Posts tonen met het label Journalistiek. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Journalistiek. Alle posts tonen

vrijdag 22 mei 2026

#SHARTIE AART DEKKER / PRACHTIG IN MEMORIAM: Karin Spaink(20 december 1957–8 mei 2026) - Mounier Samuel / MOOIE BIJZONDERE VROUW / CHRONISCHE ZIEKTE MS / GROENE AMSTERDAMMER 'Het einde' /

Karin Spaink in 1991 - 'Tule-rolstoel' (foto Gon Buurman, van de Blog van Karin Spaink)

*

#SHARTIE AART DEKKER - PRACHTIG IN MEMORIAM door Mounier Samuel

Karin Spaink(20 december 1957–8 mei 2026) - Monier Samuel

MOOIE BIJZONDERE VROUW - CHRONISCHE ZIEKTE MS

Ik ga niet zeggen dat ik alles van Karin Spaink gelezen heb, want dat is zeker niet zo. Maar ze was wel een bijzondere persoon waar ik vaak iets in herkende en heel veel ook weer niet. Wat we deelden was de chronische ziekte -zij MS, ik ME/CVS- ik weet zeker dat diverse specialisten waar ik --vooral in het begin van mijn eigen ziekte -begin jaren '90- 'bekeken werd'-- in eerste instantie dachten dat ik ook MS had. Dat bleek niet het geval. Maar ik ken(-de) meerdere mensen die wel MS hebben(hadden); een verschrikkelijke ziekte. Het nadeel van ME/CVS daartegenover is dat die ziekte heel lang geen duidelijke diagnose kende en -in Nederland tenminste- ook nauwelijks erkenning. Dat is nu een beetje aan het veranderen door het -in aantallen zieken- nog veel grotere probleem Long COVID, maar de manier waar de politiek daarmee omgaat is hemeltergend.
 
Karin Spaink was voor mij vaak een voorbeeld; de manier waarop zij met haar beperkingen omging en haar leven leefde vond ik bewonderenswaardig.
 
Veel meer hoef ik niet toe te voegen: het hieronder staande in memoriam van Mounier Samuel zegt alles, en wie nog meer wil weten kan alles van en over Karin Spaink lezen op haar eigen Blog   ---  Hier  ---

(AD) 

Karin Spaink(20 december 1957–8 mei 2026)

Het einde

Kwakzalverij, big tech, privacy, leven met MS: geen thema of schrijver, theatermaker en feminist Karin Spaink ventileerde er wel een mening over. En overal pakte ze het beste van het leven.

Mounir Samuel

14 mei 2026 – verschenen in nr. 21 

Originele artikel op Groene.nl  ---  Hier  ---

De eerste afspraak met Karin Spaink zal ik nooit vergeten. Opeens stond ze daar aan de achterkant van Amsterdam-Centraal met haar Canta. De ontmoeting verliep zo vanzelfsprekend dat het eerder als een warm weerzien voelde. Ik had nog nooit van Spaink gehoord, maar ze had me uitgenodigd om bij haar te komen eten en kwam me hoogstpersoonlijk ophalen. Gek genoeg aarzelde ik niet. Het was 2011, een lievere tijd.

Enigszins fragiel, leunend op haar kruk, maar kaarsrecht stond ze naast haar rode wagentje. Ze salueerde plechtig en opende mijn portier als een volleerd chauffeur. Statig liep ze vervolgens naar haar eigen zijde, grijnsde breed, trapte op het gaspedaal en stoof het fietspad op. Ik hapte naar adem. De Canta stond stijf van de zware shag. ‘O heb je er last van, doe maar een raampje open.’
Haar enthousiasme was aanstekelijk. We scheurden over de Dam. ‘Kijk dan hoe mooi!’ zei ze terwijl ze naar de stad wees. Amsterdam door de ogen van Karin Spaink, met haar rode leren jas, haar rood gestifte lippen, in die rode Canta, was inderdaad de mooiste stad ter wereld. Niet eens vanwege de stad zelf, maar vanwege het leven dat zij erin bracht.

Op vrijdag 8 mei stapte schrijver, journalist (onder meer voor De Groene), theatermaker en rasechte feminist Karin Spaink uit het leven. Ze zorgde ondanks haar ziekte multiple sclerose (MS) altijd voor anderen en zichzelf. Tot ze dat niet meer kon. ‘Als alles volgens plan is verlopen, ben ik vanochtend overleden’, schreef ze in een blog met de titel Exit Spaink. Haar grootste angst was niet om te sterven, maar om zichzelf niet meer te kunnen dragen. ‘Je mag altijd je eigen grenzen stellen, en daarnaar leven – of ervoor sterven.’

Tijdens die eerste ontmoeting aten we in haar kleine woning. Ze moest zichzelf soms omhoog hijsen, het was pijnlijk om te zien, maar hulp wilde ze niet. Ik zag eindeloze planken vol met boeken, haar eigen boeken. Ze had heel wat afgeschreven. Netjes stond druk na druk op een rij. Ze pakte ze op, vertelde het verhaal achter de titels. De bekendste waren Het strafbare lichaam (1992), een kritisch essay over alternatieve geneeswijzen, en Vallende vrouw (1993), een autobiografisch boek over het leven met MS.

Nieuwsbrief van de Groene

Ontvang de selectie van de dag, met op zondag een terugblik op onze belangrijkste verhalen

Inschrijven

Het waren de jaren negentig. New age, alternatieve geneeswijzen, de Nederlandse gebedsgenezeres Jomanda verwierf wereldfaam. Woest werd Spaink van al die kwakzalverij, van de these dat als je niet genas dat aan jezelf lag. Haar scherpe en vaak met humor doorspekte kritiek gaf haar landelijke bekendheid. Haar werk zou gelet op de huidige ‘manifestatiecultuur’ en ‘maakbaarheidscultus’ zo opnieuw kunnen worden uitgegeven.

Spaink kwam uit een andere tijd. Die van lange intellectuele gesprekken. Terwijl ze haar vele katten streelde en nog maar een fles witte wijn opentrok, praatten we uren over literatuur, politiek, religie, feminisme en – verrassend – technologie. Ze was een scherp denker en beet zich telkens weer vast in een ander thema. Jaren voordat het zelfs maar een gespreksonderwerp was, waarschuwde ze al voor een overheid die te machtig werd, de burger die te afhankelijk werd en big tech die de democratie dreigde te ondermijnen.
De razendsnelle technologische aardverschuivingen waren voor Spaink reden om in 1999 mee te werken aan de oprichting van Bits for Freedom. Ze hoorde bij de prominente internet- en privacy-activisten die toen aandacht vroegen voor digitale burgerrechten, censuur en informatievrijheid. Door haar columns, essays en publieke optredens hielp ze het onderwerp landelijke bekendheid te geven. In 2018 ging ze aan de slag voor Follow the Money als eindredacteur en pochte over ‘de strengste eindredactie van Nederland’.

Ik leerde ook haar hartsvriendin Christiane Hardy kennen. Toen zij ongeneselijk ziek bleek, kreeg Spaink de opdracht voor haar nalatenschap te zorgen. Een huwelijk bleek de beste juridische oplossing en meteen de mooiste manier om hun vriendschap te vieren. Ongemakkelijk stond ik met een intieme groep genodigden in de nazomer van 2012 in een zonovergoten Tolhuistuin. Wat zeg je nou op zo’n dag? Ik wist het niet. Maar hoewel de wijn en tranen vloeiden, klonk ook hier de luide lach van Spaink in – hoe kon het anders – een prachtige rode jurk. De tuin was nooit zo mooi meer. Opnieuw had ze het beste van het leven en Amsterdam samengebracht.

Spaink bleef me schrijven, doorwrochte e-mails die aan het denken zetten. Daar waar de feministische beweging mij de rug toekeerde, had ik volgens haar juist de ultieme feministische daad gepleegd door de betekenis van mannelijkheid opnieuw te definiëren. Zo verschillend als we waren, deelden we belangrijke zaken: het leven met een chronische ziekte, de journalistiek, het schrijverschap, een als vanzelfsprekend activisme, maar ook een diepe liefde voor mijn vaderland, Egypte.

‘Yallah, yallah!’ riep ze al zwaaiend naar me vanuit haar Canta, waar ze eens helemaal mee naar Polen reed en op 28 juni 2012 samen met het Nationaal Ballet in de Gashouder in het Amsterdamse Westerpark het Nationale Canta Ballet opvoerde, een van haar knettergekke ideeën waarmee haar hulpmiddel kunst werd. Voor zolang ze kon bezocht ze ieder jaar Egypte. Daar liet ze zich door knappe strandjongens desnoods met rolstoel en al te water dragen. Eenmaal in de Rode Zee was haar lichaam vrij. Het waren haar gelukkigste momenten, vertelde ze mij. Moge ze nu ook in het luchtledige gelukkig zijn.

Lees verder op Groene.nl:

Het einde

Wanneer Myriam Mater-van Hulst met jonge leerlingen over de oorlog praatte, luisterden die ademloos

Jasmijn Huisman 17 november 2025

Essay

Hoe authentiek zijn wij als we ons, aangestuurd door reclames en influencers, opsluiten in ons ‘ware zelf’?

Lieke Knijnenburg 6 mei 2026

Verdienen aan de New Age-revival

New Age-spiritualiteit, ooit een aanklacht tegen de commerciële maatschappij, is nu zelf een verdienmodel geworden

Eva Markx 21 februari 2026


 

 

 

 

donderdag 14 mei 2026

De @NPO is inmiddels zo bang voor het stempel ´Links te zijn´ dat ze de valse #rethoriek van #ExtremistischRechts overneemt; schijterig! / #ASIEL #Loosdrecht #Rellen #Triest #AMA´s /

donderdag 9 mei 2024

COLUMN AART DEKKER: Maak Joost Klein Speciaal Ambassadeur van Nederland en de EU! & JEUGDJOURNAAL uit Malmo / Joost Klein & Friends bij Sophie / HIER WORD IK HEEL ERG VROLIJK VAN!

Kinderen in Zweden krijgen speciale Songfestival-lessen

NOS Jeugdjournaal

8 mei 2024 

 #jeugdjournaal #songfestival #zweden Het Songfestival is nu écht begonnen. Gisteravond was de eerste halve finale. Dit jaar is de beroemde liedjes-wedstrijd in Zweden, in de stad Malmö. In dat land is het Songfestival heel populair. Zweedse kinderen krijgen deze week speciale Songfestival-muzieklessen. #jeugdjournaal #songfestival #zweden Vragen, tips of ideeën? Stuur ons een e-mail op jeugdjournaal@nos.nl

*

COLUMN AART DEKKER

Maak Joost Klein Speciaal Ambassadeur van Nederland en de EU!

Goed nog een paar uurtjes te gaan en dan weten we – wat meer uit eigen waarneming hoe Joost Klein scoorde in de halve finale van het Eurovisie Song Festival.


Moeten we natuurlijk wel nog even de Israëlische bijdrage voorbij...ik zeg dat niet vanwege die bijdrage, of vanwege mijn mening of ze wel of niet zou mogen deelnemen, maar slechts vanuit het feit dat er wel heel erg veel speelt rond dit ooit zo onschuldige liedjesfestijn, en aangezien Israël kort voor Klein aan de beurt is...er kan nog veel geburen dat de stemming en sfeer beïnvloedt...


Ooit – we praten vroege jaren ´90 – bracht ik in een voor mij nogal moeilijke tijd een lange vakantie door in winters Finland/Lapland. Het was niet mijn eerste keer daar, maar wel een periode waarin ik wel met heel veel verschillende Finnen in aanraking kwam. En met enige regelmaat werd mij verteld: `Wij Finnen zijn zo jaloers op jullie Nederlanders!´ Het bleek dan te gaan om de veronderstelde tegenstelling die er zou bestaan tussen ´de Nederlander´en ´de Fin´. Het beeld daar van ons bleek in aanzienlijke mate gebaseerd te zijn op twee soorten feest; (toen nog) Koninginnedag – waarvan de meest feestelijke beelden in Finland regelmatig in het TV-Journaal werden vertoond – en Oranje Voetbalfeesten... Er werd ook altijd bij verteld: ´Wij Finnen zijn zo introvert en verlegen; wij kunnen dat niet, zo feesten!´


Tijden veranderen, en ik kan nu uit eigen ervaring vertellen dat ik – als rechtgeaarte Basketball-liefhebber – juist de Finnen benijd vanwege de manier waarop zij de sporten waar ze goed in zijn weten te beleven en vieren; een tijdelijk dorp opzetten voor een week, minimaal 3000km van huis

zodat hele families de Nationale Ploeg kunnen supporten en met duizenden landgenoten Basketball vieren? In Nederland Niet! Maar de Finnen doen dat dus ´gewoon´ wel. Rond de Nationale Finse IJshockeyploeg waren taferelen die ´ons´ voetbal naar de kroon steken of zelfs ver voorbij gingen al veel eerder te zien...


Toch, we zien het ook nu weer rond Joost Klein, ´wij Nederlanders´ kunnen best wel wat, als het gaat om iets bijzonders neerzetten en daar dan massaal achter gaan staan. En als het om muziek en cultuur gaat heeft ons kleine landje echt wel veel te bieden. En dat dan ondanks de – – financiële en andersoortige - moordaanslagen die vanuit rechts – de VVD voorop; remember Halbe Zijlstra! – regelmatig op ´de cultuur` en alles wat publiek is worden gepleegd.


En dan nu naar Joost Klein. Ik weet niet of hij ´te vroeg heeft gepiekt´, afgaande op het feiten dat de eerste azijnzeikers zich alweer in talkshows hebben laten horen, en de bookmakers hem laten zakken op hun lijstjes...het zou kunnen...


Ik had – voor Joost Klein als deelnemer met zijn liedje werd gepresenteerd – nog nooit bewust van hem gehoord. nog nooit van hem gehoord, maar neef Friesland kende hem al lang, en was enthousiast. Toen ik het liedje voor het ESF twee, misschien driemaal had gehoord dacht ik: ´Misschien is dit – in deze humorloze, deprimerende tijden – wel wat Nederland, Europa (en de wereld) nu erg goed kunnen gebruiken; dit liedje kan gaan winnen en echt iets teweeg brengen, zeker zo vlak voor de Europese Verkiezingen.´

 

 


 

Wat een energie en vrolijkheid! Wat een stelletje creatieve mafkezen!!


Hoe meer ik ervan zag, hoe meer het bleef hangen en hoe mijn sympathie voor deze jonge gasten toenam.


Europa-Pa; wat Nederland in essentie is, en nu het meest nodig heeft...is NIET meer, Meer, MEER Wilders, maar wel meer van dit soort creatieve, energieke, en vrolijke uitbarstingen. En meer Europa natuurlijk, want hoe simpel het ook lijkt, er is echt wel over nagedacht.


Nederland bestaat WEL! Maar...Limburg is Nederland, Brabant is Nederland, Zeeland is Nederland, de Randstad is Nederland, de Kop van NH is Nederland, Flevoland, Gelderland, Overijssel, Drenthe, Groningen zijn allemaal Nederland en – de komende paar dagen – en wie weet, hoeveel langer daarna nog – is natuurlijk Friesland het brandende Hart van Nederland (en dat dan zonder dat er een Elfstedentocht is)! Hoe mooi zou het zijn als Klein zou winnen, en er volgend jaar een ESF in Leeuwarden zou worden georganiseerd!


Om alle problemen het hoofd te kunnen bieden, draait het om: Creativiteit, Positiviteit, Vriendschap

Samenwerking, Empathie, Optimisme, Menselijkheid, Multiculturaliteit & Multitaligheid, Jeugd, Enthousiasme, Durf, Muziek en Cultuur. En vast nog wel enkele zaken meer, maar dit lijstje lijkt me een aardig begin, en deze gasten hebben veel van het bovenstaande rijtje in hun mars.


Daarom zeg ik: maak deze jongen, deze enthousiaste vriendenclub Speciaal Ambassadeur van Nederland en de EU, en laat het met deze aanstekelijke energie ons land, Europa en een mooie toekomst promoten!


Dat geeft vele malen meer boost aan Volk en Vaderland, in een sterker Europa in deze tumultueuze tijden, dan NOG MEER Wilders, of Mark Rutte als nieuwe voorman van de NAVO...


Daarom; kijk, duim, organiseer wellicht zaterdag een watch-party met familie, vrienden en bekenden. Bouw een feestje en breng het enthousiasme van deze gasten over op anderen, in de hoop dat we dan dadelijk een verrassend positieve golf door land en continent zullen zien gaan, in plaats van de vele negatieve spiralen en nieuwe bruine bewegingen die Europa overspoel...


Ik (heb weer een beetje) Hoop!


AART DEKKER


 

zondag 31 maart 2024

USA VERKIEZINGEN DOCU 2008: Dear Oprah - Motivoter voor niet-stemmers in 10 episodes / EEN ROADTRIP AAN HET BEGIN VAN HET OBAMA-TIJDPERK / VPRO /

Minimovies - Dear Oprah - Episode 1/10 (Discovering Non-Voting America)

 

Dear Oprah - Episode 2/10 (In Line For Democracy)

 

Dear Oprah - Episode 3/10 (Campaigning With Scissors)

 

Dear Oprah - Episode 4/10 (Under The Bridge)

 

Dear Oprah - Episode 5/10 (Run, Oprah, Run)

 

Dear Oprah - Episode 6/10 (A Day With Obama)

 

Dear Oprah - Episode 7/10 (The Latinos Are Coming)

 

Dear Oprah - Episode 8/10 (Uno, Dos, Tres, Democratas!)

 

Dear Oprah - Episode 9/10 (Youthful Beginnings)

 

Dear Oprah - Episode 10/10 (Mail for Miss Winfrey)

 

dinsdag 20 februari 2024

SHARTIE AART DEKKER / MEDIA & JOURNALISTIEK / HOE OM TE GAAN / MET EEN WILDERS FORMATIE: Essentiële leegte - 'Rondom Wilders zullen we ook moeten noteren wat we níet zien' & De journalistiek en de zwijgende PVV - 'Niet bereikbaar voor commentaar'

  *

SHARTIE AART DEKKER - MEDIA & JOURNALISTIEK

HOE OM TE GAAN MET EEN WILDERS FORMATIE 

Als je te maken krijgt met mensen als Trump, Putin, Orban, en ja...dus ook met Wilders, dan wordt alles anders en kan je niet meer opereren als 'normaal'...

Dat is wat in bijgaande twee stukken van de Groene Amsterdammer (en Investico) in de Groene van 18 januari 2024 aan de orde komt....Even Nadenken!
\
De moeite waard dus!!

(AD)

*

In het nieuws

Essentiële leegte

‘Is journalism ready?’ Met die woorden opent George Packer zijn stuk in The Atlantic. Het is het begin van het jaar en een van de meest gerenommeerde journalisten van de Verenigde Staten blikt vooruit, duidelijk met angst en beven. Stel dat Donald Trump dit jaar opnieuw de macht krijgt, gaan hij en zijn mede-journalisten het dan beter doen dan de vorige keer? De Amerikanen mogen zich die vraag voor de tweede keer stellen, voor de Nederlandse journalistiek is het voor het eerst dat ze zich moeten verhouden tot het scenario van een radicaal-rechtse leider die het initiatief krijgt in een democratie.

Packer maakt in zijn stuk een rondgang over de wereld, duikt ook de geschiedenis in, spreekt worstelende journalisten in de Filipijnen en Hongarije en komt uiteindelijk tot een zeer belangrijke conclusie die mag nagalmen in redactionele lokalen over de wereld: ‘Journalisten kunnen het publiek geven wat het nodig heeft om zichzelf te regeren, maar zij kunnen zelf de democratie niet redden.’

Veel jongens en meisjes dromen op scholen van journalistiek van het ‘veranderen van de wereld’, maar de taak die ze na hun diploma-uitreiking meekrijgen is veel subtieler. Ze zullen, als ze hun taak goed uitvoeren, niet de wereld veranderen maar de wereld ontwarren en verklaren. Via tekst, beeld of audio hebben ze de nobele taak om medeburgers van munitie te voorzien zodat ze goed mee kunnen draaien in een democratie. De journalist voedt ze en die burgers kunnen dan zelf besluiten of zíj de wereld willen veranderen. Ze kunnen anders gaan stemmen, de straat opgaan of juist helemaal niets doen.

Die journalistieke taakopvatting ligt zeer dicht bij de missie van Investico, het platform voor onderzoeksjournalistiek dat aan De Groene gelieerd is. Op de website staat: ‘Investico voedt het democratische debat met grondig uitgezochte feiten.’ Niets meer, niets minder. De hoofdredacteur van dat platform, Thomas Muntz, schrijft in De Groene van deze week over hoe hij zijn werk ziet nu zich langzaam de contouren beginnen af te tekenen van een kabinet-Wilders I. Hij stelt zichzelf dezelfde vraag als Packer: zijn journalisten er klaar voor?

Muntz verzet zich net als Packer tegen morele hysterie onder journalisten, die moeten niet de boel eigenhandig willen redden, maar hij wijst ook op het risico van doen alsof er niets is veranderd. Dat heeft volgens hem ermee te maken dat klassieke journalistieke verslaggeving vaak neerkomt op ‘zeggen wat je ziet’. In een gezonde democratie waar het wemelt van de informatie is dat doorgaans geen slechte houding. Het is de journalistieke stijl waarbij journalisten de samenleving intrekken om beelden terug te brengen naar burgers opdat ze een idee hebben van hoe hun democratie in elkaar steekt.

Rondom Wilders zullen we ook moeten noteren wat we níet zien

Ongeveer die relatie kenmerkt ook de relatie tussen de Groene-lezer en de Groene-journalist. Er is een stilzwijgend begrip dat beide partijen slim genoeg zijn om zelf tot ideeën te komen en dat er dus niets hoeft te worden voorgekauwd. Laat de journalist, in dienst van de lezer, maar feiten en diepe inzichten brengen. Mochten we ernaast zitten? Dan zien we de gepeperde brieven tegemoet.

Maar Muntz bemerkt ongemak, bij lezers en bij hemzelf, als dit journalistieke genre al te makkelijk wordt losgelaten op Wilders en zijn pvv. Daar is namelijk helemaal geen informatie, er valt schrikbarend weinig op te tekenen. Er zijn geen partijcongressen, er is geen leiderschapsverkiezing, er is geen interne tegenspraak en zelfs wanneer de partij persvragen krijgt komen er nauwelijks antwoorden. Er liggen geen onderbouwde plannen.

De grootste achilleshiel van journalisten met geldingsdrang is dat ze de leegte zelf gaan opvullen: met interpretatie, met scenario’s, of als je niet uitkijkt met eigen morele verontwaardiging. Dit blad zal met dat laatste terughoudend zijn de komende jaren. Verwacht een koele houding en een blik op de bal. Nog minder opinie en nog meer onderzoek. Geen alarmisme, maar wel waakzaamheid over hoe de rechtsstaat erbij staat.

We zullen daarin heel precies optekenen ‘wat we zien’. Maar, zo schrijft Muntz, meer dan ooit zullen we rondom Wilders ook moeten noteren wat we níet zien. Journalisten zullen de verleiding moeten weerstaan om rancuneus of bozig te worden over al die leegte die ze zullen aantreffen in hun notitieblokken als het gaat om de pvv. Laat ons maar saai zijn, schrijft Muntz. ‘Uiteindelijk moet de leegte doorklinken in onze eigen verhalen.’

Juist bij Wilders is dat de essentiële informatie die burgers moeten kennen.

Lees verder:

zaterdag 27 januari 2024

COLUMN AART DEKKER / BNXT/ BASKETBALL-NL: Als basketball-liefhebber en relatief neutrale stukjesschrijver tufte ik zondagmiddag... / HEROES DEN BOSCH vs. ZZ LEIDEN TOTO CUP / NBB BEKER 2024 /

Een van de vele spectaculaire acties in een zeer aantrekkelijke tweede wedstrijd tussen Heroes Den Bosch en Zorg en Zekerheid Leiden in de Halve Finale TOTO Cup op zondag 20 januari 2024 in de Bossche Maaspoort  Uitslag 87-72 (n.v.) (Foto: ZZ Leiden)

 

Als basketball-liefhebber en relatief neutrale stukjesschrijver tufte ik zondagmiddag... 

...richting Maaspoort Den Bosch voor alweer de vierde Heroes Den Bosch vs. Zorg en Zekerheid Leiden van het BNXT-seizoen 2023-2024...

Den Bosch dus, ´de Maaspoort Sports & Events´, ook 42 jaar oud kent deze voor Nederlandse begrippen nog altijd fameuze Basketball-Arena zijn gelijke niet als je het puur vanuit onze prachtige sport bekijkt – wat toonden Rinus de Jong c.s. ruim 42 jaar geleden toch visie van on-Nederlandse niveau toen ze deze Basketball-tempel planden en realiseerden!

Je zou haast zeggen: ´Hadden B&W (en ambtenarij) van de gemeente Leiden maar eens hun licht opgestoken in Den Bosch hoe je zoiets aanpakt´; dan zou ik nu niet rondlopen met de gedachte dat als Leiden nog eens een Beleg zoals in 1574 zou moeten doorstaan het deze keer weleens veel minder goed zou kunnen aflopen...´ (*)

Drijvende kracht achter Heroes Den Bosch – Bob van Oosterhout – liet alweer jaren geleden in het blad Sport, Bestuur & Management optekenen: ´Mijn droom is een altijd uitverkochte Maaspoort´. Ik zei een tijdje daarna tegen hem ´En dan een ring extra erop hè!´ – grappenderwijs, maar met de serieuze ondertoon; ´Dan kan je maar beter nu vast gaan plannen...´


De wedstrijd? Als spektakel – zeker voor het thuispubliek – een plaatje! Al kort na de rust dacht ik: ´Dit zou zo maar eens een verlenging kunnen worden!´ En dat werd het dus in dit tweede been van de TOTO Basketball Cup tweestrijd tussen de eeuwige rivalen Heroes Den Bosch en Zorg en Zekerheid Leiden. Was donderdag jongstleden de grote verrassing dat het spannend was – c.q. Dat ZZL de hele winstkansen had en uiteindelijk zelfs door een complete ineenstorting van HDB een aardig kussentje van 12 punten wist op te bouwen– zondag was het Heroes dat een onverwacht vaatje aan teamgeest en vechtlust wist aan te boren. Daardoor wisten de twee door blessures geteisterde clubs er een aantrekkelijke en voortdurend spanende halve finale van te maken. Met Den Bosch wel bijna voortdurend op voorsprong in dit tweede bedrijf, maar met Leiden overwegend aan de leiding over 80 minuten. Met uiteindelijk – tot grote vreugde van alles wat maar Bosch was– Heroes als – niet onverdiende, maar wel ietwat lucky winnaar. Want laten we wel wezen, je moet de huid nooit verkopen voordat de beer geschoten is, maar Heroes mag zichzelf meteen favoriet voor de Finale in maart achten...


Bob van Oosterhout zei na afloop: ´Ik ben vooral blij dat al die mensen die er vandaag bij waren met een goed gevoel naar huis gingen, en een wedstrijd hebben gezien die alles in zich had dat onze sport zo mooi maakt!´ En daar had hij groot gelijk in: de twee ploegen hadden een fraai staaltje klantenbinding afgeleverd. Ook het redelijk grote contingent Blauwe Brigade en omstreken- zal teleurgesteld zijn in het niet in eigen huis kunnen houden van die TOTO Cup, maar er geen spijt van hebben gehad om hun ploeg ook in het Bossche te zijn gaan ondersteunen.


Datzelfde geldt voor uw schrijver: als echte basketballliefhebber had ik deze wedstrijd niet willen missen, en er ontsproot nog wat inspiratie voor dit stukje ook...en die inspirerende vonk heb ik echt niet bij iedere wedstrijd...


Goed, ´All Bases Covered´ dus? Nee; ik moet het ´relatief neutrale´ uit de kop nog even toelichten...


Voorafgaand aan de eerste thuiswedstrijd van ZZ Leiden in de Tweede Groepsfase schreef ik – snel, snel: de inspiratie kwam pas op het allerlaatste moment – voor aanvang van de ZZ Leiden wedstrijd tegen Oradea in de Fiba EuropeCup – ik een stukje waar ik het label ´Preview´ aan hing. Je leest het --- Hier --- terug.


Op dat stukje kwamen – via sociale media – wat ietwat venijnige reacties uit Bossche Basketball-sferen die me aan het denken zetten. Dat confronteerde me met de realiteit dat je vandaag de dag je woorden op een goudschaaltje moet wegen. Op zichzelf is dat geen nieuws, maar op dat moment had ik die reacties niet verwacht. Ook word je wel erg gemakkelijk op basis van weinig in een kamp ingedeeld. Dus je kunt jezelf wel de relatief neutrale columnist wanen, daar kunnen anderen anders tegenaan kijken. In het Nederlandse Basketball-wereldje zijn best veel echte basketballliefhebbers, maar die zijn en/of voelen (zich) wel voor het overgrote deel verbonden met een club, of met aan clubs verbonden andere mensen. Tegenwoordig voelen mensen zich ook al snel persoonlijk aangesproken – of zelfs geraakt – door iets waar ze het niet mee eens zijn, terwijl het misschien helemaal niet de bedoeling was van de schrijver mensen persoonlijk te raken. Sinds jaar en dag denk ik ook dat Nederland een hokjesland is; als je duidelijk binnen één bepaald hokje te plaatsen bent, gaat het best aardig, maar wee je gebeente als dat niet eenduidig het geval is..!

Ik bedacht me na wat overdenkingen dat ik mijn stukje toen niet alleen het label ´Preview´ had moeten geven, maar ook ´Wrap-up´ – van de Eerste Groepsfase Europees Fiba-basketball – want dat element had mijn stukje zeker ook in zich...alleen had ik in de haast om het on-line te zetten dat labeltje er niet aangehangen.

Het was trouwens de tweede keer in niet al te lange tijd dat ik in een kamp werd geplaatst waar ik wat mij betreft niet hoor; afgelopen zomer schreef ik – na maandenlang alles wat er Groningen rond Donar gebeurde en ook zoveel mogelijk de reacties erop elders in het land op de voet gevolgd te hebben, EN me het hoofd te hebben gebroken over de (mogelijk verstrekkende) gevolgen voor de toekomst van de BNXT en haar clubs – een uitvoerig stuk over één en ander. Door enkele lieden van de Groningse ´Hullie & Zullie-beweging´ werd ik toen ingedeeld bij de ´vijanden van Donar en zijn geweldige fans´; met naam en toenaam hoorde ik toen ineens bij een (niet bestaand Bosch collectief) van journalisten die niet wilden begrijpen ´hoe het zo allemaal gekomen was´ en ´dat de Groningse fans toch gewoon recht hadden op een doorstart van hun club´...terwijl ik ieder woord in dat stuk meermaals gewikt en gewogen had, me in bochten had gewrongen om juist die grote, hondstrouwe Donar-base van Fans (met een Hoofdletter!) niet (teveel) op de tenen te trappen...

Het was trouwens de tweede keer in niet al te lange tijd dat ik in een kamp werd geplaatst waar ik wat mij betreft niet hoor. Afgelopen zomer schreef ik een uitvoerig stuk over één en ander wat er rond Donar gebeurde. Door enkele lieden van de Groningse ´Hullie & Zullie-beweging´ werd ik toen ingedeeld bij de ´vijanden van Donar en zijn fans´. Met naam en toenaam hoorde ik toen ineens bij een (niet-bestaand) Bosch collectief van journalisten die niet wilden begrijpen ´hoe het zo allemaal gekomen was´. ‘De Groningse fans hadden toch gewoon recht op een doorstart van hun club´... Terwijl ik ieder woord in dat stuk meermaals gewikt en gewogen had, me in bochten had gewrongen om juist die grote, hondstrouwe Donar-base van Fans (met een Hoofdletter!) niet (teveel) op de tenen te trappen...

Net als de mensen met de echte hondenbaan in het Basketball – de scheidsrechters die een schier onmogelijke taak hebben om 40 minuten lang (en zondag dus zelfs 45) in splits van seconden steeds maar weer beslissingen te maken terwijl er heel veel mensen met een gekleurde bril hen zitten te ´evalueren´ – steek je als schrijver over het basketball steeds weer je nek uit. Zeker als je niet al te obligate stukjes wilt schrijven. Hoe scherper je uit de hoek komt, des te meer reactie je oproept. Aan de ene kant is dat leuk; als er nooit op gereageerd wordt, hebben je schrijfsels wellicht iets te weinig om het lijf...aan de andere kant kan het heel vervelend zijn als je bedoelingen of standpunten worden aangewreven die mensen even niet zo goed uitkomen.

Vandaar dus dit stukje! Beste basketballliefhebbers: ik draag het HELE Nederlandse Basketball een warm hart toe. Ik zou graag zien dat onze sport nóg sneller zou groeien, wens iedere club het allerbeste toe, en probeer de zaken van alle invalshoeken te bekijken, en zo nodig te belichten. Als zaken gevoelig liggen, speel ik zelfs regelmatig advocaat voor de duivel en probeer ik zelfs tegengestelde invalshoeken in mijn opinies, analyses en concepten te verwerken. Voor mij geldt dat ´als de beste ploeg wint´ – zeker als dit met aantrekkelijk basketball gepaard gaat –ik zelf al lang blij ben. Reclame voor de sport zie ik altijd met vreugde gebeuren. Wat dat betreft ben ik relatief neutraal...


Waarom dat ´relatief´?


Omdat ik ook erg betrokken ben! Niet alleen bij het Nederlandse en BNXT-basketball als geheel, maar ook bij alle clubs, en bij veel mensen bij die clubs. Ik gun iedereen het beste en vooral ´Ons Allemaal Samen´ een glorieuze toekomst! Daarnaast heb ik nogal eens een lichte voorkeur voor underdogs. Als een Nederlandse club het boven verwachting goed doet en ook nog eens met aantrekkelijk spel, kan ik gaandeweg het seizoen toch een beetje fan van die ploeg worden. Zeker als zo´n club het ook internationaal goed doet! Ook omdat ik juist dat soort teams relatief vaak live ga bekijken; één en ander verstrekt elkaar dan...


Daarom zou ik zondag Zorg en Zekerheid Leiden – team, staf, organisatie en Blauwe Brigade – de eventuele winst meer dan gegund hebben. Evenzeer gunde ik het ook al zo door blessureleed geplaagde Heroes Den Bosch – voor mij al drie jaar op rij de grote favoriet voor de prijzen – de zege en een grote kans op de Beker. Al helemaal omdat het gisteren gebeurde in 45 minuten spannend en aantrekkelijk basketball, wat pure reclame voor onze prachtige sport vormde


Alleen jammer dat het niet op TV was...


Aanstaande zondag (28 januari) speelt

Heroes Den Bosch alweer thuis tegen Feyenoord Basketball Rotterdam (17h00).



Zorg en Zekerheid Leiden zitt alweer in een loeizware reeks:

woensdag verloor het verdienstelijk de zware uitwedstrijd in het prachtige Oradea tegen de klasseploeg aldaar,

vanavond/zaterdag ( 27 januari, 20h00) thuis tegen Basketball Academie Limburg en

woensdag 31 januari (20h00, ook gratis te zien via livestream) tegen het uit nog verrassend verslagen Varese. Dit zou de laatste thuiswedstrijd van ´23-´24 in Europa kunnen zijn.

AART DEKKER


(*) Dit stukje venijn komt mede voort uit het feit dat uw scribent – inmiddels toch ietwat op leeftijd en visueel niet meer zo goed als het ooit was – uit gewoonte, en omdat er bij het Topsportcentrum 1574 voor een echte topsport-accommodatie ontoereikend aantal parkeerplaatsen beschikbaar is, zijn auto nog steeds bij Winkelcentrum parkeert. Laat in de avond voor die goeie ouwe 5 Mei Hel struikelde ik door het stikkedonker – welke idioot heeft daar alle verlichting uitgeschakeld?! Wh@tTFv*k?!! –over een stoeprand en kwam plat op de bek in een perkje met kruidig geurend struikgewas midden op de rijbaan terecht. Ik had er mijn nek kunnen breken en zou dan de volgende ochtend pas bevroren en wel gevonden zijn... Stel u de koppen in het Leidsch Dagblad, andere periodieken en sociale media dán eens voor! En dat was dan nádat ik al schuifelend en wel de plassen in Arena 1574 was doorgeploeterd, want het (hete) water kwam daar op allerlei plekken uit de verlichting gesijpeld...

 

 

 


AVAAZ ACTIVISME ACTIE OM DE NETANYAHU-BENDE IN GAZA AF TE REMMEN / GENOCIDE STOPPEN / BURGERS, HULPVERLENERS &JOURNALISTEN STEUNEN /


Beste mensen, 
 

’s Werelds hoogste rechtbank heeft Israël deze week opgedragen om genocide in Gaza te voorkomen!  

De rechters waren overduidelijk: 25.700 Palestijnen zijn dood. 1,7 miljoen mensen zijn ontheemd en voor 93% van de bevolking dreigt een hongercrisis. De verwoesting is niet te ontkennen.

Totdat Israël de uitspraak respecteert, neemt het risico op genocide met de minuut toe. Maar nu hebben we een manier om dit te stoppen!

De VS is Israëls grootste bondgenoot -- en samen kunnen we president Biden en andere belangrijke regeringsleiders onder druk zetten om ervoor te zorgen dat Israël het vonnis respecteert. Avaaz zet alles op alles om een enorme campagne te lanceren, en met jouw donatie kunnen we bergen verzetten. Demonstraties, advertenties en onophoudelijke advocacy… Hoe meer geld we ophalen, hoe meer we van ons kunnen laten horen.

En er is meer. Journalisten en mensenrechtengroepen in Gaza hebben keihard financiering nodig om bewijzen van oorlogsmisdaden te kunnen blijven verzamelen. Wij kunnen camera’s, computers en beschermende kleding doneren en daarmee bijdragen aan een ijzersterke rechtszaak tegen Israël.

Jouw steun is onmisbaar. Alles wat Avaaz doet, wordt volledig gefinancierd door mensen zoals jij.

Gaza wordt naar de poorten van de hel gesleept -- maar samen kunnen we een einde helpen maken aan de verschrikkingen. 

Het Internationaal Gerechtshof vindt ook dat de waarschuwingstekens voor genocide niet te missen zijn. Israël houdt voedsel en medicijnen tegen, onschuldige burgers worden in koelen bloede doodgeschoten en 85% van de Gazaanse bevolking is dakloos.

Rechters hebben Israël nu opgedragen urgente maatregelen te nemen om daden van genocide, zoals het doden van Palestijnen, te voorkomen, maar ze kunnen het vonnis niet alleen afdwingen. De VS, de VN en andere landen moeten Israël dwingen om het vonnis te respecteren -- en wij kunnen ze onder druk zetten door campagnevoerders, journalisten en mensenrechtengroepen in Gaza en wereldwijd te steunen.

Als we genoeg geld ophalen, kunnen we:

  • Een keiharde internationale campagne lanceren om Israëls bondgenoten zover te krijgen dat ze oproepen tot een staakt-het-vuren en humanitaire steun Gaza binnenlaten;
  • Journalisten ter plekke ondersteunen met beschermende kleding en materiaal, zoals camera’s, computers en opladers op zonne-energie;
  • Palestijnse mensenrechtengroepen financieren zodat zij oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in Gaza en andere delen van Palestina kunnen documenteren; en
  • Advocaten en activisten die wapenleveringen aan Israël aanvechten ondersteunen; en
  • Ondersteuning bieden aan geweldloze activisten ter plaatse die demonstreren en actievoeren voor vrede en gerechtigheid.

Onze gemeenschap weigert weg te kijken van de verschrikkingen in Gaza. 

Avaaz is een internationale burgerbeweging van 70 miljoen mensen. Wij streven ernaar de inzichten en waarden van burgers te laten weerklinken in internationale besluitvorming ("Avaaz" betekent "stem" of "lied" in verschillende talen). Avaaz heeft leden in alle landen van de wereld, ons team is verspreid over 18 landen in 6 werelddelen en werkt in 17 talen. Lees hier meer over de grootste campagnes van Avaaz, of volg ons op Facebook of Twitter.

Als je contact wilt opnemen met Avaaz,  https://www.avaaz.org/nl/contact.
Avaaz.org
27 Union Square West
Suite 500
New York, NY 10003
Met vurige hoop en eindeloze vastberadenheid,

Kaitlin, Ine, Mike, Marigona, Fadi, Jon, Sofia, Abdelrahman en het hele Avaaz-team


Meer informatie:In het Engels:Foto: Ali Jadallah, Anadolu

 

 

zaterdag 20 januari 2024

SHARTIE AARTDEKKER / ACTUELER DAN OOIT / LOON NAAR WERKEN? VOOR DE MEESTE MENSEN NIET! / GROENE ONDERZOEK (2018): Dertien oorzaken waarom de lonen niet stijgen en de winsten wel - ‘We zijn terug in de negentiende eeuw’ / De SP had (en heeft) Gelijk - Maar kreeg het (alweer) niet... /

 

*

SHARTIE AARTDEKKER - ACTUELER DAN OOIT! 

LOON NAAR WERKEN? VOOR DE MEESTE MENSEN NIET!!

De SP had (en heeft) Gelijk - Maar kreeg het (alweer) niet...

GROENE ONDERZOEK (2018): 

Dertien oorzaken waarom de lonen niet stijgen en de winsten wel

‘We zijn terug in de negentiende eeuw’

Een punt dat Lilian Marijnissen  - tijdens haar (vooralsnog) laatste Verkiezingscampagne voor de SP -  regelmatig maakte  - maar niet wist te SCOREN; er was DOMWEG geen ENKELE INTERESSE voor -  was: inmiddels zijn de WINSTEN die in Nederland worden gemaakt in totaal GROTER dan de UITBETAALDE LONEN..!

Als je er over nadenkt een absurditeit van ongekende omvang. Die mening zijn inmiddels zelf vele miljonairs en miljardairs toegedaan, en die vragen er dan ook steeds luider om om eerlijk belast te worden...maar de politiek luistert er nog maar mondjesmaat naar...want die is grotendeels populistisch en bang...of leeft nog in vroeger tijden...

De Groene Amsterdammer  - net als de SP niet zelden jaren voorlopend in zijn Analyses en Remedies - schreef al in 2018 over de tendens dat de Loonsom steeds maar verder afneemt ten opzichte van de Winsten  - de Beloning voor het Kapitaal - dat artikel is dus ACTUELER DAN OOIT!

En daarom zeg ik: een MUST-READ voor IEDEREEN, juist ook voor de mensen die denken dat Rechts ons uit de ELLENDE gaat trekken...

(AD)

*

Onderzoek Dertien oorzaken waarom de lonen niet stijgen en de winsten wel

‘We zijn terug in de negentiende eeuw’

De ook door sociaal-democraten hartstochtelijk ondersteunde neoliberale koers van de afgelopen decennia heeft de positie van werkenden aanzienlijk verzwakt. Werkgevers, aandeelhouders en andere financiële avonturiers zijn de lachende derde.

Mirjam de Rijk beeld Kamagurka

nr. 9

De economische groei gaat aan de meeste mensen voorbij, bedrijven en vermogenden eigenen zich een steeds groter deel van de koek toe. De bezorgdheid daarover neemt van links tot rechts snel toe, maar veel verder dan ‘gossie wat erg’, ‘de vakbonden zijn te zwak’ of ‘de lonen zouden omhoog moeten, maar dat hebben we niet in de hand’ komt het niet. Als het over de oorzaken gaat, ligt het al gauw aan de globalisering of de technologische ontwikkeling, waardoor de indruk ontstaat dat er weinig aan te doen valt.

De stagnerende lonen en stijgende winsten zijn echter het gevolg van concrete politieke keuzes, van het beleid in de afgelopen decennia. Keuzes die de positie van werkenden verzwakten en de positie van kapitaalbezitters en werkgevers versterkten. En ja, de rode draad in die keuzes is neoliberaal gedachtegoed. Maar doordat het daarmee wordt samengevat blijft het bijna even ongrijpbaar als ‘globalisering’ of ‘automatisering’. Daarom een speurtocht naar hoe het zo ver heeft kunnen komen. Dertien oorzaken, die vrijwel allemaal voortkomen uit politieke beslissingen.

1. Het geld krijgt de vrijheid

Tot begin jaren negentig van de vorige eeuw konden geld en andere waardepapieren moeilijk de landsgrenzen over. Het besluit van de Europese Unie uit 1993 om vrij verkeer van kapitaal toe te staan zorgde voor een enorme versterking van de onderhandelingsmacht van alles en iedereen met kapitaal. ‘Sindsdien is het: “Pas maar op met wat je eist, want we kunnen ons kapitaal zo verhuizen”’, vat economisch historicus Bas van Bavel de veranderde verhoudingen samen. De enorme mobiliteit van kapitaal werd mede mogelijk gemaakt door nieuwe informatietechnologie, maar het waren politieke besluiten die ervoor zorgden dat kapitaal niet alleen de wereld over kón flitsen, maar ook mócht flitsen, op zoek naar de plek waar het het meest rendeert.

Daarnaast werden ook tal van andere financiële restricties in de jaren tachtig en negentig opgeheven. Banken hoefden zich voortaan niet langer te beperken tot het bewaren van spaargeld en het verschaffen van krediet, maar mochten voortaan allerlei financiële ‘producten’ ontwikkelen. Het bracht een stroom van ondoorzichtige financiële instrumenten en advisering op gang, die voor banken lucratiever zijn dan saaie kredietverlening. Ook het opkopen en weer verkopen van andere bedrijven en bedrijfsonderdelen werd gemakkelijker gemaakt.

Een andere vorm van financiële deregulering, met grote gevolgen voor de verhouding tussen bedrijven en werknemers, was het opheffen van de restricties voor ‘Bijzondere Financiële Instellingen’, oftewel brievenbusfirma’s, begin jaren tachtig. De vrijheid voor bfi’s gaf een boost aan belastingontwijking, en daarmee aan de verschuiving van belasting op winst naar belasting op arbeid. Want het geld voor publieke voorzieningen moet ergens vandaan komen, en de bfi’s zorgen ervoor dat bedrijven daar steeds minder aan bijdragen. Het aantal bfi’s groeide van zevenhonderd eind jaren zeventig naar vijftienduizend in 2012.

‘Het gekke is dat de vele instituten die pleiten voor hogere lonen, van de ecb tot het imf en de oeso, niet de relatie leggen met de deregulering van het kapitaal en de arbeidsmarkt als belangrijke oorzaak daarvan’, zegt Ronald Janssen van tuac, het adviesorgaan van de vakbonden bij de oeso.

2. Aandeelhouders mogen het zeggen

Tot in de jaren tachtig hadden aandeelhouders in Nederland weinig te zeggen. Er waren veel minder bedrijven beursgenoteerd – ondernemingen die investeringskapitaal nodig hadden leenden van banken. De aandeelhouders die er waren, hadden wettelijk veel minder in de melk te brokkelen – de leiding van het bedrijf was de baas. Dat veranderde toen in de jaren negentig het zogeheten structuurregime voor bedrijven werd gewijzigd. Ook de code-Tabaksblat van 2004, voorbereid door een commissie onder leiding van Unilever-topman Morris Tabaksblat, gaf aandeelhouders meer macht. Vanuit Europa kwam daar de Europese overnamerichtlijn bij, op initiatief van EU-commissaris en oud-vvd-leider Frits Bolkestein. Fusies, overnames en verandering van de structuur van een bedrijf waren voortaan het domein van aandeelhouders. Met als gevolg dat veel geld van bedrijven gaat naar het overnemen van (delen van) andere bedrijven in plaats van naar lonen of investeringen in toename van de productie. ‘Kwartetten’, noemt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (wrr) dat in haar onderzoek naar de financialisering van Nederland (2016).

Het eerder genoemde vrij maken van het kapitaalverkeer heeft ook grote effecten op het gedrag van aandeelhouders. Investeerden zij voorheen geduldig in bedrijven in eigen land, nu zijn ze weg zodra ze elders hogere rendementen kunnen krijgen.

Het kapitaal van bedrijven wordt sindsdien meer en meer ingezet voor snelle koersstijgingen in plaats van voor lonen en investeringen. De huidige beurs is een enorme prikkel tégen het belang van werknemers, benadrukt Hans Schenk, emeritus hoogleraar economie in Utrecht en gespecialiseerd in grote bedrijven en hun financiën. ‘Als een bedrijf een loonsverhoging aankondigt betekent dat vrijwel altijd het kelderen van de koers, terwijl het aankondigen van ontslagen meteen leidt tot koersstijgingen.’

Aandeelhouders hoeven hun macht overigens meestal niet letterlijk aan te wenden. Het management van bedrijven anticipeert ook zonder directe druk op de behoeften van de aandeelhouders. Dat is niet zo vreemd, want bij veel bedrijven is de beloning van de top afhankelijk van de aandelenkoers, een rechtstreekse prikkel voor het sturen op aandeelhouderswaarde in plaats van op de toekomstbestendige strategie van het bedrijf.

‘In plaats van banken die geld verschaffen aan bedrijven verschaffen bedrijven nu het geld aan de financiële industrie’

3. Geld wint het bij bedrijven van mensen

Ook ‘gewone’ bedrijven, bedrijven die geen deel uitmaken van de financiële sector, zijn de afgelopen dertig jaar geld gaan verdienen met handel in financiële producten: derivaten en andere vormen van financial engineering die ontstonden dankzij financiële deregulering. Want waarom zou je nog kopjes of auto’s maken als je met financiële beleggingen meer kunt verdienen? Om welk deel van de omzet of de winst het gaat weet niemand, want het wordt nergens geregistreerd. Het is de omgekeerde wereld, stelt politicoloog Angela Wigger van de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘In plaats van banken die geld verschaffen aan bedrijven verschaffen bedrijven nu het geld aan de financiële industrie.’ Winst van bedrijven vertaalt zich niet in loon of productieve investeringen, maar vloeit naar financiële instrumenten. Wigger: ‘Werknemers raken buiten beeld, want die heb je voor die financiële handel niet nodig.’

Belangrijker echter is een andere vorm van financialisering, stelt Arnoud Boot, hoofdauteur van het wrr-rapport over financialisering. ‘Bedrijven zijn alles wat ze doen in financiële maatstaven gaan vertalen. Dat zorgt niet alleen voor een enorme focus op de korte termijn, maar ook voor armoedig beleid. En datgene wat mensen toevoegen, namelijk samenwerken, is niet meetbaar en wordt daardoor ook niet erkend. Het is een vorm van financialisering die niet alleen in het bedrijfsleven hoogtij viert, maar evengoed bij de overheid en in de publieke sector.

Volgens Brits onderzoek in opdracht van de internationale arbeidsorganisatie ilo is financiële deregulering en de financialisering die daar het gevolg van is de belangrijkste oorzaak van het achterblijven van de lonen (Why Have Wage Shares Fallen, 2013).

4. Monopolies mogen hun gang gaan

Volgens de gangbare economische theorie komen exorbitante winsten in een vrije markt niet voor, want er zijn altijd concurrenten die het product voor een lagere prijs gaan aanbieden. De mededingingswetgeving moet er bovendien voor zorgen dat bedrijven nooit te groot worden. Die faalt echter hopeloos, meent Arnoud Boot. Want hoewel geen enkel bedrijf de hele markt in handen heeft, is er toch sprake van monopolieachtige praktijken. Boot: ‘Met als gevolg onverdiende winstgevendheid. Grote bedrijven doen er alles aan om concurrentie uit te bannen en overheden helpen hen daarbij. Schaalvergroting van bedrijven gaat al lang niet meer over kostenvoordeel, maar over het uitbannen van concurrentie, bijvoorbeeld door concurrenten op te kopen.’ Nationale overheden zullen hier nooit tegen optreden, analyseert Boot. Soms omdat ze maar wat trots zijn dat ‘hun’ bedrijf groeit, soms uit angst dat het bedrijf anders vertrekt. Boot: ‘De Europese mededingingsautoriteit probeert het soms wel, maar het is verrekte lastig. We hebben een veel te optimistisch beeld van de markteconomie.’

Econoom Aldert Boonen van de fnv: ‘Albert Heijn heeft een derde van de markt in handen. Dat is officieel geen monopolie, maar in de praktijk is het dat wel.’ De supermarktketen zet met haar grote marktaandeel toeleveranciers onder druk, waarop die toeleveranciers aan het bezuinigen slaan op hun werknemers. Boonen: ‘We hebben als vakbeweging die verdekte monopolies en de invloed daarvan op de arbeidsvoorwaarden pas sinds kort op het netvlies.’

Ook de gevoeligheid van consumenten voor merken versterkt de winstgevendheid van bedrijven, stelt Boonen. ‘Neem spijkerbroekenmerk Diesel. Diesel maakt die broeken niet, ze kopen de kant-en-klare producten in Azië voor een paar euro en zijn zelf alleen maar verhandelaar. Maar omdat er Diesel op staat kunnen ze er honderd euro per stuk voor vragen. Een hoge prijs vergroot zelfs de status van het merk, dus tel uit je winst. En de concurrent doet precies hetzelfde.’ De combinatie van merkmacht en het uitbesteden van de productie zorgt voor lage lonen en hoge winsten.


5. Pensioenfondsen doen mee aan rendementjagen

Op het eerste gezicht lijken pensioenen dé manier om werkenden een graantje mee te laten pikken van de hoge winsten en beleggingsrendementen. Toch is het eerder omgekeerd. Pensioenfondsen zijn zich de afgelopen decennia steeds meer gaan richten op snelle hoge rendementen, en daarmee dragen ook zij bij aan de financialisering van de economie, stelt de eerdergenoemde wrr-studie. Arnoud Boot: ‘De fondsen zijn beleggers in waardepapieren geworden in plaats van investeerders gericht op echte economische productie.’ Dat pensioenfondsen zich gedragen zoals ze zich gedragen heeft alles te maken met de Nederlandse regels rond pensioenen. Boot: ‘Het systeem van dekkingsgraden en rekenrente zorgt ervoor dat de fondsen zich richten op een schijnwerkelijkheid. Langetermijninvesteringen zijn moeilijker meetbaar dan snel stijgende aandelenkoersen. Natuurlijk hebben we allemaal belang bij een goed pensioenrendement, maar niet bij lucht.’ Werd er twintig, dertig jaar geleden nog vooral in Nederland belegd in langjarige investeringen in bijvoorbeeld woningen, inmiddels zit bijna alle vermogen in buitenlandse waardepapieren. Boot: ‘En de les uit het verleden is dat je een deel van dat geld altijd kwijtraakt.’

Het faillissement van V&D, een paar jaar geleden, zorgde voor een wake-up call bij de vakbeweging. Vakbonden besturen samen met werkgevers de pensioenfondsen. De warenhuisketen ging failliet nadat ze was leeggezogen door ‘investeringsmaatschappij’ Sun Capital, waar pensioenfondsen in belegden. Tienduizend mensen verloren hun baan.

De financiële deregulering, de toegenomen macht van aandeelhouders en de enorme schaalvergroting van bedrijven vergroten allemaal de onderhandelingspositie en macht van bedrijven. Tegelijkertijd werd de positie van werkenden juist verzwakt.

6. Loonmatiging als heilige graal

Je zou het met de huidige eensgezindheid over de noodzaak van loonstijgingen bijna vergeten, maar een kleine veertig jaar lang zwoeren werkgevers, werknemers en overheid bij loonmatiging. Het beteugelen van de lonen zou zorgen voor meer werkgelegenheid, voor extra investeringen en voor toenemende export. Veertig jaar geleden was daar ook best iets voor te zeggen, de lonen stegen in de jaren zeventig sterker dan de arbeidsproductiviteit en dat gaat niet heel lang goed. Maar loonmatiging bleef ook de heilige graal toen er economisch helemaal geen reden meer toe was, sterker nog, toen er economisch veel voor te zeggen was de lonen flink te laten stijgen. Zonder loon immers geen koopkracht, en de Nederlandse economie is voor zeventig procent afhankelijk van de binnenlandse vraag naar producten en diensten.

En zelfs nu kost het de fnv soms moeite de eigen mensen te overtuigen, zegt Zakaria Boufangacha, dagelijks bestuurder van de fnv. ‘Het idee dat een minder hoge looneis goed is voor de werkgelegenheid en de concurrentiepositie zit diep.’ Op zichzelf hoeft de extra beloning van werkenden niet in directe loonstijging te zitten, er kan ook gekozen worden voor betere secundaire arbeidsvoorwaarden. Maar niet alleen de lonen zelf stagneren, ook het totale deel van het nationale inkomen dat naar werkenden gaat, daalt. Beleidsadviseur arbeidsvoorwaarden Saskia Boumans van de fnv: ‘We hadden te weinig op het netvlies dat ondertussen de winsten sterk toenamen, en dat de aiq daalde.’ De aiq, de arbeidsinkomensquote, meet welk deel van alles wat er wordt verdiend naar de a van arbeid gaat, inclusief flexwerk en zzp. Overigens stelt de fnv inmiddels weer stevige looneisen, van 3,5 procent.

Een belangrijk argument voor loonmatiging was decennialang dat loonstijgingen zorgen voor prijsstijgingen, dus inflatie, en dat er zo een eindeloze vicieuze cirkel van loon- en prijsstijgingen zou ontstaan. Prijsstijgingen leiden immers weer tot nieuwe looneisen. Opmerkelijk is dat de redenering ‘loonstijgingen zorgen voor inflatie’ geen reden was om de lonen te verhogen toen er afgelopen jaren juist gebrek aan inflatie was. Maar het hele idee dat looneisen als vanzelf tot inflatie leiden is een misverstand, stelt Servaas Storm, econoom en onderzoeker aan de TU Delft. ‘Dat gebeurt immers alleen als bedrijven de prijzen vanwege die loonstijgingen moeten verhogen. Maar met de huidige winsten kan de loonstijging makkelijk uit de winst betaald worden, de prijzen hoeven helemaal niet toe te nemen als de lonen omhoog gaan.’

‘We hebben in Nederland meer dan een miljoen mensen die graag een baan willen. Doe wat moeite voor ze, leid ze op’

7. De overheid remt lekker mee

De overheid gaat, afgezien van de ambtenarensalarissen, officieel niet over de lonen, maar achtereenvolgende kabinetten hebben met tal van maatregelen sterk bijgedragen aan loonmatiging. Door te dreigen dat ze anders de cao-afspraken niet algemeen bindend zou verklaren (die avb zorgt ervoor dat de cao voor de hele sector geldt, ook bij bedrijven die niet mee-onderhandelden), door het wettelijk minimumloon te bevriezen of te verlagen, en door het psychologisch effect dat uitgaat van het korten van de ambtenarensalarissen. Het Centraal Planbureau, belangrijk adviesorgaan voor het kabinet, schatte tot 2008 de loonruimte stelselmatig te laag in: de werkelijke loonruimte (bestaande uit toename van de arbeidsproductiviteit plus inflatie) bleek jarenlang achteraf hoger te zijn dan wat het cpb inschatte.

De hoogte van het minimumloon is sterk bepalend voor de lonen aan de onderkant. Het minimumloon werd in de jaren tachtig verlaagd en groeide ook daarna niet mee met de gemiddelde welvaartsstijging. In 1976 was het minimumloon nog 68 procent van het gemiddelde loon, inmiddels is dat 48 procent. Tegelijkertijd werden juist meer mensen afhankelijk van de hoogte van het minimumloon, omdat er met name in de jaren negentig steeds meer loonschalen bij kwamen die nauwelijks boven het minimumloon zitten.

Toen het wettelijk minimumloon eind jaren zestig werd ingevoerd, was het criterium dat een gezin met twee kinderen, wonend in de stad, ervan kon leven. Wiemer Salverda, hoogleraar arbeidsmarkt en ongelijkheid: ‘Dat behoeftecriterium is losgelaten. Impliciet of expliciet wordt ervan uitgegaan dat gezinnen minstens anderhalf-verdiener zijn. Maar dat betekent dus wel een lager loon per uur.’ Het verlagen van het minimumloon is gunstig voor de overheidsfinanciën, omdat de hoogte van de bijstand en een paar andere uitkeringen afhankelijk is van de hoogte van het minimumloon.

8. Door meer werknemers hebben werkgevers meer keus

De vijver waaruit werkgevers hun werknemers kunnen kiezen, werd de afgelopen decennia systematisch groter. In de eerste plaats natuurlijk doordat vrouwen vanaf de jaren tachtig veel meer betaald gingen werken. Maar ook door het bevorderen van de komst van arbeidskrachten uit de rest van Europa. Een grotere vijver betekent minder onderhandelingsmacht voor werknemers. De arbeidstijdverkorting van begin jaren tachtig (van pakweg veertig naar 38 uur) zorgde er nog even voor dat het reservoir van arbeidskrachten enigszins binnen de perken bleef, maar daarna waren er slechts bewegingen die de keuzemogelijkheden voor werkgevers vergrootten.

Zo bepaalt de Europese Detacheringsrichtlijn van 1997 dat werknemers uit andere Europese landen die hier komen werken grotendeels betaald kunnen worden volgens de regels van het land van herkomst. Zeker na de uitbreiding van Europa met relatief arme landen met lagere lonen en sociale zekerheid werden werknemers van elders een aantrekkelijk alternatief voor werkgevers.

Onlangs maakte uitzendconcern Randstad bekend dat het jaarlijks tachtigduizend mensen uit Oost- en Zuid-Europa en India wil aantrekken om de tekorten op de Nederlandse arbeidsmarkt op te lossen. Maurice Limmen, voorzitter van het cnv: ‘Dan denk ik: we hebben in Nederland toch ook nog meer dan een miljoen mensen die graag een baan willen. Doe wat moeite voor die mensen, leid ze op, zorg voor herintredende vijftigplussers. Maar het is goedkoper en makkelijker om mensen uit het buitenland te halen.’

Niet alleen vrouwenemancipatie en goedkope arbeid uit Oost-Europa, ook verandering van de studiefinanciering zorgt voor een grotere vijver van arbeidskrachten. Tot begin jaren negentig hadden studenten een basisbeurs én mocht je als student naast die beurs nauwelijks bijverdienen. Door het vrijwel afschaffen van de studiebeurs en het schrappen van de bijverdienregels kwamen er honderdduizenden slimme, flexibele en met weinig loon genoegen nemende studenten de arbeidsmarkt op.

Intrigerend is dat als arbeid overvloediger wordt de macht van werkenden afneemt, maar dat kapitaal geen last heeft van zijn eigen overvloedigheid: er is veel meer geld dan de economie nodig heeft of zelfs aankan, maar toch wordt kapitaal niet minder machtig, integendeel. De simpelste verklaring daarvoor is natuurlijk dat mensen moeten eten, waardoor het stellen van eisen per definitie lastiger is. ‘Maar bovendien heeft het kapitaal een markt voor zichzelf gecreëerd buiten de reële economie, door speculatie en nieuwe financiële instrumenten’, zegt Bas van Bavel. De lage rente is een afspiegeling van de overvloed van kapitaal, maar het geld heeft andere manieren om aan te groeien.

9. Met minder sociale zekerheid kun je minder eisen

De afgelopen decennia zijn de toegang tot sociale zekerheid en de hoogte van de uitkeringen stelselmatig verminderd. En dat, zeggen ook de oeso, het imf en de Europese Commissie, zorgt voor een verslechtering van de onderhandelingspositie van werkenden. Wie werkloos of gedeeltelijk arbeidsongeschikt wordt heeft minder vangnet om op terug te vallen en gaat daardoor eerder akkoord met slechte arbeidsvoorwaarden.

Socioloog Cok Vrooman, werkzaam bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, onderzocht hoe de hoogte, duur en voorwaarden van de sociale zekerheid zich in de afgelopen decennia ontwikkelden. De inkomenszekerheid van mensen onder de 65 (bijstand, arbeidsongeschiktheid, WW) nam sinds 1980 in Nederland met 34 procent af, berekende hij. Sinds 1990 is de daling zelfs nog forser (38 procent), want tussen 1980 en 1990 nam de zekerheid eerst nog toe. Gecorrigeerd voor inflatie is het sociaal minimum (de optelsom van bijstand plus toeslagen) nu lager dan in 1980.

Het begon allemaal met het rapport Een werkend perspectief van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 1990. Zelden werd een advies zo snel en grondig omgezet in beleid. ‘Werk boven inkomen’ werd voortaan het adagium. Sociale zekerheid was voortaan niet meer bedoeld als inkomenszekerheid, maar werd een instrument om mensen te ‘prikkelen’ om werk aan te nemen, zowel in hoogte als in voorwaarden. Uitkeringsgerechtigden mogen steeds minder eisen stellen aan het werk en de arbeidsvoorwaarden die ze accepteren, en mensen onder de 27 hebben sinds 2009 in principe geen recht op een uitkering.

‘Ze zien werknemers als mensen die schroefjes indraaien, als intellectueel inferieur, mensen die bij bosjes te krijgen zijn’

10. Nederland is kampioen flex

De Nederlandsche Bank was er in haar onderzoek van een paar weken geleden helder over: het achterblijven van de lonen is voor pakweg de helft te wijten aan de opmars van flexwerk. Niet alleen krijgen flexwerkers slechter betaald, door de opmars van flex durven ook de mensen die wel een vaste baan hebben minder eisen te stellen uit angst hun baan te verliezen. Bovendien zijn mensen met flexwerk veel minder vaak lid van een vakbond, wat de onderhandelingspositie van vakbonden verslechtert. Nederland is kampioen flexwerk doordat tal van regelingen flex zeer goedkoop maken voor werkgevers.

Naast flex zorgen ook aanbesteding en outsourcing voor lagere lonen. Bedrijven en organisaties die voor hun opdrachten afhankelijk zijn van het winnen van een aanbesteding doen er alles aan om hun prijs te drukken door de lonen zo laag mogelijk te houden. Bovendien zorgt aanbesteding voor meer flex, want wie afhankelijk is van het winnen van aanbestedingen wil zo min mogelijk vast personeel. De balkanisering van de arbeidsmarkt, noemt Ronald Janssen van tuac dat. Janssen: ‘In discussies over gebrek aan loonstijging wordt tegenwoordig bijna beschuldigend naar vakbonden gewezen: jullie hebben macht verloren, sukkels. Maar vergeet niet dat het verlies van macht een rechtstreeks gevolg is van beleid, van hoe werk georganiseerd is.’

Bij de acties in de schoonmaak trokken de vakbonden sámen op met de werkgever van de schoonmakers (bedrijf csu), omdat de werkgever zich ook gemangeld voelde tussen de aanbesteders. Marktwerking en privatisering in de publieke sector hebben de hoeveelheid aanbestedingen sterk opgevoerd. Zodra in een sector marktwerking wordt geïntroduceerd, zoals in de zorg, moeten opdrachten volgens regels van de Europese Unie aanbesteed worden.

In dezelfde lijn ligt het outsourcen van bedrijfsonderdelen die voorheen deel uitmaakten van het eigen bedrijf. Doordat activiteiten als de schoonmaak en de catering worden uitbesteed aan een ander bedrijf valt dat personeel niet onder de eigen cao, en wordt het slechter betaald. Het ‘verdampen van het werkgeverschap’ noemt Ronald Dekker, arbeidseconoom van onderzoeksinstituut Reflect van de Universiteit van Tilburg dat.


11. Werkenden betalen de belastingverlichting van bedrijven

De afgelopen decennia gingen de belastingen voor bedrijven omlaag en die voor werkenden omhoog. De winstbelasting voor bedrijven is gehalveerd en het huidige kabinet wil deze nog verder verlagen. Vooral sinds de crisis van 2008 zijn de lasten voor werkenden juist sterk gestegen, van 19,8 procent naar 22,2 procent (uitgedrukt in percentage van het bruto binnenlands product). Daar komen de pensioenpremies nog bovenop. Dat zorgt er niet alleen voor dat werkenden netto minder overhouden, het beïnvloedt ook de loononderhandelingen. Want door de gestegen lasten op arbeid nemen de loonkosten voor werkgevers toe, ook als de lonen zelf niet stijgen. Werkgevers grijpen die gestegen loonkosten aan om de lonen niet te verhogen: de loonruimte gaat op aan de gestegen premies en belastingen op de lonen, zeggen zij. Ze verzuimen er echter bij te zeggen dat hun eigen belastingen zeer sterk gedaald zijn, waardoor er wel degelijk ruimte is gekomen om de lonen te verhogen.

12. Een klusjeseconomie voor werklozen

Het is een debat voor ingevoerde intimi, maar levendig is het wel: wordt de koek voor werkenden niet vooral kleiner door de opmars van nieuwe technologie? Volgens werkgeversorganisatie vno-ncw is technologie de belangrijkste oorzaak van de daling van de arbeidsinkomensquote. Doordat bedrijven meer uitgeven aan technologische innovaties zijn minder arbeidskrachten nodig, logisch dat de factor arbeid dan een kleiner deel van de taart krijgt. Maar als dat waar zou zijn, zouden de investeringen toenemen. En dat doen ze niet. Ook zou de arbeidsproductiviteit, oftewel de gemiddelde hoeveelheid die per arbeidsuur geproduceerd wordt, flink stijgen, en dat gebeurt evenmin.

Maar technologie heeft wel op een paar andere manieren invloed op de verdeling van de koek. ‘Werkers kunnen gemakkelijker in de gaten gehouden worden en aangestuurd worden om zo hard mogelijk te werken, en alleen op de tijden dat ze echt nodig zijn’, verklaart Wiemer Salverda. ‘De baas weet precies hoe lang de caissière over iedere hoeveelheid boodschappen doet, en weet precies hoe de buschauffeur rijdt.’ Bovendien is er technologische werkloosheid, zoals dat is gaan heten: mensen die werkloos worden door automatisering gaan vervolgens vaak beneden hun niveau en salaris aan het werk. De werkloze bankmedewerker die Deliveroo-fietser wordt. Volgens Adair Turner, voorzitter van het internationale Institute for New Economic Thinking (inet), is dat de belangrijkste verklaring voor de in veel westerse landen haperende arbeidsproductiviteit: de opmars van de laagproductieve klusjes. Zo zorgt technologische ontwikkeling er wel degelijk voor dat werkenden een kleiner deel krijgen van het nationaal inkomen. Volgens hoogleraar Van Bavel heeft dat alles te maken met hoe er met technologische werkloosheid wordt omgegaan en hoe de klusjeseconomie wordt bevorderd. ‘Technologie mag nooit de schuld krijgen van het feit dat werkenden een kleiner deel van de koek krijgen. Want beleid bepaalt hoe technologie uitwerkt, dat bepaalt de technologie echt niet zelf.’

13. De rekening van de crisis daalt eenzijdig neer

Opmerkelijk genoeg veroorzaakte de financiële en economische crisis van 2008 nauwelijks een daling van de winsten van ondernemingen. Tegelijkertijd gingen werkenden er wel op verschillende manieren op achteruit, zowel in de marktsector als in de publieke sector. Het redden van de banken sloeg een gat in de staatsschuld en om het gat te dichten sloeg de overheid aan het bezuinigen. Met als gevolg een stijgende werkloosheid – alleen al in de zorg verloren tachtigduizend mensen hun baan – en stagnerende lonen. Ook werden, om de staatsschuld te verminderen, de belastingen en premies voor huishoudens verhoogd. Welk deel van de daling van de arbeidsinkomensquote precies het gevolg is van de manier waarop de crisis werd bestreden, is moeilijk te zeggen, maar dat het crisisbeleid bijdroeg aan de daling hoeft weinig betoog. Daarbij komt de algemene tendens om in tijden van economische tegenspoed de lonen te matigen, maar in tijden van voorspoed geen inhaalslag te maken.

Bij de dertien bovengenoemde oorzaken gaat het steeds om politieke keuzes, om beleidsbeslissingen. Maar ook meer psychologische aspecten spelen een rol bij de stagnerende lonen en stijgende winsten, benadrukt Maurice Limmen van het cnv: ‘Het idee van samen, collectief zorgen voor goede beloning en goede arbeidsvoorwaarden is een beetje zoek geraakt. Als de werkdruk de spuigaten uit loopt denken mensen eerder dat ze een cursus mindfulness moeten doen dan via ondernemingsraad en vakbond zorgen voor meer collega’s. Als je het niet aankunt, ligt dat zogenaamd aan jezelf.’

Ook bij werkgevers spelen psychologische motieven, weet Schenk, zelf commissaris bij drie bedrijven. ‘Zelfs als loonsverhogingen niet ten koste gaan van de winst bestaat er een grote weerzin tegen. Het sentiment is soms letterlijk: “Ze verdienen het niet.” Ze zien werknemers als mensen die schroefjes indraaien, als intellectueel inferieur, mensen die bij bosjes te krijgen zijn.’

‘Eigenlijk zijn we terug in de negentiende eeuw’, zegt economisch historicus Bas van Bavel. ‘Kenmerkend voor de negentiende eeuw én voor het huidige tijdsgewricht is dat kapitaal en arbeid alleen nog via “de markt” bij elkaar komen en dat de prijs van beide aan de markt wordt overgelaten.’

Arbeid en kapitaal kunnen op tal van andere manieren bij elkaar komen, maar die andere samenwerkingsverbanden om te produceren zijn óf gemarginaliseerd – coöperaties, familiebedrijven, ambachtslieden, middenstanders – óf zijn zelf volgens het marktsysteem gaan werken: woningcorporaties, voormalige coöperatieve banken en verzekeringen, grote delen van de publieke sector. De markt als prijsbepaler voor arbeid en kapitaal is niet ‘modern’, benadrukt Van Bavel, het is juist erg ouderwets. ‘De pure markteconomie die de laatste decennia is ontstaan, tierde ook in de zestiende en zeventiende eeuw welig.’ De periode waarin andere productieverbanden de boventoon voerden – vanaf een eeuw geleden tot pakweg eind jaren zeventig – kenmerkte zich juist door een sterke toename van de welvaart.

De grote vraag, zeker nu de kritiek op de markt als spelbepaler alom toeneemt, is waarom ook links of in ieder geval de sociaal-democratie zo lang is meegegaan in marktdenken en loonmatiging. Socioloog Merijn Oudenampsen, die onlangs startte met een groot onderzoek naar de opkomst van het neoliberalisme: ‘Zowel de bonden als de sociaal-democratie raakten in de jaren tachtig min of meer getraumatiseerd door de hoge werkloosheid. Bovendien werd het neoliberale gedachtegoed in Nederland door de kabinetten-Lubbers heel technocratisch gebracht. Als “het is nu eenmaal voor iedereen de beste oplossing”, in plaats van een ideologische strijd.’ Er was (en is) in Nederland veel minder discussie onder economen dan in andere landen. Oudenampsen: ‘De neoklassieke economen hebben hier ongeveer de hegemonie.’

Arnoud Boot verklaart het meegaan van links vooral uit het bandwagon-effect: ‘Iedereen praat elkaar na en tijd voor reflectie is er niet. En je ongemakkelijke gevoelens kun je altijd sussen door kleine verbeteringen aan te brengen, dan heb je toch je best gedaan.’


Dit is het tweede deel van een serie van Mirjam de Rijk over kapitaal en arbeid. Het eerste deel, ‘En de winnaar is… het bedrijfsleven’, stond in De Groene Amsterdammer van 1 februari. De serie wordt mede mogelijk gemaakt door Fonds 1877

Meer Cartoons van 'Kamagurka' op Groene.nl  meer 'K' op de Groene   ---  Hier ---