Brandstichting bij noodopvang Loosdrecht, betogers houden brandweer tegen https://t.co/OcuhnNKncx via @NOS Ik vind't uiterst storend dat @nosnieuws rept over 'Mannen die in Loosdrecht opgevangen worden'. 't zijn #minderjarigen; #kinderen dus! Noem ze dan ook zo!! #schijterigheid
— Aart Dekker (@AartDekker) May 13, 2026
Posts tonen met het label Manipulatie. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Manipulatie. Alle posts tonen
donderdag 14 mei 2026
De @NPO is inmiddels zo bang voor het stempel ´Links te zijn´ dat ze de valse #rethoriek van #ExtremistischRechts overneemt; schijterig! / #ASIEL #Loosdrecht #Rellen #Triest #AMA´s /
zondag 17 maart 2024
ALS HET NIET ZO TREURIG WAS:.. / TELKENS WEER: 13 Jaar de AGENDA van RUTTE-FLUTTE / GROENE CARTOON GORILLA /
Cartoon van Gorilla voor de Groene Amsterdammer Editie 22 december 2024
meer Groene Cartoons --- Hier ---
woensdag 8 maart 2023
SHARTIE AART DEKKER / VVD-LEIDER RUTTE IS 'Framer-in-Chief - 100% Gelul / N.A.V. NRC-COLUMNIST RUSMAN: 'Een mening als feit verpakt' / FRAMEND POLITIEK TAALGEBRUIK /
Cartoon overgenomen van GeenStijl: Farm Visit van politiek marketeer Mark
SHARTIE AART DEKKER
VVD-LEIDER RUTTE IS 'Framer-in-Chief
N.A.V. NRC-COLUMNIST RUSMAN: 'Een mening als feit verpakt'
FRAMEND POLITIEK TAALGEBRUIK
Gisteren - dinsdag 7 maart 2023 - was het weer eens flink raak, voor de zoveelste keer al deze verkiezingscampagne, en inmiddels ontelbaar vaak in de vele voorgaande verkiezingscampagnes waar Mark Rutte als VVD-leider een belangrijke rol in speelde;
Rutte betichtte in de ochtend de NGO's die bootvluchtelingen/-migranten op de Middellandse Zee redden van 'Geldverdienen aan en samenwerking met de Mensensmokkelaars' die daar actief zijn.
100% gelul natuurlijk; dus al op dezelfde dag moest hij terugkrabbelen; hij kon geen schijn van bewijs leveren. De zoveelste vuige leugen/beschuldiging van een veroordeelde politieke crimineel. Maar daar hebben zijn stemmers weinig boodschap aan; die slikken het voor zoete koek, gaan er op hun beurt mee aan de haal, en zo is volkomen duidelijk waardoor het land steeds verdeelder wordt, partijen en mensen steeds meer tegenover elkaar staan, steeds minder naar elkaar luisteren en met elkaar praten, laat staan samen de problemen oplossen.
Het onderliggende argument inzake migratie is steeds weer: dat 'onze riante voorzieningen een aanzuigende werking zouden hebben' en dat 'je migranten dus moet afschrikken'. Een redenatie die alleen calculerende rechtste Dikke-ik-egoïsten logisch vinden - omdat ze hun eigen motieven en gedragingen op arme sloebers projecteren? Want de wetenschap stelt keer op keer dat de veronderstelde aanzuigende werking en 'het verdienmodel van de mensensmokkelaars' zoals Rutte c.s. betogen helemaal niet zo werken. Ik ben het daar mee eens; want als er al een aanzuigend effect bestaat, dan is dat de aanzuigende kracht van een flink deel van Rutte's eigen aanhang - de ondernemers die graag goedkope buitenlandse werkkracht inzetten. Ook die veronderstelde 'afschrikking van het rechtse rot-beleid' bestaat natuurlijk niet; kijk maar hoe het de afgelopen tien, tientallen jaren heeft gewerkt; 100.000 verdronken mensen op die Middellandse Zee alleen al, massagraven op de plekken waar veel van die drenkeling uiteindelijk terecht komen. Ondanks dat risico stappen toch steeds weer nieuwe mannen, vrouwen en kinderen in krakkemikkige bootjes voor zo'n helletocht met zeer onzekere afloop.
Nederland is een immigratieland, de politiek zou dat moeten erkennen, en de consequenties daarvan moeten omzetten in effectief beleid, regels en wetten. Maar dáár heeft Rutte geen zin in; want dat bekt electoraal tegenover zowel eigen aanhang als de nog extreem-rechtsere/-populistischere concurrentie...
Dus stond Rutte vandaag een neo-fascist met een lullig bosje bloemen op te geilen - is hier een ultra-rechtse romance in de maak? - slapen er straks in zowel Italië als Nederland weer legitieme vluchtelingen buiten, en blijft de huidige noodtoestand in stand...
Triest..!
(AD)
Alle leugens opgeteld De Groene Amsterdammer
Niets nieuws onder de zon; ook 12 jaar geleden was Mark Rutte al een fantast, politieke bedrieger en pathologische leugenaar...kijk maar --- Hier ---
*
Een mening als feit verpakt
NRC-Opinie COLUMN Floor
Rusman Origineel --- Hier ---
/s3/static.nrc.nl/bvhw/wp-content/blogs.dir/114/files/2021/09/floor-rusman2-1.png)
Soms is framing schaamteloos opzichtig. De ‘intelligente lockdown’ van maart 2020 bijvoorbeeld, zo genoemd door de uitroeper van de lockdown zelf, Mark Rutte. Het trucje deed me denken aan mijn vader, die in mijn kindertijd naar zichzelf verwees als ‘leuke, lieve papa’. Zoiets werkt misschien bij kinderen, dacht ik, maar gelooft Mark Rutte werkelijk dat de bevolking zijn positieve lockdown-typering zomaar overneemt?
Toch had Rutte goed gegokt, want al snel werd in diverse media over de intelligente lockdown (zonder aanhalingstekens) geschreven als een feitelijkheid. Hetzelfde kunstje had hij in 2015 geflikt met het ‘sociaal leenstelsel’ – ook hier een als feit verpakte mening, want hoe sociaal is een leenstelsel dat studenten een schuld bezorgt die ze nog jarenlang hindert bij het krijgen van een hypotheek?
Dat opzichtige framing zich ook tégen kabinetsbeleid kan keren blijkt uit de levensloop van de ‘dwangwet’, die, zo werd donderdag bekend, alweer vertraging oploopt. Staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) wil met een combinatie van dwang en beloningen ervoor zorgen dat meer gemeenten asielzoekers opvangen. De wet had er 1 oktober al moeten zijn, maar opstandige VVD’ers, zowel in de fractie als in het land, verzetten zich tegen het dwangelement.
Het woord ‘dwangwet’ zal Van der Burg niet geholpen hebben bij het verdedigen van zijn plannen. Helaas voor hem is het net zo hardnekkig als de intelligente lockdown en het sociaal leenstelsel: sinds JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans het gebruikte in een commissiedebat op 1 juli, is het een gangbare term in de media. Van der Burg probeerde er de laatste weken nog ‘spreidingswet’ van te maken, maar het lijkt een gelopen race.
Geslaagde framing dwingt het publiek een bepaalde kant op, en geeft dus een eenzijdige of zelfs misleidende voorstelling van zaken. Dat is ook hier het geval. Allereerst: ‘dwangwet’ suggereert iets extreems, maar alle wetten zijn dwangwetten. Ze dwingen burgers of de overheid immers om iets te doen of te laten. Het is ook geen nieuws dat het Rijk lokale overheden dwingt om iets te doen. Gemeenten zijn onder VVD-bewind tot de gekste dingen gedwongen, zoals het aanbieden van ouderenzorg terwijl werd bezuinigd op het budget.
Nu het om asielzoekers gaat, hechten VVD’ers ineens aan het ‘principe’ dat dwang verkeerd is. De beeldvorming hebben ze mee: in opvallend veel artikelen wordt naar de VVD verwezen als ‘de liberalen’, waarschijnlijk om het contrast tussen dwang en vrijheid extra aan te zetten. Maar het is een dwaas contrast, want liberalen mogen dan minder van dwang houden dan conservatieven, geen enkele liberaal wil een wereld zonder wetten.
Dat brengt me op een ander punt. Ja, er is sprake van dwang als gemeenten de opvang niet kunnen weigeren. Als de meerderheid van de inwoners tegen de komst van asielzoekers is, dan wordt met gedwongen opvang inderdaad de lokale democratie overruled. Maar is dat niet het idee van de liberale(!) democratie – dat niet alleen de democratie telt, maar ook het recht?
Verdragen als het Vluchtelingenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens zijn er om te garanderen dat democratieën dingen doen die we belangrijk vinden, maar waarvan niemand uit zichzelf zegt: ja, dat lijkt mij een leuke opdracht. Dat het Rijk die dwang vervolgens niet kan doorgeven aan lagere overheden is een weeffout in het systeem. Als asielzoekers nergens terecht kunnen, bestaat het recht op asiel alleen theoretisch.
De VVD’ers die tegen de ‘dwangwet’ zijn, keren zich dus in feite tegen de internationale verdragen waarin het recht op asiel is vastgelegd. Dat kan je overtuiging zijn, maar zolang Nederland nog meedoet aan die verdragen, kun je als politicus niet zeggen: voor ons gelden ze niet. Je kunt ook niet alvast minder belasting overmaken als je strijdt voor belastingverlaging.
Ik moest denken aan Elon Musk, die twee weken geleden in de Financial Times zei: „Ik ben onderworpen aan letterlijk een miljoen wetten en regels en ik gehoorzaam bijna 99,99 procent ervan. Alleen als ik denk dat de wet ingaat tegen het belang van het volk heb ik er een probleem mee.” Zo lijken de protesterende VVD’ers ook te redeneren: ze vinden het logisch dat het belang van het volk, door henzelf ook wel „draagvlak” genoemd, zwaarder weegt dan het recht. Op eigen houtje besluiten dat bestaande wetten niet voor jou gelden – is dát niet ondemocratisch?
Een versie van dit artikel verscheen ook in de krant van 22 oktober 2022
Lees ook deze columns van Floor Rusman op NRC.nl:
-
Kabinet stelt quarantaine verplicht na bron- en contactonderzoek
-
Burgemeesters willen vuurwerkverbod om druk hulpdiensten te verlichten
Alles van Floor Rusman op NRC.nl: --- Hier ---
vrijdag 2 april 2021
AANRADER / GROENE BOEK FRAGMENT / SOCIALE MEDIA: Informaticus Jaron Lanier's 'Bummer' = Het op maat gemaakte ongeluk (van de Sociale Media)
Het goddelijke perspectief van Silicon Valley
Op maat gemaakt ongeluk
Er zijn tien argumenten om nu, meteen, uw sociale-media-accounts te verwijderen. Informaticus Jaron Lanier beschrijft ze in zijn nieuwe boek. In deze voorpublicatie leest u er twee.
Jaron Lanier
Cartoons: Milo
Groene Amsterdammer, 1 augustus 2018 – verschenen in nr. 31
Argument zes: sociale media gaan ten koste van je empathisch
vermogen
Onderdeel c van Bummer – content door je strot
geduwd krijgen – betekent dat algoritmen bepalen wat je te zien
krijgt. Dat betekent dat je niet weet wat andere mensen zien, omdat
onderdeel c andere resultaten voor hen berekent. Je weet niet hoezeer
de kijk op de wereld van andere mensen is bevooroordeeld en gevormd
door Bummer. Gepersonaliseerde zoekresultaten, feeds, streams
enzovoort liggen aan de basis van dit probleem.
Stel je voor dat een gedragspsycholoog uit voorbije tijden een rij honden in kooien in een lab zette en dat elke hond iets lekkers of een elektrische schok kreeg, afhankelijk van wat hij zojuist had gedaan. Het experiment zou alleen werken als elke hond stimuli kreeg die gerelateerd waren aan het specifieke gedrag van die hond. Als de draden werden verward en de honden elkaars stimuli kregen, zou het experiment niet langer functioneren. Hetzelfde geldt voor mensen in een Bummer-platform. De gevolgen zijn voor mensen echter nog groter dan voor honden, omdat mensen niet in afzonderlijke kooien zitten en daarom in hoge mate afhankelijk zijn van sociale perceptie.
Dit betekent dat we naar elkaars reacties kijken om te weten wat we moeten doen. Als iedereen in je omgeving ergens nerveus over is, zul jij ook nerveus worden, omdat er wel iets aan de hand moet zijn. Als iedereen ontspannen is, ben je geneigd zelf ook te ontspannen. Een bekende grap die we uithaalden toen ik klein was, was ergens naartoe gaan waar andere mensen waren en dan gewoon naar de lucht gaan staan kijken. Al snel keek iedereen naar de lucht, ook al was er niets te zien.
Maar als we allemaal verschillende privéwerelden zien, verliezen onze hints aan elkaar aan betekenis. Onze perceptie van de werkelijkheid achter het Bummer-platform lijdt daaronder. Er zijn veel recente voorbeelden, zoals die keer dat iemand een schot loste in een pizzeria vanwege het overspannen online idee dat er vanuit de kelder kindermisbruik werd gefaciliteerd. Vóór Bummer werden er ook wel valse opvattingen verspreid als gevolg van massahysterie, zoals tijdens de heksenjachten, maar acute gevallen waren zeldzamer dan nu. De snelheid, de idiotie en de schaal van valse sociale percepties zijn zodanig toegenomen dat mensen vaak niet meer in dezelfde wereld, de echte wereld, lijken te leven.
Dit is nog zo’n probleem dat plotseling is opgedoken. De publieke ruimte heeft minder dimensie gekregen, maar de gemeenschappelijkheid in het algemeen is ook minder geworden. Een gedachte-experiment kan ons helpen begrijpen hoe vreemd onze situatie is geworden. Stel je voor dat Wikipedia aan elke bezoeker een andere versie van een artikel zou laten zien op basis van een geheim dataprofiel van die persoon. Pro-Trump-bezoekers zouden een volledig ander artikel te zien krijgen dan anti-Trump-mensen, maar er zou geen verantwoording zijn van wat er anders was, of waarom.
Dit klinkt misschien bizar, als een naargeestig toekomstbeeld, maar het is vergelijkbaar met wat je ziet in je Bummer-feed. Content wordt gekozen en advertenties worden voor jou gepersonaliseerd – en je weet niet hoeveel er voor jou veranderd is, of waarom.
Er zijn nog altijd resten van de oude gemeenschappelijke wereld. Je kunt naar het ouderwetse tv-nieuws kijken dat mensen graag willen dat je ziet, of dat mensen zien die anders zijn dan jij. Ik kijk in de Verenigde Staten bijvoorbeeld niet graag naar Fox News, omdat ik het te paranoïde, partijdig en chagrijnig vind. Maar soms kijk ik ernaar en dat helpt me begrijpen wat andere mensen die ernaar kijken denken en voelen. Ik koester die mogelijkheid.
Maar je sociale-mediafeed kan ik niet zien. Ik ben daardoor minder in staat me te verplaatsen in wat je denkt en voelt. Nu hoeven we niet allemaal hetzelfde te zien om elkaar te begrijpen; alleen ouderwetse autoritaire regimes proberen iedereen daartoe te dwingen. Maar we moeten wel af en toe een blik kunnen werpen op wat andere mensen zien.
Empathie is de brandstof die een fatsoenlijke samenleving gaande houdt. Als die er niet is, blijven alleen droge regels en machtsstrijd over. Misschien ben ik wel verantwoordelijk voor het introduceren van de term ‘empathie’ in de hightechmarketing, omdat ik in de jaren tachtig van de vorige eeuw voor het eerst over virtual reality sprak als instrument voor empathie. Ik geloof nog altijd dat het mogelijk is om technologie in te zetten om empathie te bevorderen. Als er in een betere toekomst überhaupt sprake is van betere technologie, zal empathie daar een rol in spelen. Maar Bummer is juist afgesteld om ons empathisch vermogen te vernietigen.
Een gebruikelijke en terechte kritiek op Bummer is dat het ‘filterbubbels’ creëert. Je eigen opvattingen worden soepeltjes bekrachtigd, tenzij je wordt geconfronteerd met de meest irritante tegengestelde opvattingen, zoals berekend door algoritmen. Ze kunnen geruststellend zijn of verontrustend: wat je aandacht maar het beste vasthoudt.
Je wordt samen met andere mensen in een categorie ondergebracht waar jullie als groep maximaal kunnen worden aangesproken. Bummer-algoritmen neigen er intrinsiek naar mensen samen te brengen in bubbels, omdat het effectiever en goedkoper is om de aandacht van een groep vast te houden dan van afzonderlijke mensen. (Maar zoals je misschien weet, is de juiste term ‘manipuleren’ en niet ‘aanspreken’, omdat het gebeurt in dienst van onbekende externe partijen die Bummer-bedrijven betalen om jouw gedrag te veranderen. Waar betalen ze anders voor? Waarvoor anders kan Facebook zeggen dat het tientallen miljarden dollars betaald krijgt?)
Op het eerste gezicht zijn filterbubbels slecht, omdat ze je een tunnelvisie op de wereld bezorgen. Maar zijn ze wel zo nieuw? Er waren toch voorafgaand aan Bummer ook al schadelijke en irritante vormen van sociale communicatie waardoor groepen werden buitengesloten, zoals het gebruik van racistische zogenoemde ‘hondenfluitjes’ in de (Amerikaanse) politiek (het aanspreken van een bepaalde groep door middel van gecodeerde boodschappen). Tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1988 bijvoorbeeld maakten politici gebruik van het verhaal van een zwarte man genaamd Willie Horton, die tijdens zijn verlof misdaden had gepleegd, om latent racisme onder kiezers uit te lokken. Maar iedereen kreeg toen dezelfde advertentie te zien, zodat je in elk geval wist waarom iemand anders daar racistisch op reageerde, zelfs al was je het er absoluut niet mee eens.
Maar nu zie je die racistische advertenties niet altijd meer. Dat komt soms doordat het om zogenoemde dark ads (gepersonaliseerde, niet voor iedereen zichtbare advertenties) gaat die mensen in hun nieuwsfeeds krijgen, ook al zijn ze technisch gesproken niet echt als nieuws gepubliceerd. Veel extremistische dark ads op Facebook kwamen pas aan het licht bij forensisch onderzoek naar wat er tijdens de verkiezingen van 2016 was gebeurd. Ze waren schreeuwerig en venijnig en Facebook heeft plannen aangekondigd om de schade die ze aanrichten te beperken. Buiten – of misschien ook binnen – Facebook weet niemand hoe gebruikelijk of effectief dark ads en vergelijkbare boodschappen zijn. De meest gebruikelijke vorm van online bijziendheid is echter dat mensen alleen maar tijd hebben om te lezen wat er door algoritmische feeds onder hun neus wordt geschoven.
Ik ben banger voor de subtiele algoritmische afstemming van feeds dan voor schreeuwerige dark ads. Het was niet eerder mogelijk om miljoenen mensen tegelijk berichten op maat te sturen. Ook het testen van massa’s op maat gemaakte boodschappen en ontwerpen, op basis van gedetailleerde waarneming en feedback van nietsvermoedende mensen die voortdurend in de gaten worden gehouden, was vroeger niet mogelijk.
Dit is een van de redenen waarom Bummer vanzelfsprekend tribalisme promoot en de samenleving verscheurt, ook al bedoelen de technische jongens bij een Bummer-bedrijf het goed. Bummer-code grijpt automatisch elke vorm van latente stammenstrijd en racisme aan, want dat zijn de neurale hashtags in ieders geest die kunnen worden getriggerd om het aandachtsmonopolie op te eisen.
Je wereldbeeld wordt niet alleen vervormd, maar je bent je ook minder bewust van het wereldbeeld van andere mensen. Je wordt uitgesloten van de ervaringen van andere groepen die op een andere manier worden gemanipuleerd. Hun ervaringen zijn voor jou net zo ondoorzichtig als de algoritmen die je ervaringen aansturen. Deze ontwikkeling is van grote betekenis. De versie van de wereld die jij ziet is onzichtbaar voor de mensen die je niet begrijpen, en vice versa.
Het vermogen om je in iemand anders te verplaatsen om die ander beter te begrijpen, wordt theory of mind (ToM) genoemd. Een theory of mind hebben betekent dat je in gedachten een verhaal maakt over wat er in iemands hoofd gebeurt. Theory of mind ligt aan de basis van elk gevoel van respect of empathie en is een voorwaarde voor elke vorm van intelligente samenwerking, burgerschap of zinvolle politiek. Het is de reden waarom verhalen bestaan.
Je kent de uitdrukking wel: niet graag in iemands schoenen staan. Je kunt mensen niet begrijpen als je niet een heel klein beetje weet wat ze hebben doorgemaakt. Als je alleen ziet hoe iemand anders zich gedraagt, maar niet welke ervaringen zijn gedrag hebben beïnvloed, wordt het moeilijker om een theory of mind over die persoon te hebben. Als je iemand ziet die iemand anders slaat, bijvoorbeeld, maar je weet niet dat hij dat doet om een kind te beschermen, kun je wat je ziet verkeerd interpreteren.
Als je de dark ads, de geruchten, de harteloze memes en de bespottelijke, gepersonaliseerde feed niet ziet die de ander wel ziet, denk je dat die persoon gewoon gek is. En zo ziet onze nieuwe Bummer-wereld eruit. We denken van elkaar dat we gek zijn omdat Bummer ons van onze theorieën over elkaars mind berooft. Zelfs als de ervaringen van anderen openhartig worden vastgelegd op camera, misschien door een smartphone of een dashcam, genereert Bummer genoeg ruis om elke saamhorigheid te vernietigen. Ondoorzichtigheid als gevolg van Bummer zie je voortdurend online. Een video laat bijvoorbeeld het moment vlak voor een schietpartij door de politie zien, maar Bummer laat mensen eindeloos veel versies van de video uploaden met verschillende edits, beelden-in-beelden en afschermingen. Empathie gaat verloren in de ruis.
Ik vind Trump-aanhangers gestoord en zij vinden progressievelingen gestoord. Maar het klopt niet dat we uit elkaar zijn gegroeid en elkaar niet begrijpen. Wat er echt aan de hand is, is dat we minder dan ooit tevoren zien wat anderen zien, dus krijgen we minder de kans om elkaar te begrijpen. Natuurlijk kun je wel íets volgen van de doorsnee content die andere mensen waarschijnlijk zien. Ik houd bijvoorbeeld conservatieve websites bij. Ik zoek altijd persoonlijk contact met mensen die het niet met me eens zijn, als ze daartoe bereid zijn.
Als mensen nerveus zijn over de vraag of ze wel populair genoeg zijn, dan moeten ze wel online blijven
Hoe groot het verschil is tussen wat iemand anders te zien krijgt en wat ik kan raden dat iemand anders te zien krijgt, kun je nooit weten. De ondoorzichtigheid van onze tijd is nog groter dan strikt noodzakelijk, omdat de mate van ondoorzichtigheid op zich ondoorzichtig is. Ik weet nog dat we vroeger dachten dat het internet een transparante samenleving zou opleveren, maar het tegenovergestelde is gebeurd.
Argument zeven: sociale media maken je ongelukkig
De vrolijke
retoriek van de Bummer-bedrijven draait helemaal om vrienden maken en
meer onderlinge verbondenheid in de wereld. En toch laat de
wetenschap ons iets anders zien. Onderzoek toont ons een wereld
waarin de onderlinge verbondenheid niet is toegenomen, maar waar
juist een groter gevoel van isolement heerst. Het patroon is zo
duidelijk geworden dat zelfs onderzoek dat wordt gepubliceerd door
sociale-mediabedrijven aantoont dat ze je verdrietig maken.
Facebook-onderzoekers schepten zo ongeveer op over het feit dat ze
mensen ongelukkig konden maken zonder dat ze beseften waarom.
Waarom zou je zoiets naar buiten brengen als een geweldig onderzoeksresultaat? Zou dat niet schadelijk zijn voor het imago van Facebook? De reden zou kunnen zijn dat het geweldige publiciteit was waarmee ze hun echte klanten konden bereiken, degenen die betalen om te manipuleren. Degene die wordt gemanipuleerd, jij, is het product, niet de klant.
Meer recentelijk hebben Facebook-onderzoekers eindelijk toegegeven wat andere onderzoekers al hadden ontdekt: dat hun producten echte schade kunnen berokkenen. Wat me vooral dwarszit aan de manier waarop sociale-mediabedrijven over dit probleem praten, is dat ze zeggen: ‘Ja, we maken je ongelukkig, maar we doen meer goed dan kwaad in de wereld.’ Maar de goede dingen waar ze vervolgens over opscheppen zijn allemaal dingen die intrinsiek bij internet horen, die – voor zover we weten – ook mogelijk zouden zijn zonder de slechte dingen, zonder Bummer. Ja, natuurlijk is het geweldig dat mensen met elkaar worden verbonden, maar waarom moeten ze manipulatie door derden accepteren als prijs voor die verbinding? Wat als de manipulatie en niet de verbinding het echte probleem is?
Aangezien de kernstrategie van het Bummer-businessmodel inhoudt dat het systeem zich automatisch aanpast om zo veel mogelijk je aandacht te trekken en aangezien negatieve emoties gemakkelijker kunnen worden opgeroepen, zal zo’n systeem er uiteraard toe neigen je een negatief gevoel te bezorgen. Maar het deelt tussen de depressies door ook schaarse lichtpuntjes uit, omdat de automatische piloot die je emoties aanstuurt tot de ontdekking komt dat het contrast tussen straffen en belonen beter werkt dan alleen straffen of belonen. Verslaving wordt geassocieerd met anhedonie, een verminderd vermogen om plezier te beleven aan allerlei dingen, behalve aan datgene waaraan men verslaafd is, en sociale-mediaverslaafden lijken geneigd te zijn tot langdurige anhedonie.
Natuurlijk word je ongelukkig van Bummer. Maar hoe gaat dat in zijn werk? De specifieke vorm van ongelukkig zijn wordt vanzelfsprekend op maat voor je gemaakt. De mensen van het Bummer-bedrijf hoeven er nooit achter te komen wat je ongelukkig heeft gemaakt. Dat is alleen aan jou, je laatste beetje privacy. Misschien maak je je zorgen omdat je niet weet of je wel zo aantrekkelijk of succesvol bent als andere mensen, al ben je op hetzelfde moment door het systeem toegerust om ergens iemand anders hetzelfde gevoel te geven.
Bummer
Bummer staat voor Jaron Lanier voor Behaviors of Users Modified, and Made into an Empire for Rent (Gemodificeerd Gebruikersgedrag tot Verhuurbaar Imperium Gemaakt). Een Bummer is een statistiekmachine die in de automatiseringsclouds huist. Lanier schrijft erover: ‘Kort samengevat: verschijnselen die statistisch en vaag zijn, zijn desalniettemin reëel. In het gunstigste geval kunnen Bummer-algoritmen de kans berekenen dat iemand zich op een bepaalde manier zal gedragen. Maar wat voor afzonderlijke individuen niet meer dan een kans is, is als gemiddelde voor grotere groepen mensen vrijwel een zekerheid. De populatie als geheel kan met grotere voorspelbaarheid worden beïnvloed dan een enkele persoon.’
Bummer is een machine met zes bewegende onderdelen.
Lanier geeft het volgende ezelsbruggetje om ze te onthouden:
A staat voor Aandacht trekken, iets wat leidt tot de suprematie
van de asocialen.
B staat voor Bemoeienis met ieders leven.
C
staat voor Content door de strot duwen.
D staat voor Dirigeren van
menselijk gedrag op de meest slinkse wijze.
E staat voor
Economisch gewin doordat de grootste asocialen zich kunnen uitleven
op alle andere mensen.
F staat voor Fakegroepen en een
fakesamenleving.
Bummer-algoritmen moeten je wel in categorieën stoppen en rangschikken om überhaupt iets Bummer-achtigs te kunnen doen. Het hele doel van Bummer is van jou en veranderingen in je gedrag een product te maken. De algoritmen werken in feite ten dienste van platformeigenaren en adverteerders die een abstractie van jou nodig hebben om je te kunnen manipuleren.
De Bummer-algoritmen achter bedrijven als Facebook en Google liggen opgeslagen in enkele van de weinige bestanden ter wereld die niet kunnen worden gehackt, zó geheim zijn ze. De diepste geheimen van de nsa en de cia zijn uitgelekt, meer dan eens, maar je zult geen kopie van het zoekalgoritme van Google of het feedalgoritme van Facebook vinden op het darkweb.
Een van de redenen hiervoor is dat mensen gealarmeerd zouden zijn als ze konden zien hoe de huidige kunstmatige intelligentie en andere aanbeden cloudprogramma’s echt werken. Ze zouden beseffen hoe arbitrair de resultaten soms zijn. De algoritmen zijn slechts in zeer geringe mate statistisch bruikbaar en toch heeft die minieme bruikbaarheid de grootste kapitalen ooit opgeleverd. Maar het gaat mij niet eens om de programma’s, hoe over-aanbeden die ook zijn, maar om de machtsrelaties die ontstaan als mensen de programma’s accepteren en impliciet respecteren.
Er zijn altijd aanmatigende – ronduit belachelijke – bronnen van informatie en meningen over je geweest, maar die waren niet zo belangrijk. Een voorbeeld hiervan zijn ouderwetse horoscopen in kranten. Een bedrijf kon op geen enkele manier je clicks of je oogbewegingen registreren, dus wist niemand wat je las. Misschien geloofde je echt in astrologie, misschien vond je het interessant als iemand in het wilde weg van alles over je zei of misschien vond je het allemaal wel een grote grap. Dat doet er niet toe. Het was iets tussen jou en een onbezield object – en misschien een enkele persoon die je erover vertelde. De horoscoop in de krant deed behalve in jouw hoofd helemaal niets; hij beïnvloedde op geen enkele manier de machtsrelaties tussen jou en andere mensen.
In het Bummer-tijdperk liggen de dingen anders. Facebook brengt je bijvoorbeeld onder in categorieën op basis van je politieke voorkeur en allerlei andere criteria. Deze categorieën vormen het Bummer-antwoord op horoscopen. De beoordeling van het Bummer-algoritme dat je classificeert, hoeft in wetenschappelijk opzicht niet logisch of betrouwbaar te zijn, maar in het echte leven is het zeker belangrijk. Het beïnvloedt welk nieuws je te zien krijgt, wie er aan je wordt voorgesteld als potentiële date, welke producten je aangeboden krijgt. Beoordelingen op basis van sociale media kunnen bepalen welke leningen je kunt krijgen, welke landen je kunt bezoeken, of je een baan krijgt of niet, welk onderwijs je kunt krijgen, het resultaat van je verzekeringsclaim en je vrijheid om met andere mensen samen te komen. (In veel van deze voorbeelden passen derden hun eigen algoritmen toe op Bummer-data in plaats van te vertrouwen op de categorieën die direct door Bummer-bedrijven zijn gevormd.) Je grillen en eigenaardigheden liggen voor het eerst onder de microscoop van machten die groter zijn dan jij, tenzij je in een politiestaat als Oost-Duitsland of Noord-Korea hebt gewoond.
De onmogelijkheid een ruimte te scheppen waarin je jezelf onbespied opnieuw kunt uitvinden, dáár word ik ongelukkig van. Hoe kun je nog gevoel voor eigenwaarde hebben als dat niet langer de belangrijkste waarde is? Hoe kun je nog authentiek zijn als alles wat je leest, zegt of doet wordt ingevoerd in een beoordelingssysteem?
Voor de duidelijkheid, er vinden beoordelingen plaats op twee niveaus in de Bummer-machine. Het ene is begrijpelijk en kan worden gezien door mensen. Het internet staat op dit moment vol met meningen over jou persoonlijk. Hoeveel vrienden, volgers heb je? Ben je populair? Hoeveel punten heb je verdiend? Heb je een virtueel lintje verdiend of misschien wat virtuele confetti van een winkel omdat je anderen hebt overgehaald om iets bij die winkel te kopen? Het andere beoordelingsniveau is gebaseerd op wiskundige correlaties die mensen mogelijk nooit te zien krijgen of kunnen interpreteren. Deze worden soms tussenlaaginterpretaties genoemd vanwege de manier waarop ze worden gegenereerd in algoritmen voor machine learning. Ze worden gebruikt om de gewiekstheid van Bummer te optimaliseren: welke advertenties maken de meeste kans een bepaalde uitwerking op je te hebben, welk nieuws, welke schattige kattenplaatjes als onderdeel van de feed met nieuws die je van familieleden krijgt?
Waar het ook precies om gaat, kijk eens wat er gebeurt. Plotseling worden jij en andere mensen aan allerlei stomme wedstrijdjes gekoppeld waar niemand om gevraagd heeft. Waarom krijg je niet evenveel coole foto’s als je vriend(in)? Waarom word je niet zoveel gevolgd? Dit voortdurende oproepen van sociale angst maakt dat mensen zich steeds verder ingraven. Diepgaande mechanismen in de sociale delen van onze hersenen controleren onze sociale positie en vervullen ons van doodsangst bij de gedachte te worden verlaten, als een achterblijver op de savanne die aan de roofdieren wordt geofferd.
Maar zolang je in Bummer blijft hangen, kun je er niet aan ontsnappen. Er worden wel een miljoen Bummer-spelletjes tegelijk gespeeld en je verliest ze vrijwel allemaal, omdat je tegen de rest van de planeet speelt. De vraag wie er wint is grotendeels gebaseerd op willekeur. Het is alsof er, in plaats van één voetbalwedstrijd tegelijk, altijd een mondiale wedstrijd aan de gang is waaraan de hele wereld deelneemt en waarin iedereen tegen iedereen speelt en de meesten van ons voortdurend verliezen. Wat een rotsport. Erger nog, er zijn een paar mensen, Silicon Valley-mensen zoals ik, die op je neerkijken, meer zien dan jij of je vrienden, en die je manipuleren.
Tien argumenten om je sociale-media-accounts nu meteen te verwijderen
Het nieuwe boek van Jaron Lanier, Tien argumenten om je sociale-media-accounts nu meteen te verwijderen, waarvan de Nederlandse vertaling net is verschenen (AtlasContact, 192 blz., €15,-, vertaling Carla Zijlemaker), is een eigenzinnige mix tussen pamflet en zelfhulpboek. Hij behandelt argumenten als ‘je verliest je vrije wil’, ‘door sociale media word je asociaal’ en ‘sociale media maken politiek bedrijven onmogelijk’. Deze voorpublicatie bestaat uit ingekorte versies van de argumenten 6 en 7.
Uber, dat een pseudo-Bummer is, noemde het vermogen om mensen te bespioneren de ‘blik van God’. Vanuit het verbazingwekkende goddelijke perspectief van Silicon Valley kunnen zowel mensen als algoritmen altijd zien wie wat geschreven heeft en wanneer. We kunnen het hele proces overzien alsof we naar een mierenkolonie kijken. En de mieren weten het; ze weten dat ze worden bekeken.
En ik herinner je er nog maar even aan dat negatieve emoties sneller worden getriggerd dan positieve. Als gewone mensen volkomen gelukkig en tevreden waren, zouden ze even afstand nemen van de obsessie met sociale-mediacijfers en een beetje met planten gaan rommelen of elkaar wat echte aandacht geven. Maar als ze nerveus zijn over de vraag of ze wel populair genoeg zijn, zich afvragen of de wereld niet implodeert of laaiend zijn op idioten die zich tussen hun contacten met vrienden en familie hebben gewurmd, dan moeten ze wel online blijven. Ze zijn verslaafd omdat hun natuurlijke waakzaamheid geprikkeld wordt.
Wij hier in Silicon Valley vinden het heerlijk om te kijken hoe de mieren steeds dieper in hun eigen vuil graven. Ze sturen ons geld terwijl we toekijken. Die scheve machtsverhouding is de hele tijd voelbaar. Voel je je niet vernederd als je een van de Facebook-merken gebruikt, zoals Instagram of WhatsApp? Facebook is het eerste beursgenoteerde bedrijf dat in handen is van één persoon. Nu heb ik persoonlijk niets tegen Mark Zuckerberg, daar gaat het niet om. Maar waarom zou je een groot deel van je leven ondergeschikt maken aan welke onbekende dan ook?
In de tijd waarin ik opgroeide waren er grote politici, rijken der aarde, popsterren, captains of industry enzovoort, maar geen van hen had substantiële macht over de manier waarop ik mijn leven leidde. Ze hadden soms wel invloed op me als ze iets zeiden wat mijn aandacht trok, maar dat was alles. Ze bleven ver verwijderd van mijn privéleven. Je zult misschien zeggen dat je het niet erg vindt, terwijl je eigenlijk diep van binnen wel weet dat dat niet waar is. Of dat het geen zin heeft om er boos over te worden omdat je er toch niets aan kunt doen, maar dat kan wel. Verwijder je accounts.
*
Enkele gerelateerde artikelen op Groene.nl:
In medias res
We zijn allemaal verhalenvertellers geworden. Performers van ons eigen zelf
Joost de Vries, 19 september 2018
Jaron Lanier, humanist in de digitale wereld
‘Kind’ van Silicon Valley over ons ongeluk door sociale media
Mars van Grunsven, 1 augustus 2018
De humanist van Silicon Valley
Techfilosoof Jaron Lanier: ‘Sociale media maken je ongelukkig’
Jaron Lanier, 1 augustus 2018
zondag 28 februari 2021
SHARTIE AART DEKKER / VERKIEZINGEN 2021 / DEBAT / MEESTER-BEDRIEGER RUTTE @WORK: Rutte zei 'Het Onderwijs is Beter dan Ooit!' - Maar hij loog...zoals altijd; er wordt juist slechter gerekend en gelezen! / NRC-OPINIE /
Rekenonderwijs (Foto: NRC, Foto Tjapko de Heus, Tjapko visual branding)
*
SHARTIE AART DEKKER
MEESTER-BEDRIEGER RUTTE @WORK:
Rutte zei 'Het Onderwijs is Beter dan Ooit!' - Maar hij loog...zoals veel te vaak; er wordt juist slechter gerekend en gelezen!
Ik vind het nog steeds idioot dat we 17 maart geacht worden te gaan stemmen voor een nieuwe periode van vertegenwoordiging in de Tweede Kamer, en indirect dus voor een nieuwe regering (ook al weet je in Nederland maar nooit welke coalitie er uit de achterkamertjesbussen komt nadat de stemmen van de kiezers zijn uitgebracht en geteld) na een vol jaar Corona waardoor iedereen op het tandvlees loopt en murw is van het zwabberende Corona-crisis-beleid van het kabinet Flutte-III en de vele Corona-debatten na al die zwabberbewegingen van de zichzelf voor de camra's goed presenterende 'sterke leider' presenterende Mark Rutte c.s.
De koninklijke weg zou zijn: uitstel van de Verkiezingen totdat we uit de derde dan wel vierde of welke golf dan ook zijn, een rustperiode en een goede periode voor een campagne waar de kansen voor iedere partij min of meer gelijk zouden zijn - nu profiteert Rutte met de calculerende en sterk spinnende VVD, terwijl hij natuurlijk helemaal geen sterke leider is; dan zou er veel minder gezwabberd zijn!
Bovendien komen de belangrijke thema's die Corona zelfs ver overstijgen - zoals Klimaatbeleid - maar ook de vele schandalen als gevolg van 10-jaar Ruttiaans Rotbeleid, veel te weinig aan bod, terwijl we eigenlijk de kennis die de maar liefst DRIE(3!) komende parlementaire enquêtes, en een duidelijke visie op waar het heen moet met Nederland NA Corona nodig hebben om onze keuze voor de politici en visies waar we het van moeten hebben goed te kunnen bepalen.
Maar (niet) goed...het ziet ernaar uit dat we over twee weken mogen/moeten gaan stemmen en de campagne komt sinds vrijdag - het eerste Radio-1 Debat - pas op gang...
En daar kregen we meteen een voorproefje van wat we de weinige keren dat we Rutte in (debat-)actie zullen gaan zien, vaker mee zullen maken; de Big Spinner was goed voorbereid door zijn staf van spinners en beweerde weer een en ander dat niet klopte - we kennen de vele beloftes en beweringen van Markje 'Flutte' Rutte, waar zelden wat van terecht komt... Een nieuwe tactiek was vragen stellen aan zijn tegenstanders...
Een ding bleef bij mij hangen van dit eerste debat: Rutte profileerde zichzelf als de Maatschappijleraar van de Haagse Binnenstad-scholengemeenschap - ik meen het JWC - en stelde dat "het onderwijs nu zoveel beter is dan toen hij op het VO zat..!"
Dat zegt waarschijnlijk meer over die bewuste school - ik vermoed dat Debatteren er i.i.g. op hoog niveau werd gedoceerd, terwijl het ontwikkelen van Visie als een ondergeschoven kindje moet hebben bijgebungeld... - dan over een realistische vergelijking; want uit alle onderzoek blijkt dat voor vele kinderen zowel het Rekenonderwijs - lees het onderstaande artikel daarover - (maar ook het Leesonderwijs) achteruitkachelt. Anders zouden er niet zoveel kinderen als (zowat) functioneel analfabeet uitstromen uit dat onderwijs.
Het klonk leuk, en Rutte leidde de aandacht vaardig af van dat schandaal van het Nederlandse Onderwijs na 10 jaar Rutte, maar dat maakte het nog NIET WAAR...
Vanavond het 2e debat...ik ben benieuwd...
(AD)
Het bovenstaande Opinie-artikel van Sezgin Cihangir - directeur Nederlands
Mathematisch Instituut - vind je in originele versie op NRC.nl --- Hier --- of hier:
Er wordt juist niet beter gerekend
Onderwijs Minister Slob (Onderwijs) juicht te vroeg, schrijft Sezgin Cihangir. En dat is riskant.
18 december 2020 Leestijd 2 minuten
Het gaat slecht met de rekenvaardigheid van Nederlandse kinderen. Verschillende onderzoeken, nationaal en internationaal, laten zien hoe het Nederlandse rekenonderwijs de afgelopen decennia is verslechterd.
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data61850085-7c90ea.jpg)
Sezgin Cihangir is directeur Nederlands Mathematisch Instituut.
Sommige betrokkenen relativeren de slechte onderzoeksresultaten als ‘gebrek aan motivatie’ onder Nederlandse leerlingen. Maar in het algemeen erkent men dat het opkrikken van het rekenonderwijs de allerhoogste prioriteit moet krijgen, om te voorkomen dat we nóg meer laaggecijferden de maatschappij insturen, mensen die niet in staat zijn eenvoudige rekentaken zoals het controleren van een kassabon of het berekenen van een korting op Black Friday te volbrengen.
Die reken-noodklok beiert al een tijdje en dat is niet leuk voor de politiek, die graag goed nieuws brengt, en voor de media, die niet van herhaling houden. Dat verklaart wellicht waarom het ministerie van OCW onlangs groot uitpakte met het nieuws dat ons rekenonderwijs aan de beterende hand is. Onder meer NRC kopte: ‘Leerlingen rekenen beter maar nog niet op het niveau van 1995’. Maar zelfs die bescheiden claim is twijfelachtig, blijkt uit een nadere inspectie van de gegevens.
Onbetrouwbare gegevens
Het ministerie baseert zich op het onderzoek van Trends in International Mathematics and Science Study (Timss) uit 2019, een vierjaarlijks internationaal vergelijkend onderzoek, waaraan 58 landen deelnemen. De onderzoekers hanteren vier rekenniveaus en stellen vast dat meer Nederlandse leerlingen het hoogste niveau haalden: van 4 procent in 2015 naar 7 procent in 2019. Ook het aantal leerlingen dat slaagde voor het één na hoogste niveau steeg: van 37 naar 44 procent.
Timss vermeldt deze resultaten weliswaar, maar stelt ook dat deze gegevens statistisch niet betrouwbaar zijn. Om representatieve cijfers te krijgen, hanteert Timss twee criteria: 85 procent van de geselecteerde scholen moet meedoen, en van die geselecteerde scholen moeten álle leerlingen deelnemen. Anders krijgen scholen de mogelijkheid om de deelnemers op hun rekenkunde te selecteren.
/s3/static.nrc.nl/onderwijs/files/2019/10/anp-7373746-1.jpg)
Lees ook: Oefenen, oefenen, oefenen. Waarom voorzien rekenmethodes daar niet in?
In Nederland deed slechts 75 procent van de geselecteerde scholen mee. En daarmee voldoet de Nederlandse steekproef niet aan de door Timss gestelde minimum eisen.
In het juichende persbericht en de dito Kamerbrief van minister Slob (Basis en Voortgezet Onderwijs, ChristenUnie) over het onderzoek wordt over die onbetrouwbaarheid met geen woord gerept – daar valt veelvuldig het woord ‘significant’.
Kan een verbetering van 3 procent ‘significant’ zijn wanneer de steekproef zelf van onbetrouwbare kwaliteit is? Als Nederland inderdaad zijn beste scholen naar voren heeft geschoven en dan nog slechts de veertiende plaats op de ranglijst haalt, lager dan in 1995, is dat dan reden tot vreugde?
Onderzoeksleider Martina Meelisen stelt in NRC dat er iets aan die veel geciteerde meting van 1995 mankeerde, maar over de ondermaatse Nederlandse steekproef: geen woord! Of zijn meetfouten alleen relevant wanneer ze het resultaat negatief beïnvloeden, en vegen we ze bij een positief effect onder de mat?
Een plaatsje in de middenmoot
Ja, we zijn ‘gestegen’ ten opzichte van Frankrijk, Duitsland en Denemarken. Maar wat als het rekenonderwijs in die landen net zo gedegradeerd is als bij ons? Zou het niet van meer ambitie getuigen als wij onszelf vergeleken met de echte toppers op deze ranglijst, zoals China, Japan en Singapore? Altijd het lichtend voorbeeld voor de rest van de wereld willen zijn en nu complimenteren we onszelf met een plaatsje in de middenmoot?
Ooit veroverden Nederlandse innovaties de wereld; denk aan de waterwerken, de microscoop, het kunsthart, de cd, de klapschaats en de continu variabele transmissie (CVT), die over de hele wereld in auto’s zit. De laatste Nederlandse wereldinnovatie die mij bijstaat is de uitvinding van Bluetooth, door de Nederlander Jaap Haartsen, in 1994, ruim 25 jaar geleden. Toen Nederland nog kon rekenen.
Dat minister Slob zichzelf in deze donkere dagen graag een politiek kerstcadeautje geeft, kan ik begrijpen, maar bevat de verpakking ook iets van substantie? Nee.
Er is een grote kans dat dit ‘significante’ herstel van ons rekenonderwijs slechts een statistisch artefact is. Zeker ook gezien de oplopende onderwijsachterstanden door corona lijkt het mij verstandig om voorlopig daar vanuit te gaan, in plaats van triomfantelijk achterover te leunen in de waan dat het lek alweer boven water is. De grootschalige aanmaak van laaggecijferden gaat door. Tijd voor actie, minister!
maandag 11 november 2019
ANALYSE GROENE / ENERZIJDS - ANDERZIJDS: 'De verkapte boodschap van Trumps impeachment' & Verkeerd Signaal Rutte & Maxima / PUTIN, ORBAN, UKRAÏNE / INVLOED TV / IMPEACHMENT ONDERZOEK /
 |
| Cartoon: Groene Amsterdammer, Milo |
In het nieuws
De verkapte boodschap van Trumps im-peach-ment
We hebben nog een jaar te gaan tot de Amerikaanse
presidentsverkiezingen, en in de Verenigde Staten vechten twee politieke
shows om aandacht, alsof het gaat om televisiezenders waartussen het
lastig kiezen is. Op kanaal één: de verkiezingscampagne, zowel bij de
Democraten als bij Trump, die de weg naar november 2020 begon door
Oekraïne het mes op de keel te zetten in de hoop Joe Biden te kunnen
dwarsbomen. Op zender twee: de impeachmentprocedure die daar het
antwoord op is. Deze uitzending zal duren zolang de Democraten denken
dat het gunstig voor ze is om een parade van getuigen te laten passeren
die een boekje opendoen over Trumps poging zijn ambt in te zetten voor
eigen politiek gewin.
Heen en weer zappend is het makkelijk om uit het oog te verliezen wat hier op het spel staat, naast de vraag wie de bovenliggende partij is in Washington. De impeachmentkwestie is een verkapt debat over Amerika’s geopolitieke oriëntatie en over de fundamentele keuze tussen democratie of een sterk verwaterde versie daarvan. Het is geen toeval dat Oekraïne daarin een sleutelrol speelt. In dat land zwaait de naald al vijf jaar heen en weer tussen liberale democratie à la Europa (en à la Amerika vóór Trump) en democratie naar Russisch voorbeeld, waar zakelijke belangen, desinformatie en machtsvertoon bepalend zijn.
Het was een klein bericht, ondergesneeuwd in de nieuwsstroom over het impeachment, maar The New York Times ontdekte dat Trumps vijandige opstelling naar Oekraïne zich openbaarde direct na een bezoek van de Hongaarse premier Viktor Orbán aan het Witte Huis. Orbán loopt in de pas met Poetin, die Oekraïne plaatst binnen de Russische invloedssfeer en ziet als land waar je straffeloos stukken territorium kunt claimen. Het zou ook niet verbazen als Trumps overtuiging dat Oekraïners ‘vreselijke mensen’ zijn, is gevormd door zijn privégesprekken met Poetin. Hetzelfde geldt voor Trumps schijnbare geloof in de complottheorie dat niet Rusland maar Oekraïne de Amerikaanse verkiezingen van 2016 hackte.
Dat Trump vervolgens militaire steun aan Oekraïne op pauze zette, speelde Rusland in de kaart. De Amerikaanse hulp was bedoeld ter versterking van Oekraïense defensie in het Donetsbekken, waar een conflict met Rusland wordt uitgevochten. Ook het wegsturen van Marie Yovanovitch, de Amerikaanse ambassadeur in Oekraïne, diende Russische belangen. De ervaren Yovanovitch, die in haar getuigenis in het Congres zei zich ‘bedreigd’ te voelen door Trump, was al vóór diens aantreden in functie en vertegenwoordigde de doctrine dat Oekraïne gesteund moet worden in het bestrijden van corruptie, het verstevigen van de democratie en bij de verdediging tegen Russische agressie.
Trump lijkt Oekraïne vooral als wingewest te zien. Voordat hij president werd, probeerde hij er zonder succes hotels te bouwen. Eenmaal in het Witte Huis zoekt hij er politiek in plaats van financieel gewin (al is bij Trump nooit helemaal duidelijk waar de grens ligt tussen die twee).
Dat de impeachmentprocedure een slepend proces gaat worden komt ook doordat Oekraïne de aanleiding vormt. Voor velen zit de pijn niet zozeer bij Trumps pogingen een politieke rivaal te beschadigen, maar in de geopolitieke implicaties van de manier waarop hij dat deed. Het afschilderen van Oekraïne als een hopeloos corrupt land en het lichtvoetig omspringen met militaire steun betekent dat Amerika van kant wisselt in het conflict dat daar wordt uitgevochten. Dit is waarom zoveel hooggeplaatste functionarissen binnen het State Department bereid zijn te getuigen: ze voelen zich in de steek gelaten door de hoogste bevelhebber die de jarenlange strijd voor democratie – en de Amerikaanse belangen die daarmee gemoeid zijn – het raam uit gooit.
Dit past natuurlijk in een patroon. Zijn ontvankelijkheid voor
Russische steun tijdens de verkiezingen, zijn hoop dat Poetin zijn
‘nieuwe beste vriend’ zou worden, zijn zakelijke verknooptheid met
Russisch geld; in alles hanteert Trump een hiërarchie van belangen
waarin de VS niet op de eerste plaats lijken te staan. Impeachment is
slechts een onderstreping daarvan.
Heen en weer zappend is het makkelijk om uit het oog te verliezen wat hier op het spel staat, naast de vraag wie de bovenliggende partij is in Washington. De impeachmentkwestie is een verkapt debat over Amerika’s geopolitieke oriëntatie en over de fundamentele keuze tussen democratie of een sterk verwaterde versie daarvan. Het is geen toeval dat Oekraïne daarin een sleutelrol speelt. In dat land zwaait de naald al vijf jaar heen en weer tussen liberale democratie à la Europa (en à la Amerika vóór Trump) en democratie naar Russisch voorbeeld, waar zakelijke belangen, desinformatie en machtsvertoon bepalend zijn.
Het was een klein bericht, ondergesneeuwd in de nieuwsstroom over het impeachment, maar The New York Times ontdekte dat Trumps vijandige opstelling naar Oekraïne zich openbaarde direct na een bezoek van de Hongaarse premier Viktor Orbán aan het Witte Huis. Orbán loopt in de pas met Poetin, die Oekraïne plaatst binnen de Russische invloedssfeer en ziet als land waar je straffeloos stukken territorium kunt claimen. Het zou ook niet verbazen als Trumps overtuiging dat Oekraïners ‘vreselijke mensen’ zijn, is gevormd door zijn privégesprekken met Poetin. Hetzelfde geldt voor Trumps schijnbare geloof in de complottheorie dat niet Rusland maar Oekraïne de Amerikaanse verkiezingen van 2016 hackte.
Dat Trump vervolgens militaire steun aan Oekraïne op pauze zette, speelde Rusland in de kaart. De Amerikaanse hulp was bedoeld ter versterking van Oekraïense defensie in het Donetsbekken, waar een conflict met Rusland wordt uitgevochten. Ook het wegsturen van Marie Yovanovitch, de Amerikaanse ambassadeur in Oekraïne, diende Russische belangen. De ervaren Yovanovitch, die in haar getuigenis in het Congres zei zich ‘bedreigd’ te voelen door Trump, was al vóór diens aantreden in functie en vertegenwoordigde de doctrine dat Oekraïne gesteund moet worden in het bestrijden van corruptie, het verstevigen van de democratie en bij de verdediging tegen Russische agressie.
Trump lijkt Oekraïne vooral als wingewest te zien. Voordat hij president werd, probeerde hij er zonder succes hotels te bouwen. Eenmaal in het Witte Huis zoekt hij er politiek in plaats van financieel gewin (al is bij Trump nooit helemaal duidelijk waar de grens ligt tussen die twee).
Dat de impeachmentprocedure een slepend proces gaat worden komt ook doordat Oekraïne de aanleiding vormt. Voor velen zit de pijn niet zozeer bij Trumps pogingen een politieke rivaal te beschadigen, maar in de geopolitieke implicaties van de manier waarop hij dat deed. Het afschilderen van Oekraïne als een hopeloos corrupt land en het lichtvoetig omspringen met militaire steun betekent dat Amerika van kant wisselt in het conflict dat daar wordt uitgevochten. Dit is waarom zoveel hooggeplaatste functionarissen binnen het State Department bereid zijn te getuigen: ze voelen zich in de steek gelaten door de hoogste bevelhebber die de jarenlange strijd voor democratie – en de Amerikaanse belangen die daarmee gemoeid zijn – het raam uit gooit.
De lange strijd voor democratie wordt het raam uit gegooid
**
Lees ook:
vrijdag 23 maart 2018
WAT EEN SMERIGE, VIEZE, VUILE MANIPULATOR IS DIE BUMA(OOK CDA) TOCH! - 'Nee betekent Geen Wet...' zegt hij, terwijl 'Nee', natuurlijk betekent 'de Oude Wet Blijft'!
 |
| Nee Buma was niet degene die zich in de Tweede Kamer probeerde te verhangen, noch denk ik dat hij ooit die soort neigingen zal krijgen -iets te groot Ego- maar toch is deze cartoon er volgens mij een van Buma, waarschijnlijk omdat velen neigingen krijgen zich te verhangen als ze teveel Buma zien... (Cartoon overgenomen van --- Hier ---) |
- zelfs nu het volk -na al zijn intimidatie-tactieken, leugen en gemanipuleer- duidelijk 'NEE' heeft gezegt, gaat hij gewoon op zijn miezerige, respectloze manier door.
- nu zegt hij "NEE', betekent 'GEEN WET', en dat is natuurlijk onverantwoord"
- terwijl 'NEE', natuurlijk betekent dat de Oude Wet geldig blijft', en dat is de Wet waaronder nog nooit een echte aanslag in Nederland heeft plaatsgevonden. (Nu klop ik natuurlijk wel even op blank hout..., want eigenlijk kan je maar beter nooit 'Nooit' zeggen...)!
AART DEKKER
zondag 18 maart 2018
REFERENDUM SLEEPWET / ...: Neem jij a.s. Woensdag de Kans Uitgeleverd te Worden aan het Amerika van Trump? - Stem dan vooral Voor de Sleepwet, ...maar Anders...Waarom Tegen Te stemmen? / GROENE MSTERDAMMER INVESTICO /
De nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
wil de AIVD voorzien van een eigen DNA-databank, om bijvoorbeeld
zelfmoordterroristen te identificeren. Een grove inbreuk op de privacy
van onschuldige burgers. En het kan al op andere manieren.
Berzel reisde twee maanden voor zijn terroristische daad met twee andere Maastrichtenaren naar Syrië om mee te doen aan de strijd van Islamitische Staat. Zijn bomgordel was zo krachtig dat er weinig van hem en van de omstanders overbleef. Maar dankzij een vergelijking van het dna dat de Iraakse politie naar Nederland stuurde met dna dat de familie van Berzel afstond, kon zijn identiteit toch worden vastgesteld.
Dit voorbeeld gebruikt de aivd om duidelijk te maken waarom ze onder de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten een eigen dna-databank nodig heeft: om zelfmoordterroristen te kunnen identificeren. ‘Wij gebruiken het dna-profiel om de identiteit van iemand vast te stellen of te controleren’, zei Rob Bertholee, directeur van de inlichtingendienst, deze maand tijdens een debat in de Jacobikerk in Utrecht. ‘Het profiel dat wij maken is zeer beperkt; dat zal iedereen beamen die iets van dna af weet. En als wij de identiteit van een terrorist vastgesteld hebben, vernietigen we het profiel.’ Dit laatste klopt niet helemaal. Volgens de wet hoeft alleen het materiaal waar het dna-profiel uit gedestilleerd is te worden vernietigd; het profiel zelf blijft als een reeks unieke cijfers – dat gezien kan worden als een alternatief burgerservicenummer – opgeslagen in de databank.
Die eigen dna-databank voor de aivd is een van de nieuwe bevoegdheden in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), waarover tijdens de komende gemeenteraadsverkiezingen een referendum wordt gehouden. Tegenstanders spreken over de ‘sleepwet’ omdat er meer dataverkeer over de kabel afgetapt mag worden. Maar over de dna-databank in de wet blijft het opvallend stil, terwijl ook die verregaande nieuwe bevoegdheden omvat. De veiligheidsdienst mag straks dna van ‘targets’ en ‘non-targets’ verzamelen, zelfs als ze daarvoor moet inbreken in een woning. Het gevonden erfelijk materiaal mag de dienst in de vorm van dna-profielen tot dertig jaar in een eigen databank opslaan en uitwisselen met buitenlandse veiligheidsdiensten. Het doel: vaststellen of verifiëren van de identiteit van een persoon. Maar experts waarschuwen voor een glijdende schaal: je dna zegt namelijk niet alleen iets over jezelf, maar ook over je familie, en zelfs je bevolkingsgroep.
Deskundigen vinden de formulering van de nieuwe ‘bijzondere bevoegdheid’ veel te breed, blijkt uit onderzoek van Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor De Groene Amsterdammer. De noodzaak van een eigen dna-databank, los van de bestaande databank die politie, justitie en de veiligheidsdiensten nu al gebruiken, is volstrekt onduidelijk. Als gevolg van de wet zouden dna-profielen heimelijk mogen worden vergeleken met andere databanken, waaronder die van ziekenhuizen. Dat is in theorie mogelijk, bevestigt de aivd. ‘Maar alleen als het ziekenhuis op vrijwillige basis toestemming geeft voor een dergelijke vergelijking.’
‘De dna-databank is de meest verrassende uitbreiding van de bevoegdheden van de geheime diensten. En de meest onnodige.’ Bert-Jaap Koops is hoogleraar regulering van technologie aan de Universiteit van Tilburg waar hij onderzoek doet naar privacy in het informatietijdperk. Hij werd eind 2015 door het ministerie van Binnenlandse Zaken gevraagd om de nieuwe inlichtingenwet te onderwerpen aan een privacy impact assessment.
Samen met academische collega’s en experts van onderzoeksbureau tno bracht hij de privacyrisico’s van de nieuwe wet in kaart. ‘Al met al wordt de noodzaak van een dna-databank volstrekt onvoldoende onderbouwd’, was het oordeel van Koops en zijn collega’s. De Tilburgse hoogleraar begrijpt twee jaar later nog steeds niet waarom zo’n eigen databank nu echt noodzakelijk is in de strijd tegen terrorisme. ‘De aivd wil weten wie de dader is na een zelfmoordaanslag, hoor ik steeds. Die daders staan inderdaad niet altijd in de reguliere databank van de politie. Maar je kunt de familie van de vermoedelijke dader ook vragen om een beetje dna af te staan, die heeft ook een groot belang om te weten of het hun zoon of dochter was.’ Zo gebeurde het ook bij de Maastrichtse jihadi Sultan Berzel. Je hebt dus niet per se een databank nodig om iemand te kunnen identificeren. ‘Natuurlijk is het voor de aivd nuttig om de dna-profielen van potentiële aanslagplegers te hebben,’ zegt Koops. ‘Maar nut is niet hetzelfde als noodzaak.’
En zelfs als het noodzakelijk zou zijn om een dna-databank bij te houden van een specifieke groep als zelfmoordterroristen, vraagt hij zich af, waarom is de wet dan zo breed geformuleerd? Om de identiteit van een ‘target’ te achterhalen of te verifiëren mogen de diensten volgens de nieuwe wet een dna-profiel opslaan van dat target zelf, maar ook van diens familie. Iemands identiteit kan immers ook via het dna van de familie worden vastgesteld. En zo’n target hoeft geen potentiële zelfmoordterrorist te zijn, dat kan iedere burger zijn die de aivd in beeld heeft.
Als deze databank zo’n belangrijk middel is tegen zelfmoordterrorisme moet de wet daartoe worden beperkt, vindt Koops. Dan zouden alleen dna-profielen van potentiële aanslagplegers moeten worden opgeslagen. Hij gelooft niet dat de aivd meteen massaal dna van allerlei Nederlanders gaat verzamelen, maar de wet geeft er dus wel de mogelijkheden toe. Koops: ‘Deze wet geeft de diensten buitenproportionele bevoegdheden.’
Lang niet alle aanbevelingen van de Tilburgse hoogleraar en zijn team werden overgenomen. In een reactie op de privacy impact assessment stelt het ministerie simpelweg dat het het wél noodzakelijk acht om een geheime databank op te richten, zonder nieuwe inhoudelijke argumenten. Koops: ‘Juist bij zo’n complexe wet zouden argumenten leidend moeten zijn. Dat is nu niet zo, en daarom zitten we volgens mij met het referendum.’
De aivd is ‘enkele jaren voor 2015’ begonnen met het aanleggen van dna-profielen. Preciezer wil de dienst het niet maken. Ook onder de oude wet mocht de dienst al dna-onderzoek doen om de identiteit van een ‘target’ te achterhalen. Daarvan een databank aanleggen mocht nog niet: profielen moesten vernietigd worden. Maar de dienst hield zich hier niet aan.
In 2015 werd de aivd daarvoor door toezichthouder ctivd op de vingers getikt. Niet alleen voor het aanleggen van de databank, ook voor een onzorgvuldige werkwijze. De dienst gebruikte twee keer dna-materiaal om meer over iemands gezondheid te weten te komen, blijkt uit een toezichtsrapport. Dat mag ook onder de nieuwe wet niet: dna mag alleen worden gebruikt ter identificatie van een verdachte. Volgens toenmalig minister Ronald Plasterk werd het onrechtmatig opgeslagen dna-materiaal in 2015 vernietigd, maar hij drong tegelijkertijd wel aan op het opzetten van een eigen databank.
‘Bij zo’n complexe wet zouden argumenten leidend moeten zijn. Dat is nu niet zo. Daarom zitten we met het referendum’
In het Verenigd Koninkrijk komt je dna al in de database als je verdacht wordt van het stelen van een kauwgompje of van zwartrijden. En die database wordt ook gerangschikt naar bevolkingsgroep, waarbij de agent bepaalt tot welke groep een verdachte behoort. Het resultaat: in 2006 bleek uit een schatting van het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken dat het dna van ruim driekwart van de Britse zwarte jongemannen in de databank stond.
In 2009 was er veel aandacht in de Britse pers voor de 850.000 opgeslagen profielen van mensen die nergens van verdacht werden. Burgerrechtenbeweging Liberty bekritiseerde de opslag van dna-profielen van mensen die daarvoor geen toestemming hadden gegeven. Ook waren er volgens Liberty op dat moment geen goede regels voor het verwijderen van profielen. Onder de nieuwe wet krijgt Nederland dus ook een databank waarin dna-profielen worden bewaard van burgers die niet zijn veroordeeld en nergens van worden verdacht.
‘Het gaat er een stuk minder spannend aan toe dan in zo’n gesjeesde Amerikaanse serie, hoor’, verzekert Meulenbroek. ‘In de labs wordt vooral heel veel schoongemaakt en doen robots en computers het meeste werk.’ De laboranten zoeken naar sporen van sperma, speeksel, bloed, zweet of huidcellen. Dat doen ze bij daglicht, en als dat niks oplevert bijvoorbeeld ook met ultraviolet licht. Toch een beetje CSI dus. Alles wat de sporenspecialisten vinden wordt minutieus gefotografeerd en door een vierde medewerker in de computer gezet.
Uit de gevonden sporen wordt vervolgens dna gehaald. Op het kantoor waar naast zijn computer een stapel van door hemzelf geschreven boeken ligt, onder meer over het onderzoek naar de MH17-slachtoffers, laat Meulenbroek zien hoe een dna-profiel eruitziet. Het gaat om vijftien plekken op het dna die door de ouders worden doorgegeven en die voor ieder persoon uniek zijn. Van die plekken wordt de lengte gemeten. Die lengtes geven een reeks unieke cijfers, alleen bij eeneiige tweelingen is deze reeks gelijk. Als het nfi deze code door de computer haalt weten ze binnen een paar seconden of er een match is met een van de profielen die al op hun servers staan.
Dat is eigenlijk het belangrijkste wat je met een dna-profiel kunt, zegt de expert. Omdat de aivd alleen het dna-profiel krijgt, kan de dienst niet aflezen of iemand lang of kort is, blond of zwart haar heeft, of blauwe of groene ogen heeft. Wel of iemand man of vrouw is, en je kunt er verwantschap uit afleiden. ‘Als de helft van de cijfercode overeenkomt, kan dat bijvoorbeeld duiden op een vader-zoonrelatie.
Het nfi beheert de dna-databank die door politie en Openbaar Ministerie wordt gebruikt bij de opsporing van misdadigers. In deze databank staan nu al ruim 350.000 profielen opgeslagen. Een klein deel daarvan komt van sporen uit misdaadonderzoek, zoals kleding van slachtoffers of wapens van verdachten. Het overgrote deel van de profielen haalt het nfi uit wangslijmvlies, dat verdachten van zwaardere vergrijpen zoals moord en doodslag, maar ook inbraak en diefstal, verplicht moeten afstaan. Alleen als de verdachte vrijgesproken wordt, verdwijnt zijn of haar profiel uit de databank. Deze Nederlandse dna-databank staat dus los van de aivd-databank die onder de nieuwe wet legaal is geworden. Maar de aivd kan wel profielen uit haar eigen databank laten vergelijken door het nfi.
Een aantal spraakmakende misdaadzaken zorgde er de afgelopen twee decennia voor dat het nfi steeds ruimere bevoegdheden kreeg voor dna-onderzoek en dat het voor steeds lichtere vergrijpen mag worden ingezet. Dankzij de populariteit van dit type onderzoek bij strafzaken is de vraag veel groter dan wat het nfi kan leveren. ‘Maar dat kan niet de reden zijn dat de veiligheidsdiensten een eigen databank willen’, zegt Meulenbroek. ‘Het is niet zo dat ze nu door drukte op hun dna-profielen moeten wachten.’
Amade M’charek voorziet dat de regels voor de aivd-databank straks op dezelfde manier versoepeld zullen worden als voor de Nederlandse dna-databank. Ze lacht als ze hoort dat er relatief strenge regels zullen gelden voor de aivd. ‘Dat hoorden we in de jaren negentig ook over de databank die het nfi beheert. In eerste instantie kwam je daar alleen in voor vergrijpen als moord en doodslag, maar nu neemt de politie al dna af voor zaken als inbraak of diefstal. We hebben het forensisch dna-onderzoek in Nederland redelijk goed en transparant geregeld. Maar het is wat anders als een organisatie als de aivd vergelijkbare bevoegdheden krijgt en daarmee onschuldige burgers verdacht kan maken.’
M’charek is hoogleraar antropologie van de wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek richt zich op het gebruik van genetisch materiaal in strafzaken, vertelt ze in haar UvA-kantoor, op de vijfde verdieping van het immense Roeterseilandcomplex met imposant uitzicht over de Amsterdamse binnenstad. Ook leidt ze een groot onderzoeksproject naar hoe je uit dna uiterlijke kenmerken kunt voorspellen. En ze richtte ruim tien jaar geleden de masteropleiding Forensic Science op aan de UvA, waarvoor ze nauw samenwerkte met het nfi, politie en justitie.
Bij het opslaan van een DNA-profiel staat een hele familie of bevolkingsgroep in de databank
De Nederlandse databank mag nu ook worden ingezet om via verwantschap
de identiteit van een verdachte te achterhalen. Of om uiterlijke
kenmerken af te leiden, zoals iemands oog- en haarkleur of een Aziatisch
of Noord-Europees voorkomen. Daarvoor moet je wel extra onderzoek doen,
een dna-profiel alleen is niet genoeg.M’charek voorspelt een glijdende schaal. Het is volgens haar veel gemakkelijker om de criteria rondom dna-onderzoek stukje bij beetje te verruimen, dan om die straks bij wet weer te beperken als de bevoegdheden er eenmaal in staan. Te meer omdat alle informatie die de aivd uit het dna mag halen is vastgelegd in een zogenoemde Algemene Maatregel van Bestuur. Als de aivd in de toekomst uiterlijke kenmerken uit het dna wil afleiden, hoeft de regering daar alleen de AMvB voor aan te passen. De Tweede Kamer mag wel meepraten over zo’n AMvB, maar er niet over stemmen. De aivd laat in een reactie weten dat alleen de wetgever in de toekomst kan besluiten tot een verruiming van de reikwijdte of doeleinden van dna-onderzoek, niet zijzelf.
M’charek vindt dat geen geruststelling. ‘Als er morgen een aanslag plaatsvindt, zal iedereen roepen dat al het mogelijke gedaan moet worden om de daders te vinden. Dan vinden we het niet gek als de aivd ook naar uiterlijke kenmerken mag zoeken. Dat zag je in Frankrijk ook na de aanslagen daar.’ Door de noodtoestand zijn de bevoegdheden onder het strafrecht in Frankrijk nu permanent verruimd. ‘Daar moeten we van leren.’
De Tilburgse privacy-expert Bert-Jaap Koops valt M’charek bij. ‘De databank is al een versoepeling van de regels. Hiervoor mochten de diensten dna-profielen nog niet opslaan.’ Volgens Koops zal het nu niet de bedoeling zijn om de functionaliteiten van de databank uit te breiden, maar hij schreef in 2016 al dat de ervaring leert dat databanken er in de politieke werkelijkheid om ‘vragen’ om ook voor andere doeleinden gebruikt te worden. ‘De beste manier om dit risico in te perken, is om geen databank op te richten.’
Ook Vincent Böhre, jurist en directeur van stichting Privacy First, waarschuwt voor zo’n uitbreiding van toepassingen. ‘Dat is het grootste risico rondom privacy en biometrie. Sluipenderwijs verschuift het doel altijd. Iets kan voor één of twee legitieme redenen zijn opgericht, maar in de loop der jaren worden er altijd doelen aan toegevoegd. Die weg moet je dus niet bewandelen als samenleving, daar moet je niet aan beginnen.’
De Tweede Kamer besprak de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op 8 februari 2017 met toenmalig minister Plasterk van Binnenlandse Zaken. Ook ‘het vrolijke onderwerp van de dna-databank’, zoals de minister het noemde, kwam aan de orde. Hij beschreef de functie van de wet met een voorbeeld. ‘In gebouwen waar voorheen mensen hadden gezeten van wie wij inmiddels wisten dat zij betrokken waren bij jihadistische activiteiten werden objecten in beslag genomen. Denk aan koffiekoppen en dat soort materiaal. Die werden bewaard met het doel om, wanneer iemand zich wellicht ergens zou opblazen, de identiteit te kunnen vaststellen. Dan zou je kunnen reconstrueren of het wellicht degene was die eerder in het safe house had gezeten.’
De bedoelingen van de veiligheidsdiensten zijn goed, verzekerde de minister. ‘De diensten zijn heel erg precies en wettisch en proberen zich aan alles te houden.’ Het enige wat de toezichthouder ctivd verlangde, was dat er een maximale bewaartermijn van de dna-profielen en het dna-materiaal werd gesteld, zodat zij dat juridisch kunnen toetsen, zei Plasterk. De vraag of het überhaupt wenselijk is om dna-materiaal te verzamelen en profielen op te slaan kwam noch tijdens dat debat, noch in andere debatten aan de orde. De noodzaak was een uitgemaakte zaak. In een variant op Margaret Thatchers beroemde woorden ‘there is no alternative’, zei Plasterk: ‘Natuurlijk is er geen andere manier. Stel dat er mensen in een huis in Den Haag hebben gezeten. Er is reden om te denken dat het gevaarlijke lui zijn die terroristische bedoelingen hebben. Dan kan het nuttig zijn om te weten of het dna-spoor dat wij hier hebben hetzelfde is als het dna-spoor van de betrokkenen elders. Dat is nuttig en nodig.’
In een reactie laat de aivd weten dat, als dat mogelijk is, de identiteit van personen ook vastgesteld kan worden met vingerafdrukken. ‘De aivd zal altijd het lichtste middel kiezen, maar omdat dna-onderzoek de meest betrouwbare geaccepteerde identificatiemethode is, is het noodzakelijk om dit middel te kunnen inzetten.’ De dienst spreekt inmiddels ook al niet meer over een dna-databank, zoals Plasterk, maar over ‘een dna-profielenregistratie’, om verwarring te voorkomen.
GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman heeft er nog steeds een onbevredigd gevoel over, zegt ze. Ze betoogde destijds dat de diensten het onder de oude wet ook zonder eigen dna-databank moesten stellen. ‘Waarom zou dat niet voldoende zijn?’ Ook na aandringen van Voortman weigerde de minister in te gaan op het oordeel van de privacy impact assessment van privacydeskundige Koops, die stelde dat een aparte databank niet nodig is. ‘Plasterk gaf eigenlijk nauwelijks argumenten.’ De aivd begon al in 2015 met het illegaal aanleggen van een dna-databank, benadrukt ze. ‘Het voelde toch een beetje als het witwassen van de praktijk. De dienst ging haar bevoegdheden te buiten, dus moest dat maar worden gelegaliseerd. Terwijl je je moet afvragen waarom het in de eerste plaats illegaal was.’
Ook cda-Kamerlid Harry van der Molen stelde vragen over de reikwijdte van de nieuwe wet. ‘Te meer omdat inlichtingen- en veiligheidsdiensten anders omgaan met dna dan de politie. Die doet het onderzoek achteraf bij verdachten, terwijl de veiligheidsdiensten dat juist vooraf doen. Wij zijn te rade gegaan of de randvoorwaarden goed zijn bepaald. Het bleek dat die in orde waren. Het materiaal mag voor niets anders gebruikt worden dan identificatie en er moet altijd toestemming zijn van de minister en toezichthoudende commissies tib en de ctivd.’ Het cda was gerustgesteld.
‘Maar dna is niet alleen van jezelf’, zegt hoogleraar M’charek, ‘het zegt ook iets over je ouders, je familie, je bevolkingsgroep.’ Bij het opslaan van een dna-profiel staat eigenlijk een hele familie of bevolkingsgroep in de databank. dna-onderzoek kan zo gebruikt worden voor profilering. ‘Het gevolg is dat bepaalde groepen sneller de politie op hun drempel krijgen als er iets gebeurt.’
Een dna-databank is dus een grotere inbreuk op iemands privacy dan het opslaan van bijvoorbeeld een burgerservicenummer. Want het geeft veel meer persoonlijke informatie prijs, niet alleen over jezelf, maar over een grotere groep mensen. Ook privacystrijder Vincent Böhre is daar principieel op tegen. ‘Je mag wat ons betreft geen gegevens van onschuldige mensen in het netwerk van de targets gebruiken. Als dat het werk van de diensten bemoeilijkt, dan is dat jammer: het is voor ons een principiële grens.’
In 2008 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de Britse politie geen dna-profielen van onschuldige burgers in hun database mocht bewaren. Als een verdachte onschuldig blijkt, moet zijn of haar dna-profiel worden verwijderd. Volgens M’charek is het geen uitgemaakte zaak dat de aivd-databank in overeenstemming is met die uitspraak van het Hof. M’charek vindt het belangrijk om met een historische blik naar dit soort ontwikkelingen te kijken: ‘dna-onderzoek is een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Als de staat dat ongebreideld mag doen kan het echt misgaan, dat hebben we in het verleden gezien. Het schrikbeeld is eugenetica.’ Dat is hier niet aan de orde, benadrukt ze, ‘maar we moeten daar wel op blijven reflecteren.’
***
Veel meer diepgravende en betrouwbare Onderzoeksjournalistiek van de groene Amsterdammer, o.a: --- Hier ---
Abonneren op:
Posts (Atom)
Posts
