Een gewond kind na een Israëlische luchtaanval op Khan Younis, in
het zuidelijke deel van de Gazastrook, 26 oktober © Mohammed Salem /
Reuters
Gaza – de gewone Palestijnen
‘Onze lijdensweg begon in 2006’
Terwijl duizenden Palestijnen in Gaza omkomen door het Israëlische
offensief, was de meerderheid ook allang klaar met Hamas, dat al
jaren met veel geweld zijn eigen volk onderdrukt.
Yaghoub
Sharhani
1 november 2023 – verschenen in nr.
44
Het Originele verhaal op Groene.nl vind je --- Hier ---
Het hele Dossier over de Oorlog (en alles daarvoor) in Gaza staat --- Hier ---
‘De inwoners proberen te ontsnappen aan de verstikkende greep
van Hamas’, zegt Moumen Al-Natour telefonisch vanuit Rafah in Gaza.
In een zoektocht naar veiligheid te midden van het oorlogsgeweld
leidde de advocaat en mensenrechtenactivist zijn gezin vanuit hun
huis in het centrum van Gaza naar het uiterst zuidelijke gebied. Ons
gesprek wordt meerdere malen onderbroken door oorverdovende knallen.
‘Hoor je dat? Dat is onze realiteit, gevangen tussen de klauwen van
een tijger. Hamas onderdrukt ons, terwijl Israël ons bombardeert.’
‘Als ik ontsnap aan de dood die boven ons hoofd hangt, zal mijn
geest jarenlang, misschien zelfs voor altijd, gekweld worden’, zegt
Al-Natour. ‘Overdag ontmoet je geliefden of pleeg je een
telefoontje en binnen enkele ogenblikken hoor je dat ze zijn
weggevaagd.’ Veertien dagen geleden verloor hij een dierbare
vriend, een collega-advocaat, door ‘volstrekt willekeurige
luchtaanvallen’. ‘Hij was een symbool van moed, een strijder
tegen onrecht, zowel door Hamas als door Israël’, aldus Al-Natour.
Het aantal slachtoffers in Gaza heeft de grens van achtduizend
overschreden, onder wie meer dan 3300 kinderen, volgens de officiële
cijfers van het ministerie van Gezondheid in Gaza. ‘De gewonden
zijn ontelbaar’, zegt Al-Natour. ‘Er bestaat geen plek in dit
gebied waar we veilig kunnen schuilen.’ De hulpgoederen die vorige
week vanaf de Egyptische grensovergang zijn binnengekomen zijn
volgens hem ontoereikend om zelfs maar één dag in de behoeften van
de mensen te voorzien.
De meeste medische voorraden ‘bestaan slechts uit een
coronatestkit’. ‘Wat heeft iemand van wie de ledematen zijn
afgerukt aan een coronatest?’ vraagt hij. ‘Deze oorlog moet
eindigen. Genoeg met het bloedvergieten en de dood. Als het afdwingen
van vrede met Israël voor de internationale gemeenschap een
onmogelijke taak is, laten ze dan op z’n minst streven naar het
creëren van een zone waarin het geluid van vuurwapens en de geur van
de dood geen huis hebben.’
Voor de terreuraanval van Hamas op 7 oktober groeide in Gaza het
verzet tegen de organisatie, vertelt Al-Natour. Inwoners hadden
genoeg van de corruptie en zelfverrijking, het gebrek aan democratie
en de onderdrukking van andersdenkenden. Volgens opiniepeilingen van
The Washington Institute zou de meerderheid van de Gazanen het
Hamas-bestuur willen vervangen door de officiële Palestijnse
Autoriteit en zou Hamas de gewapende groepen moeten opheffen.
Met een bloedige staatsgreep nam Hamas in 2007 de controle over
Gaza over. Leden van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (plo)
werden vermoord of verdreven naar de Westelijke Jordaanoever.
Sindsdien is Gaza een éénpartijstaat. Amnesty International
veroordeelt voortdurend de harde aanpak van mensenrechtenverdedigers
door Hamas. Internationale rapporten schetsen een schrijnend beeld
van de economische en sociale omstandigheden.
Op 1 augustus dit jaar trokken honderden demonstranten door de
smalle straten van Gaza, de Palestijnse vlag hoog in de lucht.
‘Vrijheid, vrijheid, vrijheid!’ is te horen op filmpjes op
internet. ‘Het volk eist het neerhalen van het Hamas-regime.’
Spandoeken dragen duidelijke boodschappen: ‘Wij willen vrijheid’,
‘Wij willen elektriciteit’, ‘Wij willen water’. Vrouwen
kijken toe vanuit ramen en vanaf daken. Hamas-leden vallen de
demonstranten aan met knuppels en stokken en de demonstranten
vluchten weg, zoals te zien is in een andere video op Facebook. ‘Het
regime in Gaza duldt geen kritiek’, zegt Al-Natour. Op protesten
reageert Hamas altijd met repressie.
Sinds 2019 is Moumen Al-Natour actief in de Wij Willen
Leven-beweging. In eerste instantie streven ze geen politieke
verandering na, vertelt hij. ‘Niet omdat we dat niet willen, maar
omdat het omverwerpen van het heersende militaire regime een kracht
vergt die wij niet hebben.’ Het is een vreedzame jeugdbeweging. ‘We
willen alleen onze rechten. We willen leven. We willen gelijkheid,
waardigheid en vrijheid. We hebben voorstellen ingediend om de
buitensporige belastingen te verlichten, de kosten te verlagen en
werkgelegenheid te creëren.’ Onder de berichten, die hij deelt met
zijn ongeveer vijfduizend volgers op Facebook, is de hashtag ‘wij
willen geen oorlog’ prominent aanwezig.
‘Gaza snakt naar de terugkeer van haar ziel naar haar diepste
wortels’
Op zijn Facebook-pagina heeft hij veel kritiek op Hamas. Maar dat
heeft een prijs. ‘Binnen 24 uur moet je je melden bij de interne
veiligheidsdienst voor ondervraging’, staat te lezen bij een foto
die hij in 2019 deelde. Tientallen steunbetuigingen van Gazanen
weerhouden hem ervan om te gaan. ‘Ik ben herhaaldelijk gearresteerd
onder de beschuldiging van “minachting van de hooggeplaatsten”.
De laatste keer zat ik tien dagen vast in een duistere gevangenis,
waar ik bruut werd gemarteld, zowel mentaal als fysiek’, vertelt
hij.
Hamas jaagt ook op journalisten. Al-Natour is vaak hun advocaat,
maar zijn succes in de rechtbank is beperkt. ‘We bereiken meer via
sociale media.’ Enkele maanden geleden deelde hij op Facebook een
aangrijpende foto van de jonge journalist Hani Abu Ruzk, die door
Hamas werd gearresteerd omdat hij op een openbare plaats filmde
zonder toestemming. ‘Ik probeerde voor hem te pleiten, maar mijn
inspanningen waren tevergeefs. Het was de krachtige reactie van
mensen op mijn post op Facebook die Hamas dwong om hem na twee dagen
gevangenschap vrij te laten.’
‘De wortels van de Wij Willen Leven-beweging gaan verder terug
dan 2019’, zegt Mohammed, een filmregisseur en kunstenaar in
Amsterdam. Op zijn verzoek is zijn naam gefingeerd om de veiligheid
van zijn vrouw en twee kinderen te waarborgen die nog steeds in Gaza
zijn, in afwachting van gezinshereniging. In de grote eetzaal van het
opvanghostel doet hij zijn verhaal.
Vanaf 2014 nam hij in Gaza deel aan talloze protesten en
organiseerde hij workshops en seminars over mensenrechten, tot het
moment waarop hij uit Gaza vluchtte. Net als Al-Natour is hij vele
malen gearresteerd en ondervraagd door de veiligheidsdiensten van
Hamas.
Na een evenement werd hij op weg naar huis tegengehouden door
gewapende Hamas-strijders. ‘Ik kreeg een klap op mijn hoofd en
verloor het bewustzijn. Toen ik bijkwam, lag ik midden op straat’,
zegt hij. ‘Ze wilden blijkbaar dat ik door een auto overreden zou
worden. Een goede manier om me te elimineren zonder hun handen vuil
te maken. In hun ogen ben ik als kunstenaar een ongelovige, een spion
en een buikdanseres.’
Mohammed zoekt op zijn telefoon in het archief van zijn werk. Op
een video uit 2014 is een rode loper te zien die is uitgerold over
het puin, er lopen honderden Gazanen overheen. Hij organiseerde samen
met een grote groep vrijwilligers theatervoorstellingen over de
Palestijnse cultuur, waaronder volksdansen. Op de video dragen jonge
mannen en vrouwen kufiya’s en andere Palestijnse klederdracht en
voeren traditionele dansen uit op Palestijnse muziek. ‘Het witte
doek dat voor de projector ligt, is doodskleedstof en het was drie
maanden hard werken totdat wij de rode loper vanuit Israël in Gaza
konden krijgen.’
‘Met onze evenementen wilden we mensen een leven bieden te
midden van de dood’, zegt Mohammed. ‘We zeiden tegen hen: loop op
deze loper. Angelina Jolie is niet beter dan jullie. Zij is een ster
in de kunstwereld, maar de sterren in de mensenrechtenwereld zijn
jullie, de slachtoffers.’
‘Ik zat tien dagen vast in een duistere gevangenis, waar ik werd
gemarteld, zowel mentaal als fysiek’
Zijn missie staat lijnrecht tegenover die van Hamas, voegt hij
toe. ‘Ik vertel mensen dat er miljoenen andere keuzes zijn dan
geweld. Sinds wapens Gaza bereikten, is ons leven constant
achteruitgegaan. We hebben geleerd van de ervaring van de Palestijnse
Bevrijdingsorganisatie, die na dertig jaar strijd heeft ingezien dat
wapens geen land opbouwen.’
In een links en gematigd georiënteerd Gaza stichtte de later door
Israël vermoorde spiritueel leider sheikh Ahmed Yassin in 1987 de
beweging Hamas. Het was het hoogtepunt van de Eerste Intifada. Maar
de wortels van Hamas gaan terug naar de Moslimbroederschap in Egypte.
Vanaf de jaren vijftig was de beweging actief in de Gazastrook, waar
ze via verschillende liefdadigheids- en sociale organisaties invloed
vergaarde. Na de oprichting groeide Hamas gaandeweg uit tot een
krachtige politieke speler, in tegenstelling tot de seculiere plo die
in 1964 werd opgericht en onder leiding stond van Ahmad Shukeiri en
later Yasser Arafat.
‘Hamas probeerde sociale en culturele relaties te ondermijnen en
een extremistische visie van de islam te bevorderen’, zegt
Mohammed. ‘Ze brandden bioscoopzalen af en richtten zich op
publieke linkse figuren, zoals Haidar Abdel-Shafi, een Palestijnse
politicus die in 1991 in Madrid de eerste onderhandelingen met Israël
leidde.’
De oprichting van de Qassam-brigades in 1992, de gewapende tak van
Hamas, markeert een radicale ommekeer in het Palestijnse leven.
Minder dan drie weken na de Oslo-akkoorden in 1993 pleegde een lid
van de gewapende tak met een autobom een aanslag op een Israëlische
militaire bus in Ramallah. ‘Elke keer dat de plo dichter bij een
overeenkomst met Israël kwam, voerde Hamas een aanval uit om de
onderhandelingen te laten mislukken’, zegt Mohammed. ‘De
terugkeer van de plo naar Gaza zou immers het politieke einde van
Hamas betekenen. Door de Oslo-akkoorden ontstond er aanvankelijk
vreugde over het vooruitzicht van een stabiel leven, met
veranderingen in de sociale en culturele dynamiek en verschuivingen
in de relaties tussen Palestijnen en Israëliërs. Er werden
gezamenlijke jongerenfeesten en culturele uitwisselingen
georganiseerd, mensen vierden hun leven’, herinnert Mohammed zich.
‘De bestorming van de Al-Aqsamoskee door de toenmalige Israëlische
oppositieleider Ariel Sharon en de gewelddadige confrontaties waarbij
aan beide kanten veel doden en gewonden vielen, was de vonk die in
2000 de Tweede Intifada deed ontbranden.’
Daarna voerde Hamas verschillende aanslagen uit in Israël.
Palestijnse facties raakten verdeeld en die verdeeldheid bleef de
samenleving tekenen. Ondanks de inspanningen van Sharon om Hamas te
onderdrukken en de Intifada te stoppen, bleef de situatie escaleren.
Hamas begon in 2003 tunnels te graven en slaagde er later in een
uitgebreid netwerk te creëren, wat een ernstige bedreiging vormde
voor Israël. In 2005 besloot Israël tot de volledige terugtrekking
uit Gaza.
‘Onze lijdensweg begon nadat Hamas in 2006 de overwinning
behaalde bij de Palestijnse parlementsverkiezingen’, zegt Mohammed.
Hamas veroverde 76 zetels, tegenover 43 voor de politieke beweging
Fatah. Een onverwachte schok. Drie peilingen uitgevoerd door een
Palestijns beleids- en onderzoekscentrum in 2005 en 2006 hadden
voorspeld dat Fatah de overhand zou hebben met minstens vijftig
procent van de stemmen, terwijl Hamas slechts ruim dertig procent zou
krijgen.
‘Veel Fatah-aanhangers namen niet deel aan de verkiezingen omdat
ze dachten dat hun partij sowieso zou winnen’, zegt Mohammed.
‘Anderen stemden op basis van persoonlijke relaties in plaats van
op programma’s. Ik stemde op een aantal mensen van de Fatah-lijst,
en op iemand van Hamas, Said al-Seyam, de eerste omstreden minister
van Binnenlandse Zaken in het kabinet van Hamas. Al-Seyam was
destijds een arme leraar en ik dacht: laat ik op hem stemmen,
misschien verbetert dat zijn sociale situatie.’ Israëlische
propaganda heeft volgens Mohammed ook een rol gespeeld. ‘Ze
verspreidden destijds het beeld van een corrupte en onbekwame
Palestijnse Autoriteit. Dit leidde tot een gevoel van wanhoop en
frustratie bij veel Palestijnen, die Hamas zagen als alternatief.’
‘Als ik ontsnap aan de dood die boven ons hoofd hangt, zal mijn
geest voor altijd gekweld worden’
Al-Seyam, die in 2009 werd gedood bij een Israëlische
luchtaanval, richtte de Uitvoerende Macht op. ‘Een militie’,
beschrijft Mohammed de groep. Hij plaatste veiligheidsbarrières en
voerde acties uit, waaronder het oppakken en elimineren van
tegenstanders van Hamas en activisten die loyaal waren aan Fatah.
Deze organisatie hielp ook bij de coup tegen Fatah. ‘Vergelijkbaar
met de verrassingsaanval tegen Israël op 7 oktober voerde de
militaire tak van Hamas aanvallen uit op politiebureaus, schakelde
agenten uit en hees overal de Hamas-vlag’, zegt Mohammed. Dat wordt
ook bevestigd in meerdere rapporten van Human Rights Watch.
Jaren later probeerde Hamas een nieuw gezicht te tonen. Ze
richtten een regering op die losstond van de beweging, bestaande uit
burgerleden. Er werden ministeries voor cultuur, jeugd en sport
opgericht. Gazanen konden voor het eerst in twee decennia naar de
bioscoop. Er werden geen Hollywood-films vertoond, maar islamitisch
theater, islamitische liederen en films over verzet.
Achter de schermen is er corruptie, zegt Mohammed. ‘Het geld van
Qatar verdwijnt in de zak van de zoon van de leider van Hamas, Ismail
Haniyeh. Hij krijgt miljoenen dollars voor de door hem opgerichte
sportbond en sportzender. Hamas-aanhangers die vroeger een motorfiets
hadden, hebben nu luxe auto’s, gebouwen en grote huizen. Ze
exploiteren landbouwhulpbronnen en manipuleren markten en financiële
instellingen. Drugs vinden hun weg naar de markten van Gaza.’
‘De corruptie in Gaza is als een kankergezwel dat zich
verspreidt naar alle sectoren’, zegt ook advocaat Moumen Al-Natour.
Zelfs de bouwsector wordt geplaagd door oneerlijke toewijzingen.
Contracten gaan niet naar de meest bekwame bouwbedrijven, maar naar
degenen met de juiste connecties met Hamas, is te lezen in een
rapport van de Palestijnse Coalitie voor Verantwoordelijkheid en
Integriteit (Aman). De voorzitter van de Raad voor Financiële en
Administratieve Controle in Gaza erkent dit, zonder duidelijk te
maken wie de verdachten zijn.
Mohammed en Al-Natour zijn woedend op Hamas vanwege hun oneerlijke
belastingpraktijken in de Gazastrook. Ze beschrijven de belastingen
als onrechtvaardig en chaotisch. De heffingen worden zonder
wettelijke basis opgelegd. Bovendien bekritiseren ze Hamas voor het
inhouden van een deel van de maandelijkse salarissen die Qatar
verstrekt aan de armste gezinnen in Gaza, onder de noemer van een
‘solidariteitstaks’. ‘Terwijl essentiële diensten zoals
elektriciteit en water uit Israël komen en worden gefinancierd door
Qatar en internationale organisaties, dwingt Hamas de burgers toch om
belastingen te betalen voor deze diensten. Dit geld wordt vervolgens
omgeleid van sociale programma’s naar militaire infrastructuur’,
vertelt Mohammed.
De hashtag #OnzeHandenZijnSchoon op sociale media onthult een
stortvloed aan berichten waarin Gazanen hun diepe afkeur uitspreken
voor Ismail Haniyeh, de politieke leider van Hamas sinds 2006. De
hashtag vindt zijn oorsprong in een publieke toespraak van Haniyeh in
Gaza, waarin hij beweerde dat het bestuur van Hamas gebaseerd is op
transparantie en integriteit, met de woorden: ‘Onze handen zijn
schoon; we hebben geen geld gestolen, we hebben geen eigendommen
behouden, we hebben geen gebouwen gekocht en we hebben niet
overdreven.’
Deze campagne krijgt momentum na de onthulling door Egypte van een
lijst met namen van mensen die vorig jaar de grens mochten oversteken
via de Rafah-overgang. De namen van Haniyehs zoon Hazem en zijn
familie stonden prominent bovenaan, waarna ze naar Turkije
vertrokken. ‘Als de families van de leiders, hun kinderen en
kleinkinderen niet geloven in hun eigen kwestie, en ondanks het feit
dat ze in Gaza in weelde kunnen leven, ervoor kiezen om het land te
verlaten en naar hotels en villa’s in Doha en Istanbul te gaan…
Ze laten het uitgehongerde Gaza achter als gijzelaars van hun eigen
ongelovige project, onderworpen aan armoede en honger. Als jullie
kinderen niet geloven in jullie project, willen jullie dan dat
anderen dat wel doen terwijl die geen eten hebben?’ – dit bericht
deelt Mahmoud Nashwan uit Gaza met zijn 35.000 volgers op Facebook.
In de zachte regen van Amsterdam-Zuidoost staat Mohammed te roken
bij de hoofdingang van de opvang. Hij scrolt door zijn telefoon. ‘Dit
moet je horen’, zegt hij. ‘Gaza schreeuwt om een kleurrijke
snoepjesfabriek, modewinkels vol leven, een muziekschool waar
creativiteit bloeit, een kankerziekenhuis dat hoop biedt, een
bioscoop met weelderige luxe en een park zo groot als militaire
trainingskampen…’
Aan het woord is Mahmoud Gouda, een Palestijnse schrijver uit
Gaza, die zijn diepste verlangens deelt op het podium van een
evenement dat Mohammed vorig jaar organiseerde. ‘… Gaza smacht
naar vrouwen die hun rokken hoog optillen, die de elegantie van de
wereld belichamen met elke stap op hoge hakken, die het tikken van de
tijd horen en met trots zeggen: “Wij houden van wit”’, spreekt
Gouda voor een groot publiek. ‘Gaza verlangt naar vrije, nobele
mannen die boeken verslinden, die bidden met hun ziel, dansen met hun
hart. Gaza snakt naar de terugkeer van haar ziel naar haar diepste
wortels.’
‘Dit is het Gaza waar wij onvermoeibaar naar streven’, zegt
Mohammed. ‘Hamas is hier absoluut geen voorstander van.’
Lees verder:
Yaghoub
Sharhani 20 oktober 2023
Dossier
Nr. 44 / 2023
Meer recente verhalen hierover:
15 nov 2023 — Bij het geweld in Israël en Palestina zijn meer dan twaalfduizend mensen gedood. Het leed is immens. Welke internationale misdrijven worden ...
20 dec 2023 — Wie brengt de verlossing? Israëlische academici en diplomaten werken met Palestijnse, Amerikaanse en Arabische geestverwanten in het geheim ...
8 nov 2023 — Joods nationalisme in Palestina had volgens hem niet koloniaal hoeven zijn. De verwantschap en verbondenheid met Palestina zit bij veel joden ...
6 dec 2023 — Deze As vond zijn oorsprong in de heuvels van Zuid-Libanon, in een guerrillaoorlog tegen Israël. 'Wij leerden al heel vroeg van Palestina dat je ...
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data131041866-42cd4b.jpg)
.jpg)
.jpg)
Speelde%20vaak%20met%20nichtje,maar%20zij%20isnu%20dood.jpg)
Posts
