maandag 1 december 2025
zondag 31 december 2023
GROENE AMSTERDAMMER IN MEMORIAM & PODCAST: Mathieu Laurent Leon Segers Mathieu Laurent Leon Segers (27 januari 1976 – 16 december 2023), onvergelijkbaar intellectueel
Mathieu Laurent Leon Segers Mathieu Laurent Leon Segers (27 januari 1976 – 16 december 2023), onvergelijkbaar intellectueel (Foto Mathieu Segers © Erik Smits / Lumen)
https://www.groene.nl/artikel/mathieu-laurent-leon-segers-27-januari-1976-16-december-2023
Zijn aanhoudende intellectuele honger hield Mathieu Laurent Leon Segers nieuwsgierig. In zijn columns en essays voor De Groene, met verwijzingen naar literatuur, kunst, filosofie, politiek, geschiedenis en grote ideeën, wist hij altijd ‘een laag dieper’ te gaan. Een onvergelijkbaar intellectueel, en de beste buitenlandcolumnist van Nederland.
17 december 2023
Mei 2023, in een foyer van het Internationaal Theater Amsterdam, een paar honderd mensen, geroezemoes en beweging, felle podiumlichten. Het is het lustrumfeest van De Groene Amsterdammer en Mathieu Segers, op dat moment al tweeënhalf jaar ernstig ziek, zit klaar voor een live-podcast. Het is een beetje losjes en chaotisch, maar daar is dan de eerste vraag en Mathieu Segers is weg: over de stand van het intellectuele debat in Nederland, Europese idealen, The Twenty Years Crisis van E.H. Carr, dat realisme niet zonder idealisme kan en vice versa, er komt een historische vergelijking, een persoonlijke anecdote over de recente Veiligheidsconferentie van München. Het gaat over wereldwijde normatieve agenda’s, The Four Freedoms van Roosevelt, de Praagse rede van Olaf Scholz – allemaal kraakhelder uitgesproken, in hoog tempo, zonder één hapering. Als een volbloed racepaard dat geen opwarmrondes nodig heeft en recht vanuit de stal in twee passen op topsnelheid ligt.
Het was altijd weer verbazend om te zien, en Mathieu Segers deed het overal: in televisie-interviews, radiostudio’s, in collegezalen en bij conferenties. Of over een biertje of lunch, als het gesprek richting grote onderwerpen dreef. De enige keer dat ik daarover zenuwen bij hem zag was vooraf aan zijn oratie, in de Sint-Jan waar de Universiteit Maastricht naartoe uitgeweken was vanwege de grote belangstelling. Toen hij werd ingeleid, haalde hij een paar keer diep adem en focuste zoals een voetballer voor een strafschop. En daarna een uur lang een foutloos, strak verhaal, met verwijzingen naar literatuur, kunst, filosofie, politiek, geschiedenis en grote ideeën.
Het was niet zo dat Mathieu Segers daar niets voor hoefde te doen. Over de bekendste buitenlandcolumnist die Nederland ooit had, de deftige patriciër J.F. Heldring, zei een bevriende journalist me eens dat Heldring ‘de enige columnist was die zijn leven lang door bleef leren via zijn columns’. Dat was heel bijzonder, zei deze collega, omdat je als lezer meelas hoe Heldring zichzelf informeerde, en zijn wereldbeeld bijschaafde aan wat hij las. Je las geen columns van iemand die deed alsof hij alles wist, maar van iemand die veel wist, en nieuwsgierig bleef naar meer. Een rake observatie, wat mij betreft. Maar Nederland zou precies zo’n columnist opnieuw krijgen – niet een deftige patriciër, wel een lerende schrijver die voor zichzelf de lat intellectueel zeer hoog legde en gedreven was om zijn eigen standaard te halen.
Dat vereiste regelmatig doorzettingsvermogen bekende hij, om op vakantie het volgende Tsjechische of Franse meesterwerk te verteren, of (liefst in oorspronkelijke taal) niet alleen de nieuwsberichten maar de toespraken te lezen van belangrijke leiders en denkers. En het vereiste eigen denkwerk om het op orde en op papier (of in volzinnen op radio en tv) te krijgen. Dat deed hij graag rennend (later wandelend) rondom Maastricht, maar anders wanneer het maar uitkwam. ‘De fijnste tijd is die als je onverwacht moet wachten’, zei hij eens toen ik sorry-zeggend bij zijn tafel aanschoof. ‘Het zijn de puurste gegeven momenten, omdat je ze niet alvast hebt ingepland, en kunt meegaan met wat je ziet of in je hoofd invalt.’
Zulke bespiegelingen hadden natuurlijk te maken met de ziekte die eind 2020 bij hem werd vastgesteld. Maar ook als kind had Mathieu al eens een ernstige buikaandoening overleefd. In Maastricht, waar hij opgroeide in een nu zeer gegentrificeerde wijk, droomde Mathieu van profvoetballer worden en waar hij uiteindelijk terugkeerde (Maastricht was erop gebrand een local aan te stellen als hoogleraar aan zijn University College) na een snelle academische carrière via Nijmegen, Utrecht en de WRR. In Utrecht leerden we elkaar kennen als docenten en hadden meteen een klik en een gedeeld gevoel voor humor, pratend langs de Drift over over lesgeven, de binnenwereld van de universiteit, en over onze verwondering dat er zo weinig mensen van onze generatie op de universiteit rondliepen. Het liep uit op een essay over de jaren negentig, en een boek dat er nooit kwam.
Die persoonlijke link hielp toen De Groene hem, voor hij grote bekendheid kreeg, vroeg als columnist. , Hij twijfelde: niet omdat hij het niet wilde, maar omdat hij zoveel andere dingen die hij al deed óók wilde blijven doen. Maar hij deed het toch, en deed uiteindelijk nog veel meer: hij had een ontstellende productie en een aanhoudende intellectuele honger.
Hij vertelde me eens over het denkwerk dat aan het daadwerkelijke schrijven van zijn columns voorafging – om te bedenken wat hij nou eigenlijk wilde zeggen, wat hij precíes wilde zeggen. Aan zijn columns zag je dat denkwerk af. De makkelijkste columns om te lezen waren het niet, want om ze goed te begrijpen, moest je ook denkwerk in het lezen stoppen. Een typische Mathieu Segers-column begon met een simpele observatie over nieuws in de voorbije week. Of een citaat. Of een pijnlijk rake, ingekookte observatie zoals: ‘In de internationale politiek geldt: niet handelen is ook handelen.’ Of: ‘Leidende experts van de geopolitiek hebben één ding gemeen: grote veranderingen in de wereldverhoudingen zien ze niet aankomen.’
Na dit begin volgden enkele alinea’s met een beschrijving van een mondiale, Europese, of Nederlandse kwestie. Soms was die beschrijving maar een paar zinnen lang. En soms was die beschrijving er helemaal niet en dook de column head first Mathieu’s kenmerkende bezigheid in: de filosofisch angehauchte politieke bespiegeling. ‘Een laag dieper gaan’, noemde hij dat. Die bespiegeling was vaak aan de hand van een indrukwekkend hoogtepunt van de Europese literatuur. Soms aan de hand van essays, opiniestukken en onderzoeksjournalistiek. Soms van een historicus, econoom of filosoof. Soms zelfs van een filosoferende historicus-econoom – ik denk dat weinig lezers van De Groene de naam Tommaso Padoa-Schioppa of zijn lezing uit 2005 al ergens anders waren tegengekomen.
Vrijblijvende niemendalletjes waren het nooit. Mathieu Segers-columns gingen over een belangrijke zaak en waren regelmatig streng en niet vrolijk. Het tegenovergestelde van zijn karakter, eigenlijk, want hij was bijzonder goed gezelschap om mee te lachen en praten, even graag over Thomas Mann als over voetbal of muziek (liefst jaren negentig-hiphop). Maar hij maakte zich duidelijk zorgen over de toekomst van Europa en Europa’s burgers, en daar waar hij dat niet deed, vond hij niet dat politici zich op hun succes mochten voorstaan. Schaamte over dat wat níet goed was gegaan, en schaamte over wie achtergelaten werd terwijl anderen zichzelf fêteerden en feliciteerden, overtroefden dat altijd.
In de stukken van Mathieu Segers zat altijd geschiedenis om van te leren. Het woord ‘geschiedenis’ dook ook voortdurend op. Als in: ‘Het land waar poëzie stuit op de harde feiten van de geschiedenis’ (Duitsland). Of: 'Hij was een vreemde geworden in zijn eigen geschiedenis’ (Mansholt). Er was woede over politieke kortzichtigheid en opportunisme van leiders die mensen schaadt. Er was solidariteit met mensen in arme wijken, die weinig mogelijkheden hebben om de richting van beleid te beïnvloeden, en weinig kansen om die voldoende te doorgronden. Dat sentiment onderlag ook Mathieu Segers’ meest gelezen stukken voor De Groene Amsterdammer: de wijd gelezen essays over (het land van) Mark Rutte. Juist omdat die essays verder gingen dan ergernis ‘weglachen’, zoveel lagen dieper, boden ze Nederlanders zoveel inzicht.
En in de artikelen, columns en podcasts van Mathieu Segers zat vaak literatuur, niet alleen in verwijzingen maar ook in taalgebruik zelf. Over ‘de grande belleza van de bezittende klasse’, ‘dingen die zinderen aan de oppervlakte’. In volzinnen zoals deze: ‘In Oekraïne weet men echter ook dat de Europese beschaving, mede via de EU, tegen dit alles een tegenwicht heeft weten te ontwikkelen, waarin het draait om begrenzing van scepsis en universalistische idealen, overwinningen op lethargie en glorie via bindende daden van verzoening en ruimte voor verschil, in de wetenschap dat er voor het lot der mensheid geen blijvende oplossing bestaat.
Een onvergelijkbaar intellectueel, en de beste buitenlandcolumnist van Nederland.
dinsdag 2 augustus 2022
GEOPOLITIEKE SITUATIE ANNO 2022 / Zo, eindelijk eens een illustrator die laat zien waar het op staat! / CARTOON Andy Davey - @DaveyCartoons /
Updated version of a classic map of #Europe by cartoonist Andy Davey via @ianbateson pic.twitter.com/5nuZbt44uc
— Andreas Rossbach (@rossbachandreas) June 19, 2018
Andy Davey
UK political and social gag cartoonist. Andy Davey: http://andydavey.comdinsdag 1 februari 2022
SHARTIE AART DEKKER / TWEE 'BEPROEFDE VECHTERS' GAAN NAAR KIEV OM OEKRAÏNE TE STEUNEN....Maar de vorige keer dat Westerse politici zich daar verdrongen... / CARTOON FD MIRJAM VISSERS /
Een cartoon van Mirjam Vissers voor het FD horend bij het artikel 'De-echte-tegenstand-voor-rutte-komt-pas-na-de-verkiezingen' Meer Cartoons van Mirjam Vissers Mirjam Vissers op haar site --- Hier ---
SHARTIE AART DEKKER
TWEE 'BEPROEFDE VECHTERS' GAAN NAAR KIEV OM OEKRAÏNE TE STEUNEN....
Maar de vorige keer dat Westerse politici zich daar verdrongen...liep dat niet zo goed af...
Het is oorlog in het Oosten van de Oekraïne...al 8 jaar..!
Maar nu Putin dreigt om een stap(-je) verder te gaan, en de twee militair machtigste Westerse 'leiders' Biden en KloJo BoJo ferme taal gebruiken om hem af te schrikken dat te doen...
...is het ineens een spitsuur voor andere 'leiders in de problemen' om zich achter USA en klein Brittanië te scharen...
Leiders in de problemen; daar kan je het duo Markje 'Flutte' Rutte 'de lullenaar' (-12 zetels in de peilingen en minimaal vier aankomende Parlementaire Enquetes die vernietigend voor hem zullen uitpakken voor de boeg), en Wopje 'de Hoekige' Hoekstra (hard op weg naar de NUL(0!) zetels in de peilingen en nog geen enkele gewonnen politieke strijd achter zijn naam) wel onder scharen; dus tijd om jezelf als krachtig te presenteren en stoere taal te bezigen. Alleen...hebben ze in Oekraïne al duidelijk gemaakt dat steun in de vorm van scherfvesten en helmen niet als echte steun worden onthaald...dus wat nu?
De vorige keer dat Westerse politici zich in Kiev verdrongen om steun uit te spreken en support te geven, is dat niet zo heel goed afgelopen...
En toen er honderden Nederlandse doden op de strijdvelden van Oost-Oekraïne lagen durfde Rutte daar geen Nederlandse soldaat naartoe te sturen, al was het maar om die doden respectvol terug te halen en te de door hem ferm beloofde 'Onderste Steen' ook echt te gaan zoeken...
Dus tsja....
(AD)
zondag 9 januari 2022
FRAGMENTEN VK-ANALYSE & CARTOON: 'Heeft Poetin echt lak aan grenzen of is het bluf?'
Cartoon van Benjamin Slyngstad @Slyngstad_cartoons
*
FRAGMENT(VK-Analyse, 9 januari 2022, 'Heeft Poetin echt lak aan grenzen of is het bluf?'):
".....Poetin is de vos die beweert dat hij bedreigd wordt door de kip, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken deze week. Rusland zegt zich bedreigd te voelen door de ‘agressieve’ politiek van een door het Westen gesteund Oekraïne, terwijl het zelf zo’n 100 duizend manschappen aan de grens heeft verzameld en dreigt met ‘militair-technische’ maatregelen tegen het land...."
&
"....Met de val van de Muur in 1989 kwam een einde aan de wereld van Jalta. Stukje bij beetje verloor Rusland zijn invloedssfeer. Niet door westerse agressie, maar door de geringe aantrekkingskracht van zijn autocratische, heerszuchtige model. Oost-Europa koos voor het Westen, Oekraïne en Georgië zochten toenadering. In Belarus en nu in Kazachstan kwamen burgers in opstand tegen een door Rusland gesteunde dictator.
‘Een succesvol, welvarend, op het Westen georiënteerd Oekraïne zou inderdaad een verschrikkelijke ideologische bedreiging zijn voor Rusland, als ook voor Belarus en andere autocratieën in de regio en in de wereld’, schreef de Amerikaanse historicus Anne Applebaum in het tijdschrift The Atlantic. ‘Het verlies van Oekraïne zou daarentegen dictators in Moskou, Minsk en zelfs Beijing sterker maken.’......"
*
Het complete Volkskrantartikel 'Heeft Poetin echt lak aan grenzen of is het bluf?' lees je --- Hier ---
woensdag 28 april 2021
LES POLITIEKE GESCHIEDENIS / GEO-POLITIEKE ONRUST EN INSTABILITEIT / COLUMNIST DE GRUYTER: 'De [Europese} wereld heeft ‘Ruhe’ nodig / NRC-OPINIE/
Cartoon 'Historical big players of Europe need each other; Europe also needs the U.S.' overgenomen van gisreportonline.com Het bijbehorende artikel lees je --- Hier ---
*
NRC-Opinie
De wereld heeft ‘Ruhe’ nodig
In juni 1813, tijdens een van de laatste, beslissende fases van de Napoleontische oorlogen, reisden de Habsburgse keizer Franz en Clemens von Metternich, zijn minister van Buitenlandse Zaken, met koks, secretarissen en butlers naar een Boheems kasteel. In een paleis in Dresden, niet ver weg, hield Napoleon kwartier. De Russische tsaar bivakkeerde met de Pruisische koning in naburig Silezië (Tsjechisch-Pools grensgebied). Ook de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Lord Castlereagh, was vlakbij.
Russen, Habsburgers, Pruisen en Britten zagen Napoleon als een parvenu die de bestaande, conservatieve orde in Europa bedreigde. Maar omdat ze er nooit in slaagden om één lijn te trekken tegen Napoleon (het kostte weken om elkaar met koetsen te bereiken) en elkaar diep wantrouwden, slaagde de Fransman erin om grote delen van Europa te veroveren.
Dit waren vreselijke oorlogen. Metternich beschreef in brieven en dagboeken hoe alles was platgebrand. Straten lagen vol lijken. Hij zag nog één kans om die hel te stoppen: als de leiders vlakbij het slagveld gingen zitten en zelf de gezamenlijke strategie ter hand namen. Met zijn diplomatieke staf en 42 paarden shuttelde hij tussen paleizen en kastelen, en zorgde er bemiddelend, sussend en pushend voor dat ze samen Napoleon terugdrongen.
Dit intense, directe overleg tussen de leiders van rivaliserende grootmachten, inclusief de Fransen – mooi beschreven in Wolfram Siemann’s grote Metternich-biografie – ging door nadat Napoleon was verslagen. Dit systeem, het ‘Europese Concert’, veranderde het continent ingrijpend. Het bracht „Ruhe”, zei Metternich altijd. Mondiale grootmachten anno 2021 moeten hier dringend een voorbeeld aan nemen, schrijven Richard Haass en Charles Kupchan van de Council on Foreign Relations in Foreign Affairs.
Het ‘Europese Concert’ bracht relatieve rust en welvaart op het continent
De wereld is zeer instabiel. Twee eeuwen westerse dominantie lopen ten einde – eerst de Pax Brittannica, toen de Pax Americana. De huidige wereld is multipolair, zoals Europa in Metternichs tijd. Supermachten wantrouwen elkaar en proberen elkaar steeds een hak te zetten. Dit verlamt internationale organisaties als de VN. Helaas leidt moordende rivaliteit over macht en ideologie in een multipolaire context „geregeld tot grote oorlogen”, stellen de twee auteurs nuchter vast. Om dit te voorkomen, bepleiten zij een ‘Mondiaal Concert’ van grootmachten, om stabiliteit en ‘Ruhe’ te waarborgen.
Zoals Metternich de leiders van de vijf Europese grootmachten bij elkaar zette, willen Haass en Kupchan een informeel forum voor de zes leiders van ’s werelds grootste machtsblokken: de VS, China, de EU, India, Japan en Rusland. Die zes zouden, precies zoals hun verre voorgangers op het Weense Congres van 1814-1815 deden met Europa, de territoriale status quo moeten bewaken en een niet-aanvalsverdrag sluiten. Iedereen zou, net als toen, een soort invloedssfeer krijgen waarbinnen anderen niets te zoeken hebben – tenzij de wereldorde bedreigd wordt.
Dit systeem moet voorkomen dat grootmachten zich met elk klein akkefietje bemoeien en uitslaande branden veroorzaken. Ook moeten de zes in het Concert consensus zoeken over thema’s die iedereen aangaan, zoals cyberbeleid en klimaatverandering. Omdat de VN geen afspiegeling is van mondiale machtsverhoudingen en de Veiligheidsraad door veto’s is verlamd, is er nu geen forum voor direct, vertrouwelijk overleg.
Wat wél redelijk werkt, signaleren Haass en Kupchan, is de formule die is gebruikt voor Iran en Oekraïne: een aantal machten (democratieën én autocratieën) dat samenwerkt om een gevaarlijke situatie te de-escaleren. Als er weer een kanaal voor directe, strategische dialoog is, hopen zij, „komen er minder verrassingszetten en, idealiter, minder unilaterale acties”.
Het ‘Europese Concert’ bracht relatieve rust en welvaart op het continent, decennialang. Het ging weleens mis (de Krimoorlog), maar niet vaak. Lord Castlereagh noemde Metternich daarom „de eerste minister van de wereld”. Toch benieuwd wie daar anno 2021 voor in aanmerking komt.
Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.
MEER:
NRC.nl In Europa
Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa
vr · 16 april 2021
Europa is weer het lachertje
vr · 2 april 2021
Een Duitser snapt de EU het best
vr · 19 maart 2021
Hoe Europa (niet) werkt
woensdag 29 januari 2020
FRAGMENT JAAROVERZICHT DEMOCRATIËN / COLIJN: Hoe de USA van Trump snel ver wegzakt als Democratie / ANALYSE / NRC INTERVIEW JAREN '10 GEOPOLITIEK /
FRAGMENT(NRC, 31 december 2019, Co Colijn: 'De-jaren-10-hoe-de-geopolitiek-oprukte-in-de-wereld'):
"3 De VS, baken van democratie?
Nog een sombere observatie: in de jaarlijkse Global Democracy Index van de Economist Intelligence Unit, halen de Verenigde Staten al een paar jaar niet langer de top-20. In de laatste editie zakten ze zelfs vier plaatsen, naar 25, en vallen nu in de categorie ‘gebrekkige democratieën’.Die index is een soort rapportcijfer dat op zestig criteria is gebaseerd, gegroepeerd rond thema’s als politieke cultuur, civil liberties, verkiezingen, politiek participatie en het functioneren van de publieke sector. Bovenaan staan steevast fijne Scandinavische landen, Nederland staat op 11, en ver onderaan bungelen Syrië en Noord-Korea. Ook als je er andere lijstjes bij pakt, zoals The Human Freedom Index of de Human Development Index, is de conclusie onvermijdelijk dat vrijheid, voorspoed en democratie deze decade er stelselmatig op achteruit gegaan zijn, zelfs in „een waanzinnig gaaf land” als Nederland (dixit premier Rutte)."
Opinie
De jaren 10: hoe de geopolitiek oprukte in de wereld
Het hele NRC-artikel van Co Colijn over de Geo-politieke ontwikkelingen tijdens de Jaren'10 lees je --- Hier ---
dinsdag 28 januari 2020
FRAGMENT WITTEVEENLEZING 2019 / DE KRACHT & HET BELANG VAN DE EU: 'Europa, begrijp nu eens: soft power is echte macht' / NRC COLUMNIST DE GRUYTER / EU EUROPA / MACHT / GEOPOLITIEK /
![]() |
| Cartoon van: USA365.nl |
FRAGMENT(NRC 15 november 2019 Caroline de Gruyter: 'Europa, begrijp nu eens: soft power is echte macht'):
"............ Maar de macht van Europa als rechtsstaat geldt ook steeds meer extern. Europese landen waren vroeger supermachten. Daarna nam Amerika die rol over. Na 1945 was Amerika de enige militaire macht die Europa veiligheid kon bieden. Dat verandert nu. De Amerikanen willen die rol niet meer spelen. Aan de andere kant komt China langszij.Amerika en China cirkelen om ons heen. Beiden willen de rijkste en grootste zijn, die de meeste spullen verkoopt en data controleert. Zij zien Europa als lekkere kruimel. Wat doen we daarmee? Laten we ons uiteenspelen of houden we ons Europese model overeind? Pascal Lamy, oud-topman van de Wereldhandelsorganisatie, denkt dat we geen keus hebben. Behalve samen optrekken. „Anders moet ik straks tegen mijn kleinkinderen zeggen: sorry, maar we moesten kiezen tussen het Amerikaanse systeem en het Chinese systeem.”
Confrontatie en macht
Europa moet een strategie hebben voor een wereld die steeds meer draait om confrontatie en macht, en minder om consensus en multilateralisme. Maar op welk terrein hebben we echt macht? Militair niet. Het moeilijke debat over de Europese defensie barst nu pas los.Economisch hebben we wel macht. En meer dan je wel eens denkt.
Anu Bradford, hoogleraar aan Columbia Law School, noemt Europa een „economische supermacht”. Ze begrijpt niet waarom we dat zelf altijd debunken. Soft power is ook power. Europa is een van de grootste markten ter wereld: 500 miljoen burgers. Wereldwijd willen bedrijven producten en diensten in Europa verkopen. Maar dan moeten ze wel aan onze regels voldoen. Die zijn streng. Die bedrijven smeken hun eigen regeringen om onze wetgeving over te nemen. Anders moeten ze aan meerdere regelsystemen voldoen. Daar worden ze knettergek van. In haar artikel The Brussels Effect schrijft Bradford dat je bij McDonald’s in Amerika geen zachte plastic speeltjes voor je kinderen meer krijgt, omdat de EU die heeft verboden. Facebook en Google houden wereldwijd Europese regels voor databescherming aan – ook in landen die minder strikt zijn dan wij.
Je kunt zeggen: dat zijn marktregels. Maar daarin liggen onze normen en waarden besloten. Dat wij genvoedsel afwijzen, cosmeticatests op dieren en kinderarbeid. Dat we het klimaatakkoord van Parijs respecteren. Zo projecteren wij, als grote, goed gereguleerde markt, macht tot ver buiten onze grenzen........
...."
Lees het hele NRC-artikel van Caroline de Gruyter:
Europa, begrijp nu eens: soft power is echte macht
--- Hier ---
zondag 17 februari 2019
EVEN NADENKEN / CITAAT / GEO-POLITIEKE MACHTSVERHOUDINGEN: 'China maakt vrienden, het Westen vooral vijanden' / BOEK/ RECENSIE / CHINA VS. HET WESTEN / ECONOMISCHE OORLOG / TOEKOMST /
CITAAT(NRC ECONOMIE, Boekrecensie, 'De nieuwe zijderoutes'):
Europese machten blonken op geen enkel vlak uit ten opzichte van hun Aziatische tegenstrevers. Behalve dan in oorlogvoeren, want de ene oorlog was nog niet afgelopen of de volgende begon. Daarin werden steeds nieuwe wapens uitgeprobeerd en geperfectioneerd..."


/s3/static.nrc.nl/bvhw/wp-content/blogs.dir/114/files/2019/07/gruyter-caroline-de-2019-01-b.png)



