miljoen dollar over, of een kwart van het staatsbudget. Een deel van dat bedrag komt terecht bij de machtige religieuze leiders – marabouts – die op hun beurt goed verdienen aan bootmigranten. Jongens die erin zijn geslaagd naar het buitenland te komen, sturen de rest van hun leven geld naar de marabout die de spirituele wereld gunstig stemde voordat de boot vertrok.
Sinds september speurt nu ook het Europese agentschap voor de buitengrenzen Frontex de Senegalese kust af op bootmigranten. Spanje en Italië hebben patrouilleboten, een vliegtuigje en een helikopter beschikbaar gesteld. Frontex was al actief voor de kust van Mauretanië. Volgens een woordvoerder van het Senegalese leger werden binnen een week 1.400 gelukszoekers van zee gevist. Madrid zegt dat het geen bootmigranten meer kan opnemen. Maar zolang de lidstaten van de Europese Unie het niet eens worden over een gemeenschappelijk immigratiebeleid, blijven de Afrikanen komen, zeggen hulporganisaties.
„Met repressie schiet je weinig op”, zegt De Boeck van het IOM, dat voor een regionale benadering pleit. „Veel Senegalezen zien geen alternatief en migratiestromen zijn per definitie elastisch.” Nu al hebben de patrouilles in Senegal de migranten verder naar het zuiden gedwongen. De nieuwste vertrekpunten zijn Gambia en Guinee-Bissau.
De Senegalese repatrianten van de Canarische eilanden worden tegenwoordig weggemoffeld in Saint Louis, een afgelegen stad in het noorden van Senegal. Pas onlangs sprak president Wade zich uit over het probleem. Met het oog op de verkiezingen heeft hij een ambitieus plan gelanceerd om de zieltogende landbouw nieuw leven in te blazen. De jeugd moet met schoffel en zeis terug naar het platteland. Spanje helpt met de financiering van het miljoenenproject. De bootmigranten „keren hun vaderland de rug toe op het moment dat Afrika hun mankracht het hardst nodig heeft,” zei Wade. Geklets van een hypocriet, schreef een Senegalese jongen verontwaardigd op internet. ‘Abdoulaye Wade heeft jaren in Frankrijk gewoond en kwam terug met een blanke vrouw. Zijn kinderen hebben in Engeland en Zwitserland gestudeerd. En dan durft hij nu te beweren dat het daar niet oké is?!’
Toch gaan ook stemmen op om de exodus te keren. Thiaroye-sur-mer is een haveloos vissersdorp dat via een naar uitlaatgassen stinkende doorgangsweg is vastgegroeid aan Dakar. Hier heeft een groep vrouwen de strijd met emigratie aangebonden. De bekendheid van het vrouwencollectief is vooral te danken aan de daadkracht van voorzitster Yayi Bayam Diouf. Haar enige zoon verdronk eerder dit jaar vlak voor de Spaanse kust. Met een scherp gevoel voor timing viel ze de Franse socialistische presidentskandidate Ségolène Royal snikkend om de hals toen die een bezoek bracht aan de binnenplaats waar de vrouwen couscous en vruchtensap maken. Met de opbrengst van de verkoop proberen de moeders hun gezin draaiende te houden. Ze leggen ook geld opzij voor een pelgrimstocht naar Mekka, waar ze willen bidden voor hun overleden zoons.
„Bijna alle jongens in ons dorp hebben hun visnetten verkocht om te emigreren. Degenen die het niet halen, zijn er erger aan toe dan voorheen. Ze zijn alles kwijt. Nu moeten wij voor hen zorgen. Wij zijn de kostwinners geworden”, zegt vice-voorzitter Abi Samb, die zich puffend koelte toewuift met een plastic waaier. Ze wijst op een lusteloze vrouw die zwijgend op de drempel van het bloedhete kantoor hurkt. „Zij heeft al acht maanden niets van haar zoon gehoord. We gaan ervan uit dat hij is omgekomen.”
De moeders in Thiaroye-sur-mer moedigen hun zoons niet langer aan te vertrekken, zegt Samb. Vroeger deden ze dat wel – allemaal. „Onze echtgenoten zijn polygaam. Sommige mannen hebben vier vrouwen, dus de onderlinge rivaliteit is groot. De succesvolste vrouw is degene die als eerste haar zoons naar Europa stuurt.”
De vrouwen leven op als voorzitter Diouf in een wolk van witte sluiers arriveert. Diouf heeft zojuist gehoord dat een jongen uit het dorp in een opvangkamp op de Canarische eilanden zit. Zijn moeder kreeg vanochtend een telefoontje. Iedereen is opgelucht. Diouf organiseert een openbare bijeenkomst met een imam die het dorp komt toespreken over emigratie. Hij zal de dorpelingen ervan doordringen dat bootmigratie gelijk staat aan zelfmoord, en zelfmoord is een van de ergste zonden in de Koran, vertelt ze.
Haar rechterhand Abi Samb loopt ten afscheid mee naar buiten, naar een zanderig pleintje waar modderige schapen aan een berg vuilnis knabbelen. Samb is een van de gelukkigen. Haar zoon werkt in Italië en stuurt iedere maand geld. Maar hij heeft nog steeds geen huis voor haar gebouwd, zegt ze met een jaloerse blik op het gebouw dat pal naast de coöperatie staat. Het is een splinternieuwe hoekwoning met houten luiken en glanzende witte tegels tot aan het dak. Nergens in Thiaroye-sur-mer staat zo’n mooi huis. „Dat is het huis van een migrant”, verzucht Samb.
Mansour is, zo zegt hij zelf, „stand-by”. Zodra er weer een boot naar de Canarische eilanden vaart, gaat hij mee, al weet hij nog niet waar hij het geld vandaan moet halen. Het is moeilijker geworden, weet Mansour. „De regering moest iets doen omdat de druk van Europa te groot werd.” De eigenaars van de vissersboten, die ruim 13.000 euro per overtocht opstrijken, wachten af. De ronselaars en de gelukszoekers ook. Over een maand of twee zal de storm wel weer zijn gaan liggen, denkt Mansour. Dan grijpt hij zijn kans. „Ik geloof in God.”
:format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/static.nrc.nl/bvhw/wp-content/blogs.dir/114/files/2022/06/vries-marijn-de-2022-05-02-700-web.png)
In een sporthal horen piepende sportschoenen. In een sporthal hoort zweetlucht. In een sporthal horen opgewonden kinderstemmen, omdat apenkooi begint. In een sporthal horen joelende supporters. In een sporthal horen overwinningsliederen. In een sporthal horen bittere tranen bij verlies. In een sporthal horen tieners onder de tribune, met oog voor niks anders dan misschien wel hun eerste kus.
In een sporthal horen stuiterende ballen. In een sporthal mag iedereen meedoen en maakt het niet uit als je elkaar niet verstaat. De taal van sport is overal hetzelfde. De stuit van een bal is een brug van hier naar daar. Gooien is even niet denken, is bezig met je lichaam, weg uit dat hoofd. Weg van herinneringen, of verdriet. Rennen is afreageren, en even wat agressie kwijt.
In een sporthal horen schelle scheidsrechtersfluitjes. In een sporthal hoort gescheld op de trainer van de overkant. In een sporthal horen salto’s, radslagen, een koprol op de balk. In een sporthal horen vuurrode kinderwangen, en concentratie bij het leren van wat nieuws. In een sporthal hoort liefde te ontluiken, voor de trampoline, de ringen of de judomat.
In een sporthal hoort geen moeder met een baby van een paar weken. En als ze er al is, dan zou ze er maar kort moeten zijn. Om naar een ouder kind te kijken, bijvoorbeeld, dat voor het eerst naar gymles gaat. Zo’n smalle kleuter met elastieken beentjes, opgewonden huppend – want al die toestellen zien er zo heerlijk spannend uit. De moeder zou trots moeten kijken, van haar kind dat gymles krijgt naar haar baby in de wagen. Lekker slapend. Goed gevoed.
In een sporthal hoort geen moeder met een baby van een paar weken tussen een massa mensen die daar ook maar een poging tot overleven doen. Op zoek naar veiligheid werden ze een desillusie rijker. Hoe geld een land niet rijk maakt, maar bang en hard, doet mij misschien nog wel het meest verdriet.
Had ze een wiegje voor de baby? Genoeg voeding? Ik zie de moeder voor me. De baby in haar armen. In een hoekje zit ze, haar hele lichaam vouwt zich om het kindje heen. Zat het nog maar in haar buik. Daar was alles beter. Daar kon ze het beschermen. Hier lukt dat niet genoeg. Vanuit haar hoekje kijkt de moeder naar de mensen, ze zijn te dichtbij, ze maken te veel lawaai, ze houden geen rekening met haar. En met haar baby. Niet als hij huilt. Niet als hij slapen moet. Niet als ze voeden moet.
Haar ogen dwalen over de gele en blauwe lijnen op de vloer. Naar de twee baskets hoog aan de muur. Daarboven ziet ze stukjes blauwe lucht, door de smalle ramen tegen het plafond. Ze zou willen vliegen, als ze vliegen kon. Weg met haar baby, weg van hier. Vliegen, naar een plek met een groot bed. Met rust. Met licht, en ruimte. Zachte handdoeken en een warm badje voor haar baby. Met lieve mensen, die naar haar kindje zouden kijken en glimlachen. Wat is hij mooi.
Wat gebeurt er met een dode baby in een sporthal? Is er een lijkwagen gekomen met een kistje, niet groter dan een schoenendoos? En wat gebeurt er met de moeder?
Ik denk al dagen honderdduizend zachte armen om haar heen.
Eigenlijk zou elke manager deze kerstvakantie Ongekend onrecht moeten doornemen, het rapport over de toeslagenaffaire. Behalve een verslag over schrijnend onrecht is het ook een leerboek over diepe managementvalkuilen. Drie zaken die mij opvielen.
Angst als leidraad. Hoe begon het ook alweer? Tien jaar geleden werd besloten tot een hardere aanpak van fraude met toeslagen. Daarna kwamen nog diverse grote zaken aan het licht, zoals het incasseren van miljoenen aan huur- en zorgtoeslag door Bulgaarse bendes. Staatssecretaris Frans Weekers werd in 2013 bijna weggestuurd omdat hij te slap optrad en de Belastingdienst niet stevig genoeg aanstuurde.
Vlak daarna sprak Weekers, samen met de hoogste belastingbazen, de afdeling Toeslagen emotioneel en dringend toe. De medewerkers moesten „alles op alles” zetten om herhaling te voorkomen. Nog meer fouten maken was geen optie.
Leiders die aangeven dat ze geen slecht nieuws willen horen, krijgen vaak hun zin. Met zoveel druk naar beneden vond slecht nieuws vanuit de Belastingdienst zijn weg naar boven niet meer. Berichten over nieuwe fouten, nu juist veroorzaakt door de spijkerharde aanpak, bereikten de leiding in de jaren erna vaak te laat, in afgezwakte vorm, of helemaal niet.
Leiders die aangeven dat ze geen slecht nieuws willen horen, krijgen vaak hun zin
Tunnelvisie. Vanaf 2013 ging de Belastingdienst er met gestrekt been in. Door de druk uit Den Haag, door nieuwe systemen en extra teams voor fraudebestrijding. En ook omdat de dienst de extra kosten hiervoor zelf moest terugverdienen.
Deze ‘businesscase-aanpak’ leidde tot uitwassen. Zo werden ambtenaren die bezwaren van gedupeerde burgers moesten behandelen, soms maandenlang ingezet om de doelen op het gebied van fraudeconstateringen te halen.
In de zaak tegen gastouderbureau Dadim wilde de Belastingdienst zo graag fraude aantonen dat zelfs werd geknoeid met bewijsmateriaal. Na ruim zeven jaar van bezwaar maken en procederen onderhandelt Dadim, waar geen bedrog werd aangetroffen, nu met de staat over schadevergoeding.
Een gezonde focus veranderde in een gevaarlijke tunnelvisie. Door de grote nadruk op fraudebestrijding verloor de Belastingdienst het zicht op andere belangrijke zaken en op het eigen functioneren.
Lees ook deze column van Marike Stellinga: Toeslagenaffaire: hoe beschamend
Te weinig reflectie. Een rode draad in het rapport van de commissie-Van Dam is het tekortschieten van de controle op het werk van de Belastingdienst. Enerzijds zit dat in de omvang en de complexiteit van de organisatie. De verantwoordelijke bestuurders zitten ver van de uitvoering en nog verder van de burger. En als eindelijk signalen doordringen dat bijgestuurd moet worden, duurt het nog jaren voor er echt iets gebeurt.
Daarnaast gaat het ook om alledaagse menselijke zwakheid. De kritische blik bij de Belastingdienst was vooral naar buiten gericht en niet naar binnen. Kleine signalen van mogelijke fraude door burgers – zoals invulfouten op de complexe toeslagformulieren – werden geïnterpreteerd als patroon. Grote signalen dat er in het eigen werk iets fout ging – zoals een rapport van de Nationale Ombudsman in 2017 – werden afgedaan als incident.
Eerlijk en scherp naar jezelf kijken, dat moet je organiseren. Het liefst ver voordat een parlementaire ondervragingscommissie die taak van je overneemt.
Ben Tiggelaar schrijft wekelijks over persoonlijk leiderschap, werk en management.
Cartoon van Hajo voor NRC-Opinie
Beeld van 'Milo' voor 'de Groene' , 7 december 2020, originele artikel: --- Hier ---
‘Voor niets is de mens meer beducht dan voor de aanraking door iets onbekends’, begint Elias Canetti zijn bij vlagen hypnotiserende betoog Massa en macht, uit 1960. ‘Alleen in de massa kan de mens van deze aanrakingsvrees worden verlost. Het is de enige situatie waarin deze vrees in haar tegendeel omslaat. Hiertoe is een dichte massa nodig, waarin lichaam tegen lichaam gedrukt is; dicht ook in de geestelijke zin.’
Canetti bracht zijn vormende jaren door in Wenen, in de jaren dertig, een stad waarin vooruitstrevend intellectueel leven werd gecombineerd met rabiaat antisemitisme. Hitler werd uiteindelijk met bloemen onthaald, Canetti vluchtte. Het knappe is dat Canetti’s metafoor van de massa abstract genoeg is en in elke plaats en tijd waarneembaar is. De massa is iets anders dan de optelsom van individuen, de massa heeft een andere dynamiek, een verhoogd momentum, is minder tastbaar voor rede, meer voor gevoel. Iedereen die weleens naar een popconcert of een voetbalwedstrijd is geweest herkent dit. In het artikel van Marcel ten Hooven in De Groene wordt Paul van Tongeren aangehaald, die via Canetti’s denken het haperende groepsgevoel van Nederland in de coronacrisis duidt.
Overigens wijdt Canetti ook een hoofdstuk aan epidemieën. Dit doet hij aan de hand van Thucydides, die in de vijfde eeuw voor Christus een pestuitbraak meemaakte in Athene. Mensen stierven als vliegen, begrafenissen verliepen gehaast en chaotisch. Mensen stalen elkaars brandstapels. Zelf werd Thucydides ziek, maar hij genas, waarmee binnen de epidemie een nieuw soort elite ontstond: ‘Men kan zich voorstellen hoe het hun tussen de anderen te moede moet zijn. Ze hebben overleefd, en ze voelen zich als onkwetsbaar.’
Canetti trekt hier een positieve les uit: de genezen mensen zullen met meer mededogen naar de zieken kijken. Thucydides legde het anders uit: de genezen mensen, laat staan de mensen die immuun bleken, zouden zich zo verheven aan de zieken voelen dat ze dachten ook in de toekomst nooit meer aan een ziekte te kunnen sterven.
Tien maanden na de eerste besmetting in Nederland lijkt het meer de kant van Thucydides op te vallen. De superioriteit aan het virus is overal waarneembaar. Verzet groeit, maatregelen worden zichtbaar minder nageleefd. Bepaalde beroepsgroepen (horeca, influencers) geven aan vanaf januari de maatregelen niet meer te willen naleven. Tv-programma’s lijken er een sport van gemaakt te hebben om laatdunkende studenten voor de camera te krijgen die hun schouders ophalen voor het virus. ‘Ik ben jong, mij gebeurt niks, ziek worden de anderen.’ Sommige studenten brengen die beelden overigens zelf naar buiten, zoals een jaarclub van Vindicat – de Groningse studentenvereniging die de afgelopen jaren zo hard heeft gewerkt aan een slechte reputatie dat je zou denken dat ze er studiepunten voor krijgt – waarvan beelden van een stampvolle hossende partybus uitlekten.
De massa komt zijn hol uit, knippert met zijn ogen, komt in beweging. De massa staat nooit stil. De massa kent niet meer de angst van het voorjaar. En ook niet meer het geduld. De massa ziet namelijk iets aan de horizon. Dat het vaccin is aangekondigd voelt aan alsof het vaccin er al daadwerkelijk is. De massa bevrijdt zich, rent roekeloos op die horizon af, met alle gevolgen van dien.
Die dynamiek mag je cru noemen: dat de genezing zo dichtbij is, dat er daardoor een hoop extra zieken, en dus doden, zullen vallen.
 |
| Cartoon van 'HenryPayne.com', originele post --- Hier --- |
 |
| Cartoon(*) van - Hier - |
— bas van der schot (@bvdschot) December 3, 2018
|
| Cartoon van 'HenryPayne.com', originele post --- Hier --- |
|
| Cartoon van 'HenryPayne.com', originele post --- Hier --- |
 |
| Cartoon van --- Hier --- |
Posts
Alle reacties
