Cartoon van John Körver - Cartoonist 'Kurf' - meer op zijn site --- Hier ---
*
Redactioneel Commentaar de Groene Amsterdammer
Als we uitzoomen van de Haagse werkelijkheid doemen uitdagingen
als klimaatverandering en doorgeschoten marktdenken pas echt op. De
politiek dreigt steeds dieper in de complexiteit van die problemen
weg te zakken.
Bastiaan
Rijpkema
18 mei 2022 – verschenen in nr.
20 Originele Column op Groene.nl --- Hier ---
De politiek is ‘behoorlijk gewond’ en ‘er is geen dokter in
de zaal’, zo stelde politiek journalist Ron Fresen vorige maand, in
een van zijn laatste analyses voor de nos. En ‘dat is eigenlijk al
een jaar zo’. Politiek Den Haag is de klappen van de
toeslagenaffaire en het ‘functie-elders’-debat nog niet te boven.
In een afscheidsinterview lichtte Fresen dat later verder toe: ‘Als
je ziet hoe het kabinet steeds de randjes opzoekt van niet informeren
of marchandeert met de eerlijkheid. En als je vervolgens ziet hoe de
oppositie daarop springt en het uitvergroot tot “leugenaars” of
“clowns”. De mensen die ons land moeten besturen staan blijkbaar
op zo’n manier tegenover elkaar.’ Een spiraal van strategische
geslotenheid en hyperbolisch wantrouwen dus. Het is daarbij volgens
Fresen ‘vooral de politiek die zichzelf verwondt’.
Vorige week waren die open wonden weer goed te zien. In de Tweede
Kamer stond de toeslagenaffaire op de agenda. Bij de uithuisplaatsing
van 1675 kinderen speelden de financiële problemen van
toeslagenouders mogelijk een rol. Een aantal getroffen ouders zat bij
het debat op de publieke tribune. En juist in dit debat hield
vvd-Kamerlid Ruud Verkuijlen zijn maidenspeech.
Zo’n maidenspeech is een bijzondere gebeurtenis, waarbij
doorgaans de voltallige fractie aanwezig is. Het krijgt daardoor toch
enigszins de sfeer van een ‘feestje’. Je kunt je natuurlijk
afvragen of dit een gepast moment was daarvoor. De vvd, al twaalf
jaar regeringspartij, draagt immers een stevige
medeverantwoordelijkheid voor de toeslagenaffaire – read the
room, zou je zeggen. Maar de vvd laadde vooral ook de verdenking
op zich dat zij moeilijke vragen uit de weg wilde gaan, bij een
maidenspeech worden interrupties in de regel niet toegestaan.
Verkuijlen vroeg de Kamer om aan die gewoonte vast te houden. Ouders
op de publieke tribune verlieten daarop de zaal. Uiteindelijk
beantwoordde Verkuijlen na de lunch alsnog vragen van
collega-Kamerleden. Het nieuwe deukje in het vertrouwen was er toen
al. Zo strompelt onze politiek gewond verder. En nog steeds zonder
dokter in zicht.
Die dokters zijn wellicht elders te vinden. Terwijl politiek Den
Haag in de zoveelste worsteling met zichzelf was beland, vond in
Tilburg de jaarlijkse Staatsrechtconferentie plaats. Dit jaar was
zelfs sprake van een ‘staatsrechtelijke tweedaagse’:
staatsrechtgeleerde en oud-minister Ernst Hirsch Ballin zwaaide een
dag na de conferentie af als universiteitshoogleraar aan Tilburg
University. Dat deed hij met een uiterst actuele afscheidsrede over
vrede en internationaal recht. ‘Afscheid’ is hier overigens
relatief. Van de oud-hoogleraar verscheen niet alleen een tweedelig
verzameld werk, maar ook meteen een nieuw boek: Waakzaam
burgerschap. Ondertitel: ‘Vertrouwen in democratie en
rechtsstaat herwinnen’.
Zo strompelt onze politiek gewond verder. En nog steeds zonder
dokter in zicht
Dat vertrouwen herwinnen gaat ‘stapvoets’, langs lijnen van
gematigdheid – ‘revoluties maken meer stuk dan ons lief is’ –
en inlevingsvermogen in de ander. Maar bovenal door het
constitutionele recht steeds te begrijpen in het licht van de verdere
realisering van de rechten van de mens. ‘Recht doen is dus nooit
“alleen maar” een vorm of een formaliteit, maar ook het vervullen
van een opdracht om de realiteiten te beoordelen die mensen
klemzetten dan wel kunnen bevrijden’, aldus Hirsch Ballin. Een
‘ethos’ waarvan de toeslagenaffaire liet zien dat het op allerlei
plekken in ons staatsbestel ontbrak.
Het is de hem kenmerkende benadering: Hirsch Ballin heeft het
staatsrecht altijd beoefend als meer dan een samenstel van ‘regels’
– het staat in dienst van hogere waarden. In een recent
overzichtswerk over de methode van staatsrechtsjuristen geeft hem dat
een eigenzinnige, wat uitzonderlijke positie. Nu we ons in allerlei
delen van ons bestel – kabinet, ambtenarij, Raad van State,
parlement – omringd zien door de brokstukken van de
toeslagenaffaire zou het staatsrecht zich in de toekomst zomaar eens
meer in de richting van Hirsch Ballins opvatting kunnen bewegen.
Waakzaam burgerschap dwingt ons ook om ‘uit te zoomen’.
Dan zien we onderling samenhangende uitdagingen van onder meer
klimaatverandering, digitalisering, doorgeschoten marktdenken en
Europees en internationaal verknoopte besluitvorming. Het is ook die
‘hypercomplexiteit’ die centraal stond tijdens de eerste dag van
de ‘staatsrechtelijke tweedaagse’ in Tilburg. Uit verschillende
conferentiebijdragen rijst het beeld op van een parlement dat in die
hypercomplexiteit steeds verder dreigt weg te zakken. Steeds meer
besluiten worden elders genomen, door de Europese Unie, of worden
uitbesteed aan gespecialiseerde organen. En concurrenten van het
parlement roeren zich – ‘nu is het aan ons’. ‘Complexiteit’,
schrijven bijvoorbeeld de rechtsfilosofen Maurice Adams en Ronald
Janse, is ‘de norm geworden’. Daarmee zijn ‘de (bij)sturende
mogelijkheden van diegenen die worden geacht het volk te
vertegenwoordigen (…) over de jaren eigenlijk alleen maar beperkter
geworden’.
Dat plaatst de Haagse worsteling met zichzelf in perspectief. Als
het eigen huis op orde is, wachten daarbuiten nog de echte opgaven.
Een dokter met kant-en-klare oplossingen is er niet. Wel een
bedachtzaam woord uit Waakzaam burgerschap: voor herstel en
vernieuwing is onze ‘politieke gemeenschap vitaal genoeg’, maar
het ‘wordt hoe dan ook een proces dat veel energie en alertheid
gaat vragen’.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Posts
