Posts tonen met het label 2018. Alle posts tonen
Posts tonen met het label 2018. Alle posts tonen

maandag 2 maart 2026

SCHAATSEN OP (M)AART'S IJS / NRC: 'Smeer vaseline, neem een ijsprikker mee'

 
Schaatsen op de vijver bij theehuis Landgoed Heidestein, Driebergen

Schaatsen op natuurijs

 

Schaatsen op plassen, meren en vaarten is op veel plaatsen levensgevaarlijk door te dun ijs. Door de wind blijven er ook wakken.

Door onze redacteur Arjen Schreuder | Originele artikel NRC.nl   ---  Hier  --- 28-2-2018 pagina 2 - 3
 
Hoe milder de winter, hoe groter het ongeduld om te schaatsen. „Er is een enorme honger om het natuurijs op te gaan”, zegt een woordvoerder van de schaatsbond KNSB. „We verklaren die drang uit het feit dat het zó lang geleden is dat dit kon.”

De laatste keer dat er volop schaatspret was, is vijf jaar geleden.

1 Waar kun je veilig schaatsen?

Veilig schaatsen kon woensdag op ongeveer twintig ijsbanen verspreid over het land; van de IJsclub in Doorn tot Hard Gaat-Ie in De Lier en IJsch in Haaksbergen – waar woensdagavond de eerste marathon van dit jaar op natuurijs werd gehouden. Deze donderdag waren het er dertig. Het zijn banen met ondiep water, vaak ondergespoten skeelerbanen en weilanden. IJsmeesters hebben de dikte gemeten. Bij deze ijsclubs kun je „honderd procent veilig schaatsen”, aldus de KNSB. Een actuele lijst is te vinden op de website www.schaatsen.nl

2 Waar kun je op ‘open water’ schaatsen?

Er zijn enkele honderden plaatsen in het land waar liefhebbers het natuurijs op zijn gegaan. Schaatsers doen enthousiaste meldingen op websites zoals die van Erik Ekkel, in het dagelijks leven werkzaam in de automatisering. Hij heeft een veel geraadpleegde schaatskaart met teksten als: „Eerste waaghals gespot” in Amsterdam Zuid-Oost, „Door de sneeuwval van gister zijn de windwakken niet meer te zien!” in Giethoorn en „Vanochtend vroeg op het ijs. Aan de randen is het prima. Het midden kraakt wel een beetje” op het Pluismeer in Lage Vuursche.

Ekkel maakt op zijn website, voor meren, vaarten, rivieren en sloten, onderscheid tussen ‘betrouwbaar’ en ‘(nog) niet doen’. Samen waren het woensdag tweehonderd meldingen.

3 Is het veilig schaatsen op grotere plassen en watergangen? 

 Nee! Woensdag zijn verschillende mensen door het ijs gezakt. De politie van Amsterdam waarschuwde op Twitter voor „zeer onbetrouwbaar” ijs: „Blijf aan de kant, zodat we je niet uit het water hoeven te halen.”

Een 75-jarige man uit Sleeuwijk kwam woensdag om nadat hij nabij Hank door het ijs was gezakt op een water naast de Biesbosch.

4 Hoe schaats je veilig op ‘open water’?

Om te beginnen: ga nooit alleen schaatsen. Controleer de kwaliteit van het ijs. Ga niet schaatsen waar het heeft gesneeuwd. Neem een priem of ‘ijsprikker’ mee, en een touw, om jezelf of je metgezel omhoog te hijsen als iemand in een wak belandt. Draag een helm en kleed je dik aan, met dubbele truien en broeken en sokken, en smeer royaal vaseline. Zie de website van de KNSB. Deze site over schaatsen op natuurijs is ook nuttig.

5 Kunnen we met deze klimaatverandering blijven schaatsen?

Ja. Volgens het KNMI komt de huidige lage temperatuur, en dan vijf dagen of meer, eens in de drie jaar voor. Maar deze kou komt wel minder vaak voor. Rond 1900 kon je twee keer zo vaak rekenen op schaatsweer. En rond 2040 zullen we deze koude eens in de vier jaar beleven. De laat
ste Elfstedentocht werd in 1997 gereden. Of je met temperaturen zoals de huidige daadwerkelijk kunt schaatsen, is niet zeker. Dat hangt ook af van sneeuw en de wind, die nu op veel plaatsen wakken veroorzaken. Kou zal ondanks de gemiddelde stijging van de temperatuur blijven voorkomen, stellen klimatologen van het KNMI. De
gemiddelde temperatuur loopt op, maar de variabiliteit van het weer ten opzichte van de trend is groot, vooral in de winters. „De afname van het aantal koudegolven is mindere groot dan de toename van het aantal hittegolven”, laat het KNMI weten.

6 Wat voor schaatsen moet je kopen?

Beginnende recreanten zijn doorgaans blij met ijshockeyschaatsen of kunstschaatsen vanaf 80 euro. Wie baantjes wil trekken op noren, is vanaf 150 euro klaar met combi-noren; een schoen plus noren. Ook aantrekkelijk is de salomonsschaats, vanaf ruim 400 euro. Die heeft een afklikbare schoen waarmee je dus kunt klunen. Het allerduurste, zo’n 1.200 euro, zijn de Viking Gold-klapschaatsen, met een Sapphire-onderstel.
Schaatsen moeten geslepen worden, liefst tot een dikte van 1,1 millimeter, in een hoek van 90 graden.

7 Hoe lang blijft de kou?

De kou wordt na deze donderdag minder, maar de veranderingen in de atmosfeer verlopen traag, meldt weerman Harry Geurts van het KNMI. „Tot in het weekeinde blijft het behoorlijk winters.”
De oostenwind is ook vrij sterk, zodat er op veel plaatsen wakken blijven. Dus: oppassen geblazen.
Veel automobilisten hadden donderdagochtend last van de vorst. Door vorstschade aan het asfalt waren op de A16 bij de Van Brienenoordbrug in Rotterdam minder rijstroken bruikbaar. Bij de Heinenoordtunnel (A29) en de Drechttunnel (A16) had het verkeer te maken met ijsvorming. De Utrechtsebaan, de belangrijkste invalsweg van Den Haag, werd afgesloten na een gesprongen waterleiding in een gebouw erboven.

Bij de ANWB Alarmcentrale en de Wegenwacht was het erg druk door vooral startproblemen en vastgevroren handremmen.

De eerste marathon op natuurijs is woensdag in Haaksbergen gewonnen door Simon Schouten. Bij de vrouwen eindigde Manon Kamminga als eerste.
[afbeelding]
Op de vijver van het Landgoed Heidestein (Driebergen-Rijsenburg) ligt ten minste vijf centimeter ijs, voldoende om te schaatsen. 


Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Donderdag, 1 maart 2018, pagina 2 - 3

*** 
Meer info:

Topics.nl/bekijk-hier-waar-je-kunt-schaatsen-op-natuurijs

ijsverwachting.blogspot.nl/
wintergek.nl/actueel/grafieken

Natuurijs – Waar kan ik schaatsen ?

natuurijs.ekkel.com/
Schaatsen op natuurijs! De meest geraadpleegde Schaatskaart van Nederland gemaakt en bijgehouden door Erik Ekkel (sinds 2008). Natuurlijk met hulp van heel veel enthousiaste natuurijs schaatsers en schaatssters! Groene punten op de kaart zijn betrouwbaar gemeld, maar kijk wel goed uit want de situatie ter plekke ...Mooi schaatsen bij Sneek · ‎Mijn verhaal · ‎Blog ·

maandag 21 juli 2025

SHARTIE AART DEKKER / IMMIGRATIE IS GOED VOOR DE ECONOMIE met Trump terug naar de Pre-historie KUDO(VK,2018) VK-Opinie: Wat als de Joden de VS niet in hadden gemogen in de 19de eeuw?

 

 

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-wat-als-de-joden-de-vs-niet-in-hadden-gemogen-in-de-19de-eeuw~b1677b9b/

*

SHARTIE AART DEKKER / IMMIGRATIE IS GOED VOOR DE ECONOMIE 

Met Trump terug naar de Pre-historie  

KUDO(VK,2018) VK-Opinie: 

Wat als de Joden de VS niet in hadden gemogen in de 19de eeuw? 

Eigenlijk heb ik bij het boven-/onder-staande artikel nauwelijks iets toe te voegen; immigratie is goed voor een samenleving en al helemaal voor een economie van die samenleving, tenzij die immigratie niet goed wordt geregeld door de politiek.

Maar omdat al decennia lang - en vele malen eerder - het thema wordt gekaapt door kwaadwillende politici - en dan hebben we het in Nederland op dit moment echt niet alleen over Wilders; de VVD heeft er ook een handje van en nog diverse andere, kleinere partijen ter rechter zijde doen dit - en er stelselmatig wordt geweigerd om immigratie goed te regelen, blijft alles muurvast zitten, worden problemen niet opgelost en is het gemakkelijk om groepen tegen elkaar op te zetten.

Enkele opmerkingen nog:

- Amerika was niet de supermacht die het nu is voor WO-II - en al helemaal niet voor WI-I - wetenschap en technologie namen pas echt een grote vlucht na die grote oorlogen, en dat werd mede veroorzaakt door immigratie van vele grote (Joodse) wetenschappers die vluchtten voor vervolging in Europa. Op dit moment bewerkstelligt Trump het omgekeerde effect, vandaar de door mij toegevoegde kop... Maar het gaat natuurlijk om de in de Volkskrant al jaren terug - veel beter dan ik dat kan - beargumenteerde stelling...

- ook Nederland had grote bloeitijden te danken aan grote immigratiegolven van elders vervolgde mensen; bijvoorbeeld de Hugenoten. 'Baudet' bijvoorbeeld lijkt mij toch echt geen oer-Hollandse naam... (al is Thierry natuurlijk geen factor die voor vooruitgang zorgt, wellicht dat sommige van zijn voorouders wat meer open-minded waren en wèl iets toevoegde aan vooruitgang?)

- ik heb persoonlijk 10-15 jaar lang heel veel met vluchtelingen - en tweede- en derde-graads nakomelingen van gastarbeiders - te maken gehad. Ik heb zelfs mensen die ongedocumenteerd (dan wel illegaal) in Nederland verbleven geholpen in die tijd; meer dan één van hen is door mijn hulp juist uit Nederland vertrokken - want illegaal in Nederland verblijven was ook toen al geen lolletje; daar waren echt geen Wilders/Faber-wetten voor nodig! (Wilders wil trouwens ook helemaal geen effectieve immigratie-wetten; dan is hij zijn reden van bestaan kwijt, en is het afgelopen met zijn 'macht'', hij wil dus alleen maar chaos en haat.) Maar terug naar het persoonlijke; het overgrote deel van die vluchtelingen, andere migranten en allochtonen (waarom is dit woord eigenlijk inmiddels zo goed als verdwenen uit het debat?) waar ik mee te maken had, waren een verrijking - voor mezelf en voor de samenleving - zelfs tegen de verdrukking in. En ik durf de stelling wel aan dat ze het zelfs gemiddeld beter deden en prettiger waren om mee om te gaan dan de gemiddelde autochtoon in vergelijkbare leefomstandigheden... 

Als die verdrukking zou worden omgezet in stimulansen om mensen uit verdrukking en/of achterstand te halen, en migratie dus goed geregeld zou worden, zou dat goed zijn voor iedereen, ongeacht afkomst. 

Kan de politiek zich ook eindelijk weer eens bezig gaan houden met echte kwesties in plaats van spiegelgevechten en vorm..! 

Go 

(AD) 

Opinie

Opinie: Wat als de Joden de VS niet in hadden gemogen in de 19de eeuw?

De argumenten die tegen immigranten worden gebruikt, klonken in 19de eeuw over Joden. Wat als hen immigratie verboden was, vraagt Bret Stephens.

Door: Bret Stephens20 januari 2018

Tot zijn laatste dag sympathiseerde mijn vaders oom Bern met het communisme. Ik herinner me hem als een vriendelijke oude man, die geen vlieg kwaad zou doen. Maar hij bewonderde veel van de meest moorddadige ideologie van de 20ste eeuw.

Als je Joods bent in Amerika, is de kans groot dat er een oom Bern in je stamboom zit. Zoals de onderzoeker Ruth Wisse opmerkte in het tijdschrift Tablet, werd het Joodse intellectuele leven in de jaren 1930 en '40 grotendeels gekenmerkt door iemands verhouding tot één ding: De Partij. Historici gaan ervan uit dat Joden goed waren voor bijna de helft van het totale lidmaatschap van de Communistische Partij in die jaren, terwijl er ook veel Joodse 'fellow travellers' waren.

De meeste van hen waren, zoals mijn oudoom, misleide idealisten die verder rustige, fatsoenlijke levens leidden. Een handvol anderen, zoals de atoomspion Julius Rosenberg, verraadde Amerika's belangrijkste militaire geheimen aan stalinistisch Rusland en berokkende het land en de wereld grote schade.

Een gedachtenexperiment: zouden de VS beter af zijn geweest als ze Joden eind 19de eeuw hadden verboden te immigreren? De vraag is de moeite waard, omdat zoveel van de argumenten die nu worden gebruikt tegen Afrikaanse, Latijns-Amerikaanse en moslimimmigranten indertijd makkelijk hadden kunnen worden gebruikt tegen Joden.

Kijk even naar de parallellen.

Misdaad? In 1908 veroorzaakte de politiechef van New York een rel door te stellen dat de helft van de criminelen in de stad Joods waren. De waarheid was dat Joodse misdaadcijfers, rond 16 procent, behoorlijk lager waren dan hun aandeel van van de stadsbevolking, circa een kwart. Dat geldt ook vandaag: het aandeel van immigranten dat in de gevangenis zit is bijna de helft lager dan dat van in de VS geboren Amerikanen.

Veel van de argumenten die nu worden gebruikt tegen Afrikaanse, Latijns-Amerikaanse en moslimimmigranten hadden indertijd makkelijk kunnen worden gebruikt tegen Joden

Raciale voorkeuren? Zoals Donald Trump graag meer Noorse immigranten wil en geen immigranten uit 'shithole countries', was de vroeg 20ste-eeuwse eugenetica-expert Madison Grant geobsedeerd door het beschermen van 'Noordse' rassen tegen wat hij noemde 'uitschot', inclusief 'de Slowaak, de Italiaan, de Syriër en de Jood'.

Assimilatie? Deze week vroeg minister van Justitie Jeff Sessions in een interview met Fox News: 'Wat voor zin heeft het om iemand binnen te halen die niet kan lezen of schrijven en die hier een worsteling tegemoetgaat en niet succesvol zal zijn?' Dat lijkt de heersende manier van denken in deze regering.

Vergelijk dat met het artikel uit het tijdschrift McClure uit 1907, met de kop 'De grote Joodse Invasie'. Daarin werd over Russische Joden gezegd: 'geen volk heeft een slechtere voorbereiding gehad, onderwijskundig en economisch, op het Amerikaanse burgerschap.' In 1914 noemde Edward Alsworth Ross, de progressieve socioloog van de Universiteit van Wisconsin, Joden 'moreel kreupelen' en zo gericht op hun eigen groep dat 'ze elke opgepakte schoft van hun eigen ras onmiddellijk te hulp schieten'.

Ondermijning? Tijdens de verkiezingscampagne zei Trump dat Syrische vluchtelingen 'het Paard van Troje kunnen doen verbleken'. Zijn campagne deed toen de beruchte oproep tot een 'totale en complete stop op moslims die de VS binnenkomen totdat onze mensen erachter komen wat hier aan de hand is'.

Soortgelijke beschuldigingen troffen vaak Joden. Henry Ford beschuldigde Joden van het veroorzaken van de Eerste Wereldoorlog. Een generatie later beschuldigde de vliegenier Charles Lindbergh de Joden ervan de VS een oorlog in te sleuren. Lindbergh was destijds de kampioen van ' America First'. Weer later werden Joodse 'neoconservatieven' om de een of andere reden de schimmige aanstichters van Amerika's oorlogen in het Midden-Oosten.

Er zit vaak een kern van anekdotische of statistische waarheid in etnische stereotypen. Joden wáren oververtegenwoordigd in radicale politieke kringen. Joodse gangsters waren bijna net zo berucht als hun Italiaanse en Ierse vakgenoten.

Maar stel je voor dat de VS het advies hadden gevolgd van de immigratiebeperkers uit de eind 19e eeuw en Joods immigranten in de ban hadden gedaan, in elk geval die uit Centraal-Europa en Rusland, omdat van hen werd gedacht dat ze genetisch inferieur waren. Wat zou er dan, gemeten in bedrijvigheid, genialiteit, verbeeldingskracht, en filantropie verloren zijn gegaan voor Amerika als land? En wat zou uiteindelijk, gezien in termen van menselijke tragedie, op ons geweten rusten?

Tegenwoordig gelden Amerikaanse Joden als een modelminderheid. Iemand zou Jeff Sessions en andere eeuwige fanaten eens kunnen vragen wat er zo verschillend is aan een Salvadoraan, een Iraniër, of een Haïtiaan.


zaterdag 21 juni 2025

SHARTIE AART DEKKER: SP INTERNATIONALE TOP voor VREDE & 'SP-Gekkies'? Of had de SP Altijd al Gelijk? Even Terug- (&Vooruit-)kijken HOE ZAT DE VOLKSKRANT ERNAAST(in 2018) Linkspopulisme krijgt voet aan grond in Europa: hoelang nog voordat PVV en SP opgaan in de SPVV?

 

Nieuwe linkse beweging in Duitsland beoogt sociale agenda te combineren met een nationalistische

In Duitsland wordt in september een nieuwe linkse beweging gelanceerd die een sociale agenda combineert met een nationalistische inslag. Soortgelijke bewegingen zijn elders in Europa al een succes. En ook Nederland lijkt ontvankelijk voor dit ‘hoefijzermodel’, waarbij het rechter en het linker uiteinde van het politieke spectrum naar elkaar toe buigen. (Illustratie Bas van der Schot)

*

SHARTIE AART DEKKER: 'SP-Gekkies'? Of had de SP Altijd al Gelijk?

Linkspopulisme krijgt voet aan grond in Europa: 

hoelang nog voordat PVV en SP opgaan in de SPVV? 

Even Terug- (&Vooruit-)kijken HOE ZAT DE VOLKSKRANT ERNAAST(in 2018)   

De meeste mensen die mijn posts bekijken (en misschien zelfs wel (helemaal) lezen, weten het wel ik ben lid van de SP, betrokken lid - maar door gezondheidsperikelen niet heel actief - en ik ben ook bepaald geen hardcore-lid; ik deel niet alle standpunten van de SP...
 
Zo ben ik persoonlijk een hartstochtelijk pleiter voor Vrede, bijna op het pacifistische af , maar ben ik ook een vechter voor de principes waar ik voor sta. 
 
Zo geloof ik dat het in sommige situaties nodig is om te vechten voor Vrijheid en Democratie, en als je dan aangevallen wordt door een brute grote macht  - of het nu gaat om Oekraïne, of om de Palestijnse Gebieden die beetje bij beetje onleefbaar worden gemaakt voor Palestijnen of regelrecht worden afgepakt door criminele kolonisten met support van een fascistische regering - dan kan het nodig zijn om ook gewapenderhand terug te vechten. Liever niet; ik zie 100x liever diplomatie om oorlog te voorkomen, dan diplomatie achteraf als er vele slachtoffers zijn aan beide zijden en hele gebieden in puin liggen...
 
...maar ik geloof niet dat het zinvol is om (on-)mensen als Putin, Netanyahu, ... (vul het rijtje zelf maar verder aan) hun gang te laten gaan, of hun eenzijdige eisen in te willigen 'voor de Lieve Vrede', dit soort Criminele Dictators (al dan niet gekozen) heeft oorlog nodig uit direct eigenbelang, en zal dus nooit ophouden tot ze worden gestopt...
 
Ook geloof ik dat de huidige wereld bondgenootschappen nodig heeft, en zeker dat relatief kleine landen zoals Nederland deel uit moeten maken van grotere gehelen - NAVO en EU dus bijvoorbeeld. Dit geloof ik ik uit praktische overwegingen; want uit principe denk ik juist dat een Wereld Zonder heel veel Wapens, opgedeeld in heel veel kleinere delen, Verenigd in een echte Wereldwijde Organisatie, waarbij het belang van iedereen zo goed mogelijk wordt gediend en de Planeet en Alle Grondstoffen Eerlijk worden Gedeeld, een veel beter model zou zijn.
 
Helaas staan we daar nu weer verder vanaf dan in lange tijd het geval is geweest...
 
Goed, dat gezegd hebbende, op het moment dat ik dit schrijf, zet de SP een  Internationale Yop voor Vrede.tegenover de NAVO-Top Conferentie van a.s. dinsdag. Duurt maar iets korter, maar kost nog geen fractie van de 200 miljoen die voor Rutte Egofeestje wordt uitgegeven...
 
Ik zag het alweer geframed worden als: 

"SP werkt samen met Poetin gezinde partijen" 

Vanzelfsprekend in de Chocoladerletter waar Rechts / Populistisch in grossiert.
 

Dat klopt natuurlijk niet; de SP zegt daar zelf over;

"Nee, de SP (Socialistische Partij) werkt niet samen met partijen die Poetin-gezind zijn. De SP is een socialistische partij die zich inzet voor een rechtvaardige en solidaire samenleving in Nederland. Ze hebben geen banden met partijen die de Russische politiek van Vladimir Poetin steunen. De SP is een onafhankelijke partij en heeft haar eigen visie op de Nederlandse samenleving.

Ik vind de vragen die Jimmy Dijk van de SP stelde bij de op de NAVO-Top voorliggende keuze om het Defensie-budget van 2% in één klap te verhogen naar 5%:
 
- maak eerst maar eens duidelijk wat er precies nodig is en waarom?
 
- en laten we dan stapsgewijs!
 
Niet meer dan terecht.
 

En wat betreft die Internationale Top voor Vrede: het is altijd goed als andere stemmen gehoord worden, en als er gepraat wordt in plaats van geschreeuwd, laat staan geschoten...

Ennuuh... De cartoons hierboven, en het stuk van de Volkskrant hieronder is van 2018 - dat is nog maar 7 jaar geleden! En toch zag deze toch niet van Rechtse Sympathieën te verdenken krant toen een grote verschuiving van Rechts naar Links...
 
Dachten deze intellectuelen dat - omdat Wilders/PVV de sociale hoofdstukken van de SP steevast overschrijft - dat misschien zelfs een fusie van de SP met de PVV voor de hand lag...
 
Dat was toen al absurd; zou de SP NOOIT DOEN; TOEN NIET en NU NIET!! 
 
De tijden mogen veranderen, maar de principes van de SP waaien niet met alle populistische winden mee...
 
En dat waardeer ik heel erg aan 'mijn partij'; je weet wat je aan de SP hebt, zelfs als je het niet op alle punten (volledig) met ze eens... De SP is EERLIJK en Standvastig...! 

(AD)  

Analyse opkomst linkspopulisme

Linkspopulisme krijgt voet aan grond in Europa: hoelang nog voordat PVV en SP opgaan in de SPVV?

Sociaaleconomisch links en cultureel rechts – het is een combinatie die op diverse flankpartijen in Europa aantrekkingskracht uitoefent. In Duitsland, Frankrijk, Engeland en Denemarken groeit de ontvankelijkheid voor een verzorgingsstaat met nationalistische trekken. Ook in Nederland is beweging.

Ariejan Korteweg3 augustus 2018  (Originele artikel op VK.nl   ---  Hier  ---)


Politicologen hebben voor een dergelijke ontwikkeling, waarbij de uitersten van het politieke spectrum naar elkaar toe buigen, een term gemunt: het hoefijzermodel. Bij de klassieke indeling in links en rechts wordt gedaan alsof opvattingen op een continuüm staan met naar de uiteinden steeds verder toenemende tegenstellingen. Een hoefijzer voegt een tweede dimensie toe: ook de tegenstelling tussen elite – middenpartijen - en buitenstaanders – flanken – wordt zichtbaar.

De verschillen tussen links en rechts worden van oudsher zichtbaar gemaakt aan de hand van sociaaleconomische standpunten. Ruwweg: een overheid die gelijke kansen voor iedereen bevordert, versus de gedachte dat iedereen z’n eigen kansen moet creëren. Twee gebeurtenissen brachten daar verandering in. Het verdrag van Maastricht werkte euroscepsis in de hand, bij het referendum van 2005 uitgedragen door zowel SP als PVV. De linkerflank verwerpt de EU als neoliberaal project, ter rechterzijde worden juist de culturele implicaties benadrukt; Europese eenwording doet afbreuk aan de nationale identiteit en soevereiniteit.

Als gevolg van de aanslagen op het WTC en Pim Fortuyn werden vervolgens cultuur, gedeelde waarden en identiteit belangrijker in het politieke debat: wie zijn we, wat vinden we belangrijk, hoe bereiken we dat? De partijen op de rechterflank ontlenen daaraan goeddeels hun bestaansrecht.

Oerreflex

Dat de flankpartijen nog steeds volgens de klassieke links-rechts verdeling handelen, wordt bevestigd door hun stemgedrag in de Tweede Kamer; PVV en SP zitten gewoonlijk niet op één lijn. De PVV is met haar harde opstelling tegen de islam cultureel rechts, maar wordt in sociaal-economisch opzicht soms voor links versleten. Die ‘linkse’ opvattingen worden vanuit de islamkritiek beargumenteerd, met een redenering als: verzorgingshuizen voor de mensen die Nederland opbouwden, zitten nu vol met vluchtelingen. Op onderwerpen als hypotheekrenteaftrek, bijstandsfraude of schuldhulpverlening is de PVV juist klassiek rechts.

De SP is sociaaleconomisch uitgesproken links, maar haar eigen grootste tegenstander als het om vluchtelingen gaat. De oerreflex is die van een stringent migratiebeleid, omdat nieuwkomers een bedreiging zijn voor de werkgelegenheid van de achterban. Maar toen de stroom vluchtelingen in 2015 door oorlogen groeide, klonken ook andere SP-geluiden.

De strijd om het voorzitterschap tussen Sharon Gesthuizen en Ron Meyer in 2015 was ook een slag om de culturele positie van de partij. Meyer won, de SP hield vast aan een weinig ruimhartige houding jegens vluchtelingen. Op de laatste partijraad sprak SP-Kamerlid Jasper van Dijk over een ‘rechtvaardig, maar ook realistisch asielbeleid’, met een grote rol voor ‘aanmeldcentra in Noord-Afrika.’ Dat lijkt op wat de Duitse politica Wagenknecht voorstelt: ‘Armoede ter plekke bestrijden en perspectieven creëren in de thuislanden.’

Beweging op de flanken

In Nederland is geen SPVV in de maak, maar er is beweging op de flanken. De enige die bij de landelijke verkiezingen werk maakte van de combinatie economisch links en cultureel rechts, was het afvallige PvdA-Kamerlid Jacques Monasch. Zijn partij Nieuwe Wegen richtte zich op ‘de onderkant van de arbeidsmarkt’ en hoopte op ‘PVV-stemmers met het hart op de goede plek.’

Nieuwe Wegen haalde 0,14 procent. Monasch opende onlangs een kunsthandel in Brussel. De PvdA schoof sindsdien wel de door hem gewenste richting op. In juni werd met zusterpartijen uit België, Denemarken, Italië en Oostenrijk afgesproken migratie bij de bron aan te pakken, met de nadruk op opvang in eigen regio – ook de Duitse zusterpartij SPD koerst in die richting, net als de Britse Labour-leider Jeremy Corbyn.

‘Dat hoefijzermodel is ooit bedacht om aan te tonen dat communisme en fascisme elkaar raken’, zegt politicoloog Matthijs Rooduijn. ‘De electorale overloop tussen radicaal links en rechts is nu beperkt. Een SP-kiezer die sociaaleconomische thema’s belangrijk vindt, zal niet zomaar om culturele redenen naar de PVV overstappen, en vice versa.’ Zijn verwachting is dat in Nederland op termijn eerder een linkse partij zal sneuvelen. ‘Er is ruimte voor twee stromingen: nationalistisch conservatief links en kosmopolitisch progressief links.’

Wenkend perspectief

De Deense Socialdemokraterne plooiden zich al wel naar het hoefijzermodel. Ze presenteerden in februari een plan dat voorschrijft dat moslimvrouwen naar Deense normen en waarden moeten leven en grenzen stelt aan het aantal niet-westerse bewoners van achterstandswijken. Beleid dat past in het straatje van de rechts-populistische Dansk Folkeparti. Volgens peilingen zijn de sociaaldemocraten nu de grootste partij.

In Frankrijk maakte de linkerflank een vergelijkbare beweging. Jean-Luc Mélenchon, voorman van La France Insoumise, verwijt de Franse socialistische partij (PS) naïef te zijn. ‘Als die lui eenmaal hier zijn, wat wil je dan? Terugjagen de zee in? Dat kan niet. Zorg er dus voor dat ze in eigen land blijven.’ Mélenchon was een van de oorzaken van de ineenstorting van de PS, hij haalde vorig jaar 19,5 procent van de stemmen.

Linkse partijen elders in Europa zullen met argusogen volgen of Wagenknecht ook voor hen een wenkend perspectief kan ontvouwen. 









https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/nieuwe-linkse-beweging-in-duitsland-beoogt-sociale-agenda-te-combineren-met-een-nationalistische~b63d04c4/


Nieuws Aufstehen

Nieuwe linkse beweging in Duitsland beoogt sociale agenda te combineren met een nationalistische

In Duitsland wordt in september een nieuwe linkse beweging gelanceerd die een sociale agenda combineert met een nationalistische inslag. Soortgelijke bewegingen zijn elders in Europa al een succes. En ook Nederland lijkt ontvankelijk voor dit ‘hoefijzermodel’, waarbij het rechter en het linker uiteinde van het politieke spectrum naar elkaar toe buigen.

Sterre Lindhout3 augustus 2018, 19:52

Sahra Wagenknecht en haar partij- en echtgenoot Oskar Lafontaine. 

Sahra Wagenknecht en haar partij- en echtgenoot Oskar Lafontaine.Getty Images

De eerste keer dat de Duitse politica Sahra Wagenknecht (49) haar partijgenoten van Die Linke op stang joeg met haar ideeën over migratie, was in het voorjaar van 2016. ‘Wie gastrecht misbruikt, heeft het gastrecht ook verbruikt’, zei ze na de beruchte nieuwjaarsaanrandingen in Keulen, toen vers in het geheugen.

Het was een klap in het gezicht van partijgenoten die alle beperkingen van het recht op asiel als rechtse duvelstoejagerij beschouwen. Wagenknecht weigerde zich voor de opmerking te rechtvaardigen. Sterker, kritiek op de vluchtelingenpolitiek van Merkel werd het lievelingsthema van de politica die door haar onverzettelijke frons, knot en felrode mantelpakken lijkt op een samensmelting van Rosa Luxemburg en Mary Poppins.

Eigen-arbeiders-eerst-mentaliteit

‘Als 800 duizend immigranten naar Duitsland komen en 500 duizend zoeken een baan, versterkt dat natuurlijk de loonconcurrentie’, zei ze in mei op het partijcongres. Opnieuw oogstte ze boegeroep, maar vooral onder Oost-Duitse partijgenoten klonk nu ook applaus voor deze eigen-arbeiders-eerst-mentaliteit.

Deze Sahra Wagenknecht wil nu samen met haar partij- en echtgenoot Oskar Lafontaine (74) een nieuwe linkse beweging beginnen, die een sociale agenda combineert met een nationalistische. Het moet een thuis worden voor gedesillusioneerde politici uit de drie linkse partijen in de Bondsdag: Die Linke, de Groenen en de SPD.

‘Aufstehen’ heet de beweging waarvan de website zaterdag wordt gelanceerd; Opstaan. Over precies een maand, op 4 september, vindt de eerste bijeenkomst plaats. 

De meest concrete informatie over het idee staat in een uitgelekt conceptmanifest. Het document pleit voor restauratie van de verzorgingsstaat en staat vol EU-sceptische retoriek. Tot zover alles klassiek links. ‘Opstaan’, herinnert aan ‘ontwaakt, verworpenen der aarde’, de eerste regel van de Internationale.

Nadelen globalisering

Nieuw is de nadruk op de nadelen van globalisering en het migratievraagstuk. In een passage over probleemwijken: ‘En dan wordt het maatschappelijke klimaat ook nog eens vergiftigd, omdat politici toekijken hoe haatpredikers van een radicale islam kinderen van vijf jaar een wereldbeeld opdringen dat integratie nagenoeg onmogelijk maakt.’ Opvallend is ook de roep om meer politie, en het streven naar ‘het behoud van culturele autonomie met respect voor traditie en identiteit.’

Wagenknecht en co. willen de stemmen terugwinnen die bij de verkiezingen in september vorig jaar verloren gingen aan de rechts-populistische AfD: 400 duizend van Die Linke en 900 duizend van de SPD. ‘Ons doel is andere politieke meerderheden en een nieuwe regering met een sociale agenda’, zei Wagenknecht vrijdag in Der Spiegel, in het enige interview dat ze over de beweging gaf. Of de Duitsers bij de volgende verkiezingen ook op ‘Opstaan’ kunnen stemmen, laat ze in het midden.

Kansrijk

Op papier lijkt zo’n nieuwe linkse beweging in Duitsland kansrijk. De kloof tussen rijk en arm groeit, door de grote lagelonensector, een tekort aan sociale woningen en uitkeringen die niet meegroeien met de stijgende huren. De nieuwe breuklijn loopt tussen winnaars en verliezers van de globalisering, concludeerde de Bertelsmann Stiftung onlangs.

Vooral de sociaaldemocraten worden daarop aangekeken. In 1998, het jaar dat SPD’er Gerhard Schröder kanselier werd, stemde 52 procent van de Duitsers op een linkse partij. Hij versoberde de uitkeringen en dereguleerde de arbeidsmarkt. Economisch bleek het een gouden greep, electoraal een catastrofe die de partij nooit te boven kwam.

In 2017 stemde nog maar 38 procent van de Duitsers links. Van de linkse partijen wonnen alleen de Groenen wat, maar de voor Duitse begrippen ooit radicale partij heeft zich in progressief-liberale richting ontwikkeld. Het was de hoogopgeleide, kosmopolitische Groenen-achterban die in 2015 het hardst juichte voor Merkels Willkommenskultur.

Vooral tegen dit links wil de nieuwe beweging van Wagenknecht zich afzetten. Het ‘morele links’, noemt theatermaker Stegemann het in de Engelse krant The Guardian. ‘We hebben te maken met de absurde situatie dat de winnaars van het liberalisme de verliezers vertellen dat ze humaner moeten zijn.’ Stegemann haalt de oude strijdkreet van Bertolt Brecht van stal: ‘Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral.’

Winnaars liberalisme 

Met de AfD, de grootste oppositiepartij, heeft Duitsland voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een grote beweging op de rechterflank. De AfD werft kiezers met teksten als ‘Vluchtelingen zijn verzorgingsstaattoeristen.’ Uit onderzoek blijkt dat vooral Oost-Duitse kiezers, die direct na de val van de muur op Die Linke of de SPD stemden, het idee hebben dat de AfD de enige partij is die voor hun sociaaleconomische belangen opkomt.

De ironie wil dat het economische gedeelte van het verkiezingsprogramma van de AfD vorig jaar liberaler was dan de leuzen deden vermoeden. Maar de partij ontdekt dat er met linkse sociale wetgeving goed te scoren valt. Zo circuleert er een voorstel voor een pensioentoelage van 180 euro per maand, alléén voor Duitse staatsburgers die minstens dertig jaar op de Duitse arbeidsmarkt actief zijn geweest.

De AfD serveert vreemdelingenhaat uit met een zekere trots. Zo ver lijkt de beweging van Wagenknecht niet te gaan, maar ze spelen in op dezelfde sentimenten bij dezelfde groep kiezers.

Linkse politici kritisch 

Veel linkse politici reageren daarom kritisch. ‘Ik zie vooral oude gezichten en hoor populistische ondertonen’, zei SPD-bestuurslid Lars Klingbeil in de Berlijnse krant de Tagesspiegel. Linke-voorzitter Katja Kipping wil dat links ‘een bastion van solidariteit met vluchtelingen’ blijft. En in een interview met de dezelfde krant vraagt ze zich af of de beweging links zal verenigen, zoals Wagenknecht suggereert, ‘of dat het toch gaat om een afsplitsing.’

De angst voor een versplintering van links voert terug naar een politiek trauma van precies een eeuw geleden. Op 9 november 1918 werden in Berlijn gelijktijdig een sociaaldemocratische en een communistische republiek uitgeroepen. Vervolgens liet de verse SPD-kanselier Friedrich Ebert de communisten neerslaan. Van dat ‘verraad’ loopt een rechtstreekse lijn naar Hitlers greep naar de macht in 1933. Een verenigde linkse beweging had dat kunnen voorkomen. Tenminste, zo wordt in Duitsland nog altijd geloofd.


dinsdag 11 maart 2025

NBA STATE OF THE FEDERATION 2018: Commissioner Adam Silver addresses workplace misconduct, rules changes, looming free agency / MEDIA DAY INTERVIEW /

2014 SI.com Cover-story over Adam Silver
Aan het begin van (de voorbereidingen op) het nieuwe NBA-seizoen sprak -zoals ieder jaar- de hoogste baas -Commisioner Adam Silver- uitgebreid over de stand van zaken in de NBA, en de ontwikkelingen van dit moment.

Hieronder in het kort (en in het Nederlands) waar hij het zo'n beetje over heeft gehad, daaronder een lLink naar de originele versie op de site van de NBA, en overgenomen de hele Post van NBA.com (en andere media).

Adam Silver had het o.a. over:

- Hij wil meer vrouwen op belangrijke posten in de diverse geledingen van de NBA...

- ...dit is mede het gevolg van een schandaal en daarop volgend onderzoek naar wangedrag jegens vrouwelijke medewerkers bij de Dallas Maverics

- Eigenaar Mark Cuban greep stevig in in de organisatie van de Maverics, moest de NBA $ 2.5M boete betalen, en stelde $ 10M beschikbaar om geleden schade te herstellen en ervoor te zorgen dat dit soort misstanden verleden tijd zullen zijn.

- Volgens Silver was er veel aandacht voor deze kwestie bij de eigenaren van de andere NBA Francises, en is hij ervan overtuigd dat de in Dallas ontwikkelde modellen en protocollen ook hun nut zullen bewijzen elders in de League. Maar vooral stelde hij:

- And the No. 1 recommendation? “You need women in the workplace,”

- Hij besprak de Spelregel-wijzigingen, waarbij het hete hangijzer -de 'Clear Parth-rule'- natuurlijk aan de orde kwam. De regel zal vooral eenvoudiger worden.

- De 24/14-seconden regel wordt aangepast in situaties van Offensive Rebounding, en enkele wat minder voorkomende situaties; de klok gaat vaker terug naar 14 seconden, waar dat nog 24 was.

- De regel 'Hostile Acts' wordt uitgebreid, en zal niet alleen meer van toepassing zijn bij acties tussen spelers jegens elkaar, maar ook tussen spelers en andere betrokkenen -bijvoorbeeld coaches en scheidsrechters- en die anderen jegens elkaar.

- Tenslotte besteedde Silver aandacht aan de -(steeds) vaker voorkomende situatie waarin spelers Trades forceren terwijl ze nog doorlopende contracten hebben, met soms grote gevolgen voor de clubs in kwestie. Hij denkt dat de Collective Bargaining Agreement(CAO) tussen clubs en spelers op dit punt aangepast moet worden, maar verwacht dat dit niet eenvoudig zal blijken te zijn, noch dat een aanpassing dit probleem helemaal op kan lossen.

(AD)



Overgenomen van 'http://www.nba.com/news', originele bericht op de NBA-site  ---  Hier  --- of hieronder:

Commissioner Adam Silver addresses workplace misconduct, rules changes, looming free agency

Steve Aschburner
Steve Aschburner NBA.com
Archive

Sep 21, 2018 8:56 PM ET
Commissioner Adam Silver sent a memo to teams urging them to hire more women in leadership roles. 
NEW YORK -- As agendas go, the one tackled by the NBA’s Board of Governors Thursday and Friday wasn’t the sort that would make headlines. A few rule changes all but rubber-stamped after prior consideration, some reports on the international game and on revenue sharing, an update on sports betting, and other business-as-usual items.

But coming as it did in the immediate wake of the league’s mandates on the Dallas Mavericks and owner Mark Cuban after an independent investigation into that team’s workplace culture, there were a lot of governors from the other 29 teams paying close and serious attention.

“In that room, it was a sobering moment for everyone there,” NBA commissioner Adam Silver said in discussing the findings from allegations that surfaced in a Sports Illustrated article last February.
“I think there's a lot of introspection now … saying, can something like this happen in my workplace? Whether it's the NBA or any other businesses they operate, what are the best practices preventing those things going forward? I can only say, we will redouble our efforts at the league and working with our teams to try to ensure that the kind of events that happened at the Mavericks never happen again.”

Silver, speaking with reporters after the conclusion of the Board’s two-day fall sessions, cited the Mavericks’ transparency in cooperating with the investigation into the oppressive work environment that persisted for years under former CEO Terdema Ussery.

He also talked of the limited precedents in assessing penalties in such a case, particularly on Cuban or the Dallas basketball operation. The incidents described or corroborated by 215 witnesses were limited to the franchise’s business operation, according to the investigation, and Cuban was found not to have committed or even to have known about them. None of the 215 people interviewed informed him directly.

Silver factored that into decision, one that has drawn criticism from some media outlets as being too lenient. As part of the resolution, Cuban agreed to donate $10 million to women’s organizations, including those focused on women in the sports industry and on domestic abuse. Had Silver simply imposed a fine on the Mavericks owner, the league’s by-laws limit the amount to $2.5 million.

“I don't know what dollar amount could possibly compensate employees over a long period of time for that type of misconduct,” Silver said. “While I couldn't compel him to pay [the $10 million donation], I went to him and thought, under the circumstances, that would be an appropriate number.”

The Mavericks also have been compelled to institute several reforms in their workplace, including promoting or hiring women into senior management positions, establishing protocols for reporting misconduct and educating employees on proper conduct.

But what had Silver encouraged Friday was the sense that changes imposed on the Dallas franchise might serve as a model for what the league’s other teams might willingly adopt. A portion of the investigative report featured 13 recommendations specifically for the Mavericks.
“But we at the league office thought it was so well done,” Silver said, “it clearly put in one place a set of rules that we think all workplaces should follow.”

And the No. 1 recommendation? “You need women in the workplace,” he said.

Three rule changes for 2018-19

Mercifully, Silver didn’t go into detail on the changes in adjudicating clear-path fouls, one of the league’s most vexing rules to call and, worse, review. It was the protracted video reviews by game officials of the labyrinthian rule and its extenuating circumstances that the change adopted Friday is intended to reduce, in both frequency and length.



The NBA Board of Governors unanimously approved three rules changes ahead of the 2018-19 season.
“The changes to the clear path foul rule establish ‘bright line’ standards based on the position of players at the time of the foul,” the NBA’s official release explained, “while also narrowing required referee judgment and reducing the number of variables impacting the rule’s application.”If you want chapter and verse, you can read more about clear-path definitions here.

The shot-clock reset change is far simpler. Rather than resetting to a full 24 seconds after an offensive rebound of a missed field goal or free throw that hit the rim, it will go to 14 seconds. Two other scenarios in which the clock will reset to 14 seconds: after a loose-ball foul called on the defensive team immediately after a missed shot or free throw, or when the offensive team takes possession of the ball after it immediately goes out of bounds following a missed shot or free throw.

The 14-second reset has been in effect in the NBA’s G League the past two seasons, in the WNBA since 2016 and in FIBA play since 2014-15. It was used on an experimental basis in the summer leagues this year.

Finally, for purposes of triggering replays, the league’s definition of “hostile act” was expanded. Now, beyond looking at player vs. player interaction, the referees can review encounters involving players with coaches, coaches with coaches, and either with referees or fans.

Not-quite-free agents?

The NBA long has been committed to freedom of movement by players between contracts. But over the past year or so, franchise stars such as Paul George in Indiana, Kawhi Leonard in San Antonio and most recently Jimmy Butler in Minnesota have pushed to move during contracts.

That leads to turmoil in markets that feel they’re being abandoned, and challenges to teams trying to enforce a contract for a player to stay or generate trade value when rivals know the star wants out. Butler, for example, reportedly wants to be dealt to the L.A. Clippers, the Knicks or the Nets rather than play his final season with the Timberwolves before hitting free agency next summer.

Silver was asked how the owners feel about such scenarios and if the league might have any involvement.
“We're always trying to find the right balance in terms of right contract length, advantages of incumbent teams to keep [players] in those markets and keeping players focused on playing under their contracts,” he said. “I don't know if there's any scenario where these situations will go away completely.”

“It's never been a secret that -- in this sport in particular -- players have enormous leverage. But teams have leverage, too,” Silver said. “It's something that should be in everyone's interest, frankly, teams and players, for players to honor contracts. Because in a team sport an individual player's desire to leave that market has a huge impact on his teammates as well, many of whom have come to that market out of a desire to play with that player.”

The Timberwolves traded three promising young players -- Kris Dunn, Zach LaVine and Lauri Markkanen -- to Chicago in June 2017 for Butler, counting on his All-Star skills and experience to spark a return to the playoffs. That’s exactly what happened, but reports of Butler chafing with young stars Karl-Anthony Towns and Andrew Wiggins, and his alleged unhappiness over the Wolves’ handling of a contract extension, have led to serious drama in the Twin Cities.



The Timberwolves are in a tough situation now that Jimmy Butler has requested a trade out of Minnesota.
At this point, team owner Glen Taylor reportedly might step in to consider trade offers for Butler, intervening due to the tight relationship between the player and Wolves coach/president of basketball operations Tom Thibodeau.
Regarding additional ways to aid a star’s current team -- such as enabling that club to offer the fatter, five-year extension sooner, rather than waiting till his free agency -- Silver noted the league’s collective bargaining agreement between the owners and players would need to be revised.

“I'm not sure there are any easy fixes here,” the commissioner said. “This is a relationship business and that's something that's never going to change. Despite advances in analytics, scouting, technology, it's still a people business.”

* * *

Steve Aschburner has written about the NBA since 1980. You can e-mail him here, find his archive here and follow him on Twitter

The views on this page do not necessarily reflect the views of the NBA, its clubs or Turner Broadcasting.


zaterdag 20 januari 2024

SHARTIE AARTDEKKER / ACTUELER DAN OOIT / LOON NAAR WERKEN? VOOR DE MEESTE MENSEN NIET! / GROENE ONDERZOEK (2018): Dertien oorzaken waarom de lonen niet stijgen en de winsten wel - ‘We zijn terug in de negentiende eeuw’ / De SP had (en heeft) Gelijk - Maar kreeg het (alweer) niet... /

 

*

SHARTIE AARTDEKKER - ACTUELER DAN OOIT! 

LOON NAAR WERKEN? VOOR DE MEESTE MENSEN NIET!!

De SP had (en heeft) Gelijk - Maar kreeg het (alweer) niet...

GROENE ONDERZOEK (2018): 

Dertien oorzaken waarom de lonen niet stijgen en de winsten wel

‘We zijn terug in de negentiende eeuw’

Een punt dat Lilian Marijnissen  - tijdens haar (vooralsnog) laatste Verkiezingscampagne voor de SP -  regelmatig maakte  - maar niet wist te SCOREN; er was DOMWEG geen ENKELE INTERESSE voor -  was: inmiddels zijn de WINSTEN die in Nederland worden gemaakt in totaal GROTER dan de UITBETAALDE LONEN..!

Als je er over nadenkt een absurditeit van ongekende omvang. Die mening zijn inmiddels zelf vele miljonairs en miljardairs toegedaan, en die vragen er dan ook steeds luider om om eerlijk belast te worden...maar de politiek luistert er nog maar mondjesmaat naar...want die is grotendeels populistisch en bang...of leeft nog in vroeger tijden...

De Groene Amsterdammer  - net als de SP niet zelden jaren voorlopend in zijn Analyses en Remedies - schreef al in 2018 over de tendens dat de Loonsom steeds maar verder afneemt ten opzichte van de Winsten  - de Beloning voor het Kapitaal - dat artikel is dus ACTUELER DAN OOIT!

En daarom zeg ik: een MUST-READ voor IEDEREEN, juist ook voor de mensen die denken dat Rechts ons uit de ELLENDE gaat trekken...

(AD)

*

Onderzoek Dertien oorzaken waarom de lonen niet stijgen en de winsten wel

‘We zijn terug in de negentiende eeuw’

De ook door sociaal-democraten hartstochtelijk ondersteunde neoliberale koers van de afgelopen decennia heeft de positie van werkenden aanzienlijk verzwakt. Werkgevers, aandeelhouders en andere financiële avonturiers zijn de lachende derde.

Mirjam de Rijk beeld Kamagurka

nr. 9

De economische groei gaat aan de meeste mensen voorbij, bedrijven en vermogenden eigenen zich een steeds groter deel van de koek toe. De bezorgdheid daarover neemt van links tot rechts snel toe, maar veel verder dan ‘gossie wat erg’, ‘de vakbonden zijn te zwak’ of ‘de lonen zouden omhoog moeten, maar dat hebben we niet in de hand’ komt het niet. Als het over de oorzaken gaat, ligt het al gauw aan de globalisering of de technologische ontwikkeling, waardoor de indruk ontstaat dat er weinig aan te doen valt.

De stagnerende lonen en stijgende winsten zijn echter het gevolg van concrete politieke keuzes, van het beleid in de afgelopen decennia. Keuzes die de positie van werkenden verzwakten en de positie van kapitaalbezitters en werkgevers versterkten. En ja, de rode draad in die keuzes is neoliberaal gedachtegoed. Maar doordat het daarmee wordt samengevat blijft het bijna even ongrijpbaar als ‘globalisering’ of ‘automatisering’. Daarom een speurtocht naar hoe het zo ver heeft kunnen komen. Dertien oorzaken, die vrijwel allemaal voortkomen uit politieke beslissingen.

1. Het geld krijgt de vrijheid

Tot begin jaren negentig van de vorige eeuw konden geld en andere waardepapieren moeilijk de landsgrenzen over. Het besluit van de Europese Unie uit 1993 om vrij verkeer van kapitaal toe te staan zorgde voor een enorme versterking van de onderhandelingsmacht van alles en iedereen met kapitaal. ‘Sindsdien is het: “Pas maar op met wat je eist, want we kunnen ons kapitaal zo verhuizen”’, vat economisch historicus Bas van Bavel de veranderde verhoudingen samen. De enorme mobiliteit van kapitaal werd mede mogelijk gemaakt door nieuwe informatietechnologie, maar het waren politieke besluiten die ervoor zorgden dat kapitaal niet alleen de wereld over kón flitsen, maar ook mócht flitsen, op zoek naar de plek waar het het meest rendeert.

Daarnaast werden ook tal van andere financiële restricties in de jaren tachtig en negentig opgeheven. Banken hoefden zich voortaan niet langer te beperken tot het bewaren van spaargeld en het verschaffen van krediet, maar mochten voortaan allerlei financiële ‘producten’ ontwikkelen. Het bracht een stroom van ondoorzichtige financiële instrumenten en advisering op gang, die voor banken lucratiever zijn dan saaie kredietverlening. Ook het opkopen en weer verkopen van andere bedrijven en bedrijfsonderdelen werd gemakkelijker gemaakt.

Een andere vorm van financiële deregulering, met grote gevolgen voor de verhouding tussen bedrijven en werknemers, was het opheffen van de restricties voor ‘Bijzondere Financiële Instellingen’, oftewel brievenbusfirma’s, begin jaren tachtig. De vrijheid voor bfi’s gaf een boost aan belastingontwijking, en daarmee aan de verschuiving van belasting op winst naar belasting op arbeid. Want het geld voor publieke voorzieningen moet ergens vandaan komen, en de bfi’s zorgen ervoor dat bedrijven daar steeds minder aan bijdragen. Het aantal bfi’s groeide van zevenhonderd eind jaren zeventig naar vijftienduizend in 2012.

‘Het gekke is dat de vele instituten die pleiten voor hogere lonen, van de ecb tot het imf en de oeso, niet de relatie leggen met de deregulering van het kapitaal en de arbeidsmarkt als belangrijke oorzaak daarvan’, zegt Ronald Janssen van tuac, het adviesorgaan van de vakbonden bij de oeso.

2. Aandeelhouders mogen het zeggen

Tot in de jaren tachtig hadden aandeelhouders in Nederland weinig te zeggen. Er waren veel minder bedrijven beursgenoteerd – ondernemingen die investeringskapitaal nodig hadden leenden van banken. De aandeelhouders die er waren, hadden wettelijk veel minder in de melk te brokkelen – de leiding van het bedrijf was de baas. Dat veranderde toen in de jaren negentig het zogeheten structuurregime voor bedrijven werd gewijzigd. Ook de code-Tabaksblat van 2004, voorbereid door een commissie onder leiding van Unilever-topman Morris Tabaksblat, gaf aandeelhouders meer macht. Vanuit Europa kwam daar de Europese overnamerichtlijn bij, op initiatief van EU-commissaris en oud-vvd-leider Frits Bolkestein. Fusies, overnames en verandering van de structuur van een bedrijf waren voortaan het domein van aandeelhouders. Met als gevolg dat veel geld van bedrijven gaat naar het overnemen van (delen van) andere bedrijven in plaats van naar lonen of investeringen in toename van de productie. ‘Kwartetten’, noemt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (wrr) dat in haar onderzoek naar de financialisering van Nederland (2016).

Het eerder genoemde vrij maken van het kapitaalverkeer heeft ook grote effecten op het gedrag van aandeelhouders. Investeerden zij voorheen geduldig in bedrijven in eigen land, nu zijn ze weg zodra ze elders hogere rendementen kunnen krijgen.

Het kapitaal van bedrijven wordt sindsdien meer en meer ingezet voor snelle koersstijgingen in plaats van voor lonen en investeringen. De huidige beurs is een enorme prikkel tégen het belang van werknemers, benadrukt Hans Schenk, emeritus hoogleraar economie in Utrecht en gespecialiseerd in grote bedrijven en hun financiën. ‘Als een bedrijf een loonsverhoging aankondigt betekent dat vrijwel altijd het kelderen van de koers, terwijl het aankondigen van ontslagen meteen leidt tot koersstijgingen.’

Aandeelhouders hoeven hun macht overigens meestal niet letterlijk aan te wenden. Het management van bedrijven anticipeert ook zonder directe druk op de behoeften van de aandeelhouders. Dat is niet zo vreemd, want bij veel bedrijven is de beloning van de top afhankelijk van de aandelenkoers, een rechtstreekse prikkel voor het sturen op aandeelhouderswaarde in plaats van op de toekomstbestendige strategie van het bedrijf.

‘In plaats van banken die geld verschaffen aan bedrijven verschaffen bedrijven nu het geld aan de financiële industrie’

3. Geld wint het bij bedrijven van mensen

Ook ‘gewone’ bedrijven, bedrijven die geen deel uitmaken van de financiële sector, zijn de afgelopen dertig jaar geld gaan verdienen met handel in financiële producten: derivaten en andere vormen van financial engineering die ontstonden dankzij financiële deregulering. Want waarom zou je nog kopjes of auto’s maken als je met financiële beleggingen meer kunt verdienen? Om welk deel van de omzet of de winst het gaat weet niemand, want het wordt nergens geregistreerd. Het is de omgekeerde wereld, stelt politicoloog Angela Wigger van de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘In plaats van banken die geld verschaffen aan bedrijven verschaffen bedrijven nu het geld aan de financiële industrie.’ Winst van bedrijven vertaalt zich niet in loon of productieve investeringen, maar vloeit naar financiële instrumenten. Wigger: ‘Werknemers raken buiten beeld, want die heb je voor die financiële handel niet nodig.’

Belangrijker echter is een andere vorm van financialisering, stelt Arnoud Boot, hoofdauteur van het wrr-rapport over financialisering. ‘Bedrijven zijn alles wat ze doen in financiële maatstaven gaan vertalen. Dat zorgt niet alleen voor een enorme focus op de korte termijn, maar ook voor armoedig beleid. En datgene wat mensen toevoegen, namelijk samenwerken, is niet meetbaar en wordt daardoor ook niet erkend. Het is een vorm van financialisering die niet alleen in het bedrijfsleven hoogtij viert, maar evengoed bij de overheid en in de publieke sector.

Volgens Brits onderzoek in opdracht van de internationale arbeidsorganisatie ilo is financiële deregulering en de financialisering die daar het gevolg van is de belangrijkste oorzaak van het achterblijven van de lonen (Why Have Wage Shares Fallen, 2013).

4. Monopolies mogen hun gang gaan

Volgens de gangbare economische theorie komen exorbitante winsten in een vrije markt niet voor, want er zijn altijd concurrenten die het product voor een lagere prijs gaan aanbieden. De mededingingswetgeving moet er bovendien voor zorgen dat bedrijven nooit te groot worden. Die faalt echter hopeloos, meent Arnoud Boot. Want hoewel geen enkel bedrijf de hele markt in handen heeft, is er toch sprake van monopolieachtige praktijken. Boot: ‘Met als gevolg onverdiende winstgevendheid. Grote bedrijven doen er alles aan om concurrentie uit te bannen en overheden helpen hen daarbij. Schaalvergroting van bedrijven gaat al lang niet meer over kostenvoordeel, maar over het uitbannen van concurrentie, bijvoorbeeld door concurrenten op te kopen.’ Nationale overheden zullen hier nooit tegen optreden, analyseert Boot. Soms omdat ze maar wat trots zijn dat ‘hun’ bedrijf groeit, soms uit angst dat het bedrijf anders vertrekt. Boot: ‘De Europese mededingingsautoriteit probeert het soms wel, maar het is verrekte lastig. We hebben een veel te optimistisch beeld van de markteconomie.’

Econoom Aldert Boonen van de fnv: ‘Albert Heijn heeft een derde van de markt in handen. Dat is officieel geen monopolie, maar in de praktijk is het dat wel.’ De supermarktketen zet met haar grote marktaandeel toeleveranciers onder druk, waarop die toeleveranciers aan het bezuinigen slaan op hun werknemers. Boonen: ‘We hebben als vakbeweging die verdekte monopolies en de invloed daarvan op de arbeidsvoorwaarden pas sinds kort op het netvlies.’

Ook de gevoeligheid van consumenten voor merken versterkt de winstgevendheid van bedrijven, stelt Boonen. ‘Neem spijkerbroekenmerk Diesel. Diesel maakt die broeken niet, ze kopen de kant-en-klare producten in Azië voor een paar euro en zijn zelf alleen maar verhandelaar. Maar omdat er Diesel op staat kunnen ze er honderd euro per stuk voor vragen. Een hoge prijs vergroot zelfs de status van het merk, dus tel uit je winst. En de concurrent doet precies hetzelfde.’ De combinatie van merkmacht en het uitbesteden van de productie zorgt voor lage lonen en hoge winsten.


5. Pensioenfondsen doen mee aan rendementjagen

Op het eerste gezicht lijken pensioenen dé manier om werkenden een graantje mee te laten pikken van de hoge winsten en beleggingsrendementen. Toch is het eerder omgekeerd. Pensioenfondsen zijn zich de afgelopen decennia steeds meer gaan richten op snelle hoge rendementen, en daarmee dragen ook zij bij aan de financialisering van de economie, stelt de eerdergenoemde wrr-studie. Arnoud Boot: ‘De fondsen zijn beleggers in waardepapieren geworden in plaats van investeerders gericht op echte economische productie.’ Dat pensioenfondsen zich gedragen zoals ze zich gedragen heeft alles te maken met de Nederlandse regels rond pensioenen. Boot: ‘Het systeem van dekkingsgraden en rekenrente zorgt ervoor dat de fondsen zich richten op een schijnwerkelijkheid. Langetermijninvesteringen zijn moeilijker meetbaar dan snel stijgende aandelenkoersen. Natuurlijk hebben we allemaal belang bij een goed pensioenrendement, maar niet bij lucht.’ Werd er twintig, dertig jaar geleden nog vooral in Nederland belegd in langjarige investeringen in bijvoorbeeld woningen, inmiddels zit bijna alle vermogen in buitenlandse waardepapieren. Boot: ‘En de les uit het verleden is dat je een deel van dat geld altijd kwijtraakt.’

Het faillissement van V&D, een paar jaar geleden, zorgde voor een wake-up call bij de vakbeweging. Vakbonden besturen samen met werkgevers de pensioenfondsen. De warenhuisketen ging failliet nadat ze was leeggezogen door ‘investeringsmaatschappij’ Sun Capital, waar pensioenfondsen in belegden. Tienduizend mensen verloren hun baan.

De financiële deregulering, de toegenomen macht van aandeelhouders en de enorme schaalvergroting van bedrijven vergroten allemaal de onderhandelingspositie en macht van bedrijven. Tegelijkertijd werd de positie van werkenden juist verzwakt.

6. Loonmatiging als heilige graal

Je zou het met de huidige eensgezindheid over de noodzaak van loonstijgingen bijna vergeten, maar een kleine veertig jaar lang zwoeren werkgevers, werknemers en overheid bij loonmatiging. Het beteugelen van de lonen zou zorgen voor meer werkgelegenheid, voor extra investeringen en voor toenemende export. Veertig jaar geleden was daar ook best iets voor te zeggen, de lonen stegen in de jaren zeventig sterker dan de arbeidsproductiviteit en dat gaat niet heel lang goed. Maar loonmatiging bleef ook de heilige graal toen er economisch helemaal geen reden meer toe was, sterker nog, toen er economisch veel voor te zeggen was de lonen flink te laten stijgen. Zonder loon immers geen koopkracht, en de Nederlandse economie is voor zeventig procent afhankelijk van de binnenlandse vraag naar producten en diensten.

En zelfs nu kost het de fnv soms moeite de eigen mensen te overtuigen, zegt Zakaria Boufangacha, dagelijks bestuurder van de fnv. ‘Het idee dat een minder hoge looneis goed is voor de werkgelegenheid en de concurrentiepositie zit diep.’ Op zichzelf hoeft de extra beloning van werkenden niet in directe loonstijging te zitten, er kan ook gekozen worden voor betere secundaire arbeidsvoorwaarden. Maar niet alleen de lonen zelf stagneren, ook het totale deel van het nationale inkomen dat naar werkenden gaat, daalt. Beleidsadviseur arbeidsvoorwaarden Saskia Boumans van de fnv: ‘We hadden te weinig op het netvlies dat ondertussen de winsten sterk toenamen, en dat de aiq daalde.’ De aiq, de arbeidsinkomensquote, meet welk deel van alles wat er wordt verdiend naar de a van arbeid gaat, inclusief flexwerk en zzp. Overigens stelt de fnv inmiddels weer stevige looneisen, van 3,5 procent.

Een belangrijk argument voor loonmatiging was decennialang dat loonstijgingen zorgen voor prijsstijgingen, dus inflatie, en dat er zo een eindeloze vicieuze cirkel van loon- en prijsstijgingen zou ontstaan. Prijsstijgingen leiden immers weer tot nieuwe looneisen. Opmerkelijk is dat de redenering ‘loonstijgingen zorgen voor inflatie’ geen reden was om de lonen te verhogen toen er afgelopen jaren juist gebrek aan inflatie was. Maar het hele idee dat looneisen als vanzelf tot inflatie leiden is een misverstand, stelt Servaas Storm, econoom en onderzoeker aan de TU Delft. ‘Dat gebeurt immers alleen als bedrijven de prijzen vanwege die loonstijgingen moeten verhogen. Maar met de huidige winsten kan de loonstijging makkelijk uit de winst betaald worden, de prijzen hoeven helemaal niet toe te nemen als de lonen omhoog gaan.’

‘We hebben in Nederland meer dan een miljoen mensen die graag een baan willen. Doe wat moeite voor ze, leid ze op’

7. De overheid remt lekker mee

De overheid gaat, afgezien van de ambtenarensalarissen, officieel niet over de lonen, maar achtereenvolgende kabinetten hebben met tal van maatregelen sterk bijgedragen aan loonmatiging. Door te dreigen dat ze anders de cao-afspraken niet algemeen bindend zou verklaren (die avb zorgt ervoor dat de cao voor de hele sector geldt, ook bij bedrijven die niet mee-onderhandelden), door het wettelijk minimumloon te bevriezen of te verlagen, en door het psychologisch effect dat uitgaat van het korten van de ambtenarensalarissen. Het Centraal Planbureau, belangrijk adviesorgaan voor het kabinet, schatte tot 2008 de loonruimte stelselmatig te laag in: de werkelijke loonruimte (bestaande uit toename van de arbeidsproductiviteit plus inflatie) bleek jarenlang achteraf hoger te zijn dan wat het cpb inschatte.

De hoogte van het minimumloon is sterk bepalend voor de lonen aan de onderkant. Het minimumloon werd in de jaren tachtig verlaagd en groeide ook daarna niet mee met de gemiddelde welvaartsstijging. In 1976 was het minimumloon nog 68 procent van het gemiddelde loon, inmiddels is dat 48 procent. Tegelijkertijd werden juist meer mensen afhankelijk van de hoogte van het minimumloon, omdat er met name in de jaren negentig steeds meer loonschalen bij kwamen die nauwelijks boven het minimumloon zitten.

Toen het wettelijk minimumloon eind jaren zestig werd ingevoerd, was het criterium dat een gezin met twee kinderen, wonend in de stad, ervan kon leven. Wiemer Salverda, hoogleraar arbeidsmarkt en ongelijkheid: ‘Dat behoeftecriterium is losgelaten. Impliciet of expliciet wordt ervan uitgegaan dat gezinnen minstens anderhalf-verdiener zijn. Maar dat betekent dus wel een lager loon per uur.’ Het verlagen van het minimumloon is gunstig voor de overheidsfinanciën, omdat de hoogte van de bijstand en een paar andere uitkeringen afhankelijk is van de hoogte van het minimumloon.

8. Door meer werknemers hebben werkgevers meer keus

De vijver waaruit werkgevers hun werknemers kunnen kiezen, werd de afgelopen decennia systematisch groter. In de eerste plaats natuurlijk doordat vrouwen vanaf de jaren tachtig veel meer betaald gingen werken. Maar ook door het bevorderen van de komst van arbeidskrachten uit de rest van Europa. Een grotere vijver betekent minder onderhandelingsmacht voor werknemers. De arbeidstijdverkorting van begin jaren tachtig (van pakweg veertig naar 38 uur) zorgde er nog even voor dat het reservoir van arbeidskrachten enigszins binnen de perken bleef, maar daarna waren er slechts bewegingen die de keuzemogelijkheden voor werkgevers vergrootten.

Zo bepaalt de Europese Detacheringsrichtlijn van 1997 dat werknemers uit andere Europese landen die hier komen werken grotendeels betaald kunnen worden volgens de regels van het land van herkomst. Zeker na de uitbreiding van Europa met relatief arme landen met lagere lonen en sociale zekerheid werden werknemers van elders een aantrekkelijk alternatief voor werkgevers.

Onlangs maakte uitzendconcern Randstad bekend dat het jaarlijks tachtigduizend mensen uit Oost- en Zuid-Europa en India wil aantrekken om de tekorten op de Nederlandse arbeidsmarkt op te lossen. Maurice Limmen, voorzitter van het cnv: ‘Dan denk ik: we hebben in Nederland toch ook nog meer dan een miljoen mensen die graag een baan willen. Doe wat moeite voor die mensen, leid ze op, zorg voor herintredende vijftigplussers. Maar het is goedkoper en makkelijker om mensen uit het buitenland te halen.’

Niet alleen vrouwenemancipatie en goedkope arbeid uit Oost-Europa, ook verandering van de studiefinanciering zorgt voor een grotere vijver van arbeidskrachten. Tot begin jaren negentig hadden studenten een basisbeurs én mocht je als student naast die beurs nauwelijks bijverdienen. Door het vrijwel afschaffen van de studiebeurs en het schrappen van de bijverdienregels kwamen er honderdduizenden slimme, flexibele en met weinig loon genoegen nemende studenten de arbeidsmarkt op.

Intrigerend is dat als arbeid overvloediger wordt de macht van werkenden afneemt, maar dat kapitaal geen last heeft van zijn eigen overvloedigheid: er is veel meer geld dan de economie nodig heeft of zelfs aankan, maar toch wordt kapitaal niet minder machtig, integendeel. De simpelste verklaring daarvoor is natuurlijk dat mensen moeten eten, waardoor het stellen van eisen per definitie lastiger is. ‘Maar bovendien heeft het kapitaal een markt voor zichzelf gecreëerd buiten de reële economie, door speculatie en nieuwe financiële instrumenten’, zegt Bas van Bavel. De lage rente is een afspiegeling van de overvloed van kapitaal, maar het geld heeft andere manieren om aan te groeien.

9. Met minder sociale zekerheid kun je minder eisen

De afgelopen decennia zijn de toegang tot sociale zekerheid en de hoogte van de uitkeringen stelselmatig verminderd. En dat, zeggen ook de oeso, het imf en de Europese Commissie, zorgt voor een verslechtering van de onderhandelingspositie van werkenden. Wie werkloos of gedeeltelijk arbeidsongeschikt wordt heeft minder vangnet om op terug te vallen en gaat daardoor eerder akkoord met slechte arbeidsvoorwaarden.

Socioloog Cok Vrooman, werkzaam bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, onderzocht hoe de hoogte, duur en voorwaarden van de sociale zekerheid zich in de afgelopen decennia ontwikkelden. De inkomenszekerheid van mensen onder de 65 (bijstand, arbeidsongeschiktheid, WW) nam sinds 1980 in Nederland met 34 procent af, berekende hij. Sinds 1990 is de daling zelfs nog forser (38 procent), want tussen 1980 en 1990 nam de zekerheid eerst nog toe. Gecorrigeerd voor inflatie is het sociaal minimum (de optelsom van bijstand plus toeslagen) nu lager dan in 1980.

Het begon allemaal met het rapport Een werkend perspectief van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 1990. Zelden werd een advies zo snel en grondig omgezet in beleid. ‘Werk boven inkomen’ werd voortaan het adagium. Sociale zekerheid was voortaan niet meer bedoeld als inkomenszekerheid, maar werd een instrument om mensen te ‘prikkelen’ om werk aan te nemen, zowel in hoogte als in voorwaarden. Uitkeringsgerechtigden mogen steeds minder eisen stellen aan het werk en de arbeidsvoorwaarden die ze accepteren, en mensen onder de 27 hebben sinds 2009 in principe geen recht op een uitkering.

‘Ze zien werknemers als mensen die schroefjes indraaien, als intellectueel inferieur, mensen die bij bosjes te krijgen zijn’

10. Nederland is kampioen flex

De Nederlandsche Bank was er in haar onderzoek van een paar weken geleden helder over: het achterblijven van de lonen is voor pakweg de helft te wijten aan de opmars van flexwerk. Niet alleen krijgen flexwerkers slechter betaald, door de opmars van flex durven ook de mensen die wel een vaste baan hebben minder eisen te stellen uit angst hun baan te verliezen. Bovendien zijn mensen met flexwerk veel minder vaak lid van een vakbond, wat de onderhandelingspositie van vakbonden verslechtert. Nederland is kampioen flexwerk doordat tal van regelingen flex zeer goedkoop maken voor werkgevers.

Naast flex zorgen ook aanbesteding en outsourcing voor lagere lonen. Bedrijven en organisaties die voor hun opdrachten afhankelijk zijn van het winnen van een aanbesteding doen er alles aan om hun prijs te drukken door de lonen zo laag mogelijk te houden. Bovendien zorgt aanbesteding voor meer flex, want wie afhankelijk is van het winnen van aanbestedingen wil zo min mogelijk vast personeel. De balkanisering van de arbeidsmarkt, noemt Ronald Janssen van tuac dat. Janssen: ‘In discussies over gebrek aan loonstijging wordt tegenwoordig bijna beschuldigend naar vakbonden gewezen: jullie hebben macht verloren, sukkels. Maar vergeet niet dat het verlies van macht een rechtstreeks gevolg is van beleid, van hoe werk georganiseerd is.’

Bij de acties in de schoonmaak trokken de vakbonden sámen op met de werkgever van de schoonmakers (bedrijf csu), omdat de werkgever zich ook gemangeld voelde tussen de aanbesteders. Marktwerking en privatisering in de publieke sector hebben de hoeveelheid aanbestedingen sterk opgevoerd. Zodra in een sector marktwerking wordt geïntroduceerd, zoals in de zorg, moeten opdrachten volgens regels van de Europese Unie aanbesteed worden.

In dezelfde lijn ligt het outsourcen van bedrijfsonderdelen die voorheen deel uitmaakten van het eigen bedrijf. Doordat activiteiten als de schoonmaak en de catering worden uitbesteed aan een ander bedrijf valt dat personeel niet onder de eigen cao, en wordt het slechter betaald. Het ‘verdampen van het werkgeverschap’ noemt Ronald Dekker, arbeidseconoom van onderzoeksinstituut Reflect van de Universiteit van Tilburg dat.


11. Werkenden betalen de belastingverlichting van bedrijven

De afgelopen decennia gingen de belastingen voor bedrijven omlaag en die voor werkenden omhoog. De winstbelasting voor bedrijven is gehalveerd en het huidige kabinet wil deze nog verder verlagen. Vooral sinds de crisis van 2008 zijn de lasten voor werkenden juist sterk gestegen, van 19,8 procent naar 22,2 procent (uitgedrukt in percentage van het bruto binnenlands product). Daar komen de pensioenpremies nog bovenop. Dat zorgt er niet alleen voor dat werkenden netto minder overhouden, het beïnvloedt ook de loononderhandelingen. Want door de gestegen lasten op arbeid nemen de loonkosten voor werkgevers toe, ook als de lonen zelf niet stijgen. Werkgevers grijpen die gestegen loonkosten aan om de lonen niet te verhogen: de loonruimte gaat op aan de gestegen premies en belastingen op de lonen, zeggen zij. Ze verzuimen er echter bij te zeggen dat hun eigen belastingen zeer sterk gedaald zijn, waardoor er wel degelijk ruimte is gekomen om de lonen te verhogen.

12. Een klusjeseconomie voor werklozen

Het is een debat voor ingevoerde intimi, maar levendig is het wel: wordt de koek voor werkenden niet vooral kleiner door de opmars van nieuwe technologie? Volgens werkgeversorganisatie vno-ncw is technologie de belangrijkste oorzaak van de daling van de arbeidsinkomensquote. Doordat bedrijven meer uitgeven aan technologische innovaties zijn minder arbeidskrachten nodig, logisch dat de factor arbeid dan een kleiner deel van de taart krijgt. Maar als dat waar zou zijn, zouden de investeringen toenemen. En dat doen ze niet. Ook zou de arbeidsproductiviteit, oftewel de gemiddelde hoeveelheid die per arbeidsuur geproduceerd wordt, flink stijgen, en dat gebeurt evenmin.

Maar technologie heeft wel op een paar andere manieren invloed op de verdeling van de koek. ‘Werkers kunnen gemakkelijker in de gaten gehouden worden en aangestuurd worden om zo hard mogelijk te werken, en alleen op de tijden dat ze echt nodig zijn’, verklaart Wiemer Salverda. ‘De baas weet precies hoe lang de caissière over iedere hoeveelheid boodschappen doet, en weet precies hoe de buschauffeur rijdt.’ Bovendien is er technologische werkloosheid, zoals dat is gaan heten: mensen die werkloos worden door automatisering gaan vervolgens vaak beneden hun niveau en salaris aan het werk. De werkloze bankmedewerker die Deliveroo-fietser wordt. Volgens Adair Turner, voorzitter van het internationale Institute for New Economic Thinking (inet), is dat de belangrijkste verklaring voor de in veel westerse landen haperende arbeidsproductiviteit: de opmars van de laagproductieve klusjes. Zo zorgt technologische ontwikkeling er wel degelijk voor dat werkenden een kleiner deel krijgen van het nationaal inkomen. Volgens hoogleraar Van Bavel heeft dat alles te maken met hoe er met technologische werkloosheid wordt omgegaan en hoe de klusjeseconomie wordt bevorderd. ‘Technologie mag nooit de schuld krijgen van het feit dat werkenden een kleiner deel van de koek krijgen. Want beleid bepaalt hoe technologie uitwerkt, dat bepaalt de technologie echt niet zelf.’

13. De rekening van de crisis daalt eenzijdig neer

Opmerkelijk genoeg veroorzaakte de financiële en economische crisis van 2008 nauwelijks een daling van de winsten van ondernemingen. Tegelijkertijd gingen werkenden er wel op verschillende manieren op achteruit, zowel in de marktsector als in de publieke sector. Het redden van de banken sloeg een gat in de staatsschuld en om het gat te dichten sloeg de overheid aan het bezuinigen. Met als gevolg een stijgende werkloosheid – alleen al in de zorg verloren tachtigduizend mensen hun baan – en stagnerende lonen. Ook werden, om de staatsschuld te verminderen, de belastingen en premies voor huishoudens verhoogd. Welk deel van de daling van de arbeidsinkomensquote precies het gevolg is van de manier waarop de crisis werd bestreden, is moeilijk te zeggen, maar dat het crisisbeleid bijdroeg aan de daling hoeft weinig betoog. Daarbij komt de algemene tendens om in tijden van economische tegenspoed de lonen te matigen, maar in tijden van voorspoed geen inhaalslag te maken.

Bij de dertien bovengenoemde oorzaken gaat het steeds om politieke keuzes, om beleidsbeslissingen. Maar ook meer psychologische aspecten spelen een rol bij de stagnerende lonen en stijgende winsten, benadrukt Maurice Limmen van het cnv: ‘Het idee van samen, collectief zorgen voor goede beloning en goede arbeidsvoorwaarden is een beetje zoek geraakt. Als de werkdruk de spuigaten uit loopt denken mensen eerder dat ze een cursus mindfulness moeten doen dan via ondernemingsraad en vakbond zorgen voor meer collega’s. Als je het niet aankunt, ligt dat zogenaamd aan jezelf.’

Ook bij werkgevers spelen psychologische motieven, weet Schenk, zelf commissaris bij drie bedrijven. ‘Zelfs als loonsverhogingen niet ten koste gaan van de winst bestaat er een grote weerzin tegen. Het sentiment is soms letterlijk: “Ze verdienen het niet.” Ze zien werknemers als mensen die schroefjes indraaien, als intellectueel inferieur, mensen die bij bosjes te krijgen zijn.’

‘Eigenlijk zijn we terug in de negentiende eeuw’, zegt economisch historicus Bas van Bavel. ‘Kenmerkend voor de negentiende eeuw én voor het huidige tijdsgewricht is dat kapitaal en arbeid alleen nog via “de markt” bij elkaar komen en dat de prijs van beide aan de markt wordt overgelaten.’

Arbeid en kapitaal kunnen op tal van andere manieren bij elkaar komen, maar die andere samenwerkingsverbanden om te produceren zijn óf gemarginaliseerd – coöperaties, familiebedrijven, ambachtslieden, middenstanders – óf zijn zelf volgens het marktsysteem gaan werken: woningcorporaties, voormalige coöperatieve banken en verzekeringen, grote delen van de publieke sector. De markt als prijsbepaler voor arbeid en kapitaal is niet ‘modern’, benadrukt Van Bavel, het is juist erg ouderwets. ‘De pure markteconomie die de laatste decennia is ontstaan, tierde ook in de zestiende en zeventiende eeuw welig.’ De periode waarin andere productieverbanden de boventoon voerden – vanaf een eeuw geleden tot pakweg eind jaren zeventig – kenmerkte zich juist door een sterke toename van de welvaart.

De grote vraag, zeker nu de kritiek op de markt als spelbepaler alom toeneemt, is waarom ook links of in ieder geval de sociaal-democratie zo lang is meegegaan in marktdenken en loonmatiging. Socioloog Merijn Oudenampsen, die onlangs startte met een groot onderzoek naar de opkomst van het neoliberalisme: ‘Zowel de bonden als de sociaal-democratie raakten in de jaren tachtig min of meer getraumatiseerd door de hoge werkloosheid. Bovendien werd het neoliberale gedachtegoed in Nederland door de kabinetten-Lubbers heel technocratisch gebracht. Als “het is nu eenmaal voor iedereen de beste oplossing”, in plaats van een ideologische strijd.’ Er was (en is) in Nederland veel minder discussie onder economen dan in andere landen. Oudenampsen: ‘De neoklassieke economen hebben hier ongeveer de hegemonie.’

Arnoud Boot verklaart het meegaan van links vooral uit het bandwagon-effect: ‘Iedereen praat elkaar na en tijd voor reflectie is er niet. En je ongemakkelijke gevoelens kun je altijd sussen door kleine verbeteringen aan te brengen, dan heb je toch je best gedaan.’


Dit is het tweede deel van een serie van Mirjam de Rijk over kapitaal en arbeid. Het eerste deel, ‘En de winnaar is… het bedrijfsleven’, stond in De Groene Amsterdammer van 1 februari. De serie wordt mede mogelijk gemaakt door Fonds 1877

Meer Cartoons van 'Kamagurka' op Groene.nl  meer 'K' op de Groene   ---  Hier ---