GROENE-OPINIE COLUMNIST MARIAN DONNER: Rooksignalen - ´Consumenten verenigt u!´ Met mensenrechten heeft een begrip als internationale solidariteit al lang niets meer te maken. Het gaat nu om handelsbelangen

 

https://www.groene.nl/artikel/consumenten-verenigt-u 

 

Rooksignalen

Consumenten verenigt u!

Met mensenrechten heeft een begrip als internationale solidariteit al lang niets meer te maken. Het gaat nu om handelsbelangen.

Marian Donner beeld Aart-Jan Venema

24 januari 2024 – verschenen in nr. 4

Het opvallende is dat al die angsten van rechtse complotdenkers, of afgehaakten, of autonomen, of hoe je ze ook noemen wil, bezorgde burgers wellicht, zoveel lijken op gebeurtenissen die echt hebben plaatsgevonden. Alleen werd het toen anderen aangedaan. The great replacement bijvoorbeeld, de overtuiging dat de witte bevolking vervangen wordt door mensen van kleur: voor de inheemse bevolking van Amerika, Australië of Palestina is zo’n vervanging maar al te reëel geweest. Het geïnstitutionaliseerde kindermisbruik waar elites tegenwoordig van worden beschuldigd, was vroeger vooral op scholen voor inheemse kinderen praktijk (zie bijvoorbeeld Canada). En al was het geen plandemie, bijna de gehele Zuid-Amerikaanse bevolking is ooit weggevaagd door ‘westerse’ virussen.

Hoe kan het toch dat witte mensen statistisch het veiligst zijn op deze wereld, maar ze desondanks ook het angstigst zijn? vroeg iemand op X zich af. ‘Ik noem het het Macbeth Syndroom’, was een van de antwoorden, ‘dat je niet vreedzaam kunt genieten van de privileges van je positie, omdat je bewust en onbewust weet hoeveel geweld er nodig was om die positie te verkrijgen. Je wordt altijd achtervolgd door de mogelijkheid dat wat je anderen hebt aangedaan, jou ook zal worden aangedaan.’

Niet veel later las ik hetzelfde idee in Doppelganger van Naomi Klein (eind vorig jaar zette ze een gratis hoofdstuk online dat specifiek over Israël en Palestina gaat en dat raad ik iedereen aan, het is fantastisch!). Zou het kunnen, vraagt ze zich af, dat wat complotdenkers vrezen ‘een dramatische omkering van rollen is waarbij de slachtoffers daders worden?’.

In dat licht valt de symboliek van de aanklacht tegen Israël bij het Internationaal Gerechtshof nauwelijks te missen. Het moest haast wel Zuid-Afrika zijn die in het land van zijn voormalig kolonisator het imperiale geweld tegen de Palestijnen probeert te stoppen. Toen Duitsland dreigde zich in de rechtszaak te mengen, was het de president van Namibië die fijntjes herinnerde aan de Duitse genocide, ‘de eerste van de twintigste eeuw’, die tienduizenden Namibiërs het leven kostte. Je zou kunnen zeggen: landen die ooit leeggeplunderd zijn, waarvan de oorspronkelijke bevolking is onderdrukt, gevangen gezet, afgeslacht, slaan inderdaad terug. Alleen doen ze dat niet met geweld, maar met de wapens waar het Westen zo graag een patent op claimt: mensenrechten, vrijheid en gelijkheid.

Wie zich vooral lijken te verenigen zijn de rijken, die de wereld als hun oester zien

In Doppelganger beschrijft Klein hoezeer linkse retoriek over elites, bevrijding en macht aan het volk zijn uitgehold door radicaal-rechts. Maar misschien, dacht ik, werkt het ook wel andersom. Verliezen begrippen niet alleen hun betekenis, maar kunnen ze ook een nieuwe invulling krijgen.

Een begrip als internationale solidariteit bijvoorbeeld. Ooit was het een speerpunt van links denken, arbeiders aller landen verenigt u!, maar dat lijkt lang geleden. Internationale solidariteit maakte plaats voor globalisering, voor handelsverdragen, outsourcing, goedkope arbeid, goedkope producten, culturen die steeds meer op elkaar lijken. Wie zich vooral lijken te verenigen zijn de rijken, de één procent, die de wereld als hun oester zien. Ze leven in ommuurde communes, verplaatsen zich in geblindeerde auto’s en nippen van hun champagne.

De westerse burger is vooral nog consument. Vandaar ook dat de VS en Engeland, met ondersteuning van Nederland, Jemen bombarderen. De Houthi’s houden Israëlische vrachtschepen tegen waardoor westerse kopers langer op hun Amazon- en Shein-shit moeten wachten. ‘Zelfverdediging’ noemt het Westen de bombardementen. Vergeet die mensenrechten, handelsbelangen gaan boven alles.

Ik had hier nog veel meer willen schrijven. Dat westerse media de Zuid-Afrikaanse aanklacht tegen Israël bijvoorbeeld zo veel mogelijk negeerden (de rechtszaak tussen Johnny Depp en Amber Heard kreeg vorig jaar meer aandacht). Dat de BBC daarentegen wel de Israëlische verdediging live uitzond. Dat allerhande beroemdheden, waaronder een deel van de cast van Game of Thrones, de aanklacht daarom online voorlas om zo alsnog een groot publiek te bereiken. Dat we nu eenmaal in een cultuur leven die geobsedeerd is door beroemdheden, we consumeren ze als het ware, en dat het vast niet lang meer duurt eer er een film wordt gemaakt over de knappe Houthi-piraat wiens foto viraal ging en die nu Tim-Houthi Chalamet wordt genoemd (naar de Hollywood-acteur). Maar het ging me om die solidariteit.

De afgelopen tijd is al veel gepraat over de linkse identiteitscrisis en hoe nu verder, maar daarbij ontbrak het internationale element. Zolang politici echter het geweld blijven faciliteren dat de privileges van westerse consumenten moet beschermen, van het geweld in de mijnbouw, in sweatshops of van de wapenindustrie, tot aan het uitmoorden van gewone burgers in Palestina, Congo of de Amazone, weet de gewone burger hier, bewust of onbewust, dat diezelfde politici het ook niet zullen opnemen voor hem. Het is geen syndroom, maar eerder een Macbeth-besef: wat anderen wordt aangedaan kan absoluut ook jou gebeuren.

Voor deze hele Editie Nr. 4 / 2024 van de Groene Amsterdammer   ---  Hier  ---

 

WWF STELLING: ‘De consument moet de echte prijs voor voeding gaan betalen’ - Eens, mits eerlijk en.... (Bijvoorbeeld Groente en Fruit op 0%-tarief BTW! )

Elizabeth Dalziel / WWF-UK

‘De consument moet de echte prijs voor voeding gaan betalen’

De stelling

True pricing betekent dat je de echte prijs voor je boodschappen betaalt. Dus inclusief de verborgen kosten voor natuur- en klimaatschade en onderbetaalde werknemers. Maar wordt voedsel dan niet onbetaalbaar voor veel mensen? Vier experts geven hun mening.

Be one with nature magazine

magazine.wwf.nl / Magazine oktober 2023 / Stelling: ‘De consument moet de echte prijs voor voeding gaan betalen’

Tekst: Jaap Backx

Meepraten?

Praat mee op je favoriete social network.

 

Maarten Rijninks

 

Mede-eigenaar van De Aanzet in Amsterdam. Als eerste supermarkt nemen ze daar de milieu- en sociale schade in de prijs van producten mee.

‘Je stimuleert mensen duurzamere keuzes te maken’

‘True price is een eerlijk systeem: je betaalt de kosten die je veroorzaakt zelf in plaats van ze af te wentelen op de maatschappij of toekomstige generaties. In onze winkel zien klanten op de kassabon wat de echte prijs van boodschappen is en die betalen klanten over het algemeen zonder morren. We brengen vier soorten verborgen kosten in kaart: land- en watergebruik, onderbetaling en klimaatbelasting. De extra opbrengsten gebruiken we om – samen met onze vaste leveranciers – de betreffende voedselketens structureel te verduurzamen. Als dat lukt, zullen de verborgen kosten op termijn dalen.

Ik weet zeker dat zo’n prijsmechanisme werkt. Stel dat we in de winter ingevlogen sperzieboontjes uit Kenia aanbieden – wat we overigens niet doen. Die zouden drie keer zo veel kosten als boontjes uit het seizoen. De vraag is: wie wil dat betalen? Als je de echte prijs voor producten vraagt, stimuleer je consumenten om andere keuzes te maken en krijg je automatisch verduurzaming. Dat maakt het zo’n sterk verhaal. En laten we wel wezen: we hebben alternatieve systemen nodig om onze voetafdruk te verminderen. Anders gaan we er zelf aan.’ 

Michel Scholte

 

Medeoprichter en directeur van True Price en Impact Institute

‘Het is een proportionele stap om de planeet leefbaar te houden’

‘Ik zeg 100 procent ja op de stelling. Via de rekenmodellen van onze organisatie True Price kunnen we meer dan dertig verborgen ecologische en sociale kosten tot op de komma bepalen. Als je die optelt bij de marktprijs, ontstaat de echte prijs. Die zal hoger zijn, maar uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders deze echte prijzen kunnen en vaak ook willen afrekenen. Natuurlijk zijn er mensen die het niet kunnen betalen en die zouden dat ook niet hoeven te doen.

Tegelijkertijd is het een misverstand dat verborgen kosten nu niet betaald worden. Kijk alleen naar de 25 miljard euro die is uitgetrokken voor het stikstofprobleem, een rekening die we met z’n allen betalen. En achteraf herstellen is frustrerend, inefficiënt en duur. Ik zeg niet dat de verduurzaming van de voedselketen uitsluitend op het bord van de consument zou moeten liggen, maar ik word een beetje gallisch van mensen die roepen dat een betere wereld niet bij jezelf begint om vervolgens naar de boze bedrijven en overheid te wijzen. Met vingerwijzen kom je niet vooruit. Met true pricing vragen we je niet om via je boodschappen alle problemen van de wereld op te lossen. Het is een proportionele stap om de planeet leefbaar te houden.’

Volkert Engelsman

Oprichter van de duurzame groente- en fruitimporteur Eosta

 

‘Als consument betaal je nu te weinig voor voedsel’

‘Ons voedselsysteem kent een schijntegenstelling tussen consumenten en burgers. Als consument betaal je te weinig. Wanneer je alle maatschappelijke kosten meerekent, zou voedsel twee keer zo duur moeten zijn. Aan de andere kant word je als burger via de belasting tien keer zo zwaar teruggepakt. Dat komt doordat we met belastingcenten een niet-duurzaam landbouwsysteem overeind houden om vervolgens dezelfde belastingbetaler aan te spreken op de schade die dat systeem veroorzaakt. Dat is financieel uitermate inefficiënt. Dat we hier niet mee breken, heeft te maken met de agro-industrie.

Leveranciers van krachtvoer, kunstmest en bestrijdingsmiddelen zien hun verdienmodel verdampen zodra we natuurinclusief gaan produceren. Hun verzet zie ik als een stuiptrekking van het oude systeem. Op allerlei fronten zie je het licht van het nieuwe normaal door de barsten in het oude heen schijnen. Bedrijven krijgen te maken met een groeiende druk vanuit Europa, de financiële sector, rechtszaken en mondige consumenten. Wie geen paal en perk stelt aan het veroorzaken van maatschappelijke schade, heeft een beperkte houdbaarheidsdatum. Ik ben ervan overtuigd dat de transitie naar echte prijzen er gaat komen. Tot die tijd kun je als consument het best voor biologisch kiezen, want dat scoort als het om people en planet-gerelateerde kosten betreft veel beter dan reguliere landbouw.’

 

Willy Baltussen

Doet namens de Wageningen Universiteit sinds 2015 onderzoek naar de echte prijs van voedsel

‘Je kunt verborgen kosten niet alleen door consumenten laten betalen‘

‘Ik ben het oneens met de stelling zoals die hier is geformuleerd. Niet omdat ik tegen het doorrekenen van echte prijzen voor voedsel ben, maar ik ben niet enthousiast over een systeem waarin consumenten verborgen kosten aan de kassa afrekenen. Dan leg je de verantwoordelijkheid voor verduurzaming te veel bij individuen, terwijl het een gedeelde opdracht is voor overheden, producenten en consumenten. Neem vlees. Als je alle verborgen kosten van vleesproductie optelt, zou de prijs van een biefstuk met een factor vier omhoog moeten. Ik denk niet dat daarvoor in Nederland veel politiek en maatschappelijk draagvlak is.

Voor mij is true pricing een krachtig instrument om niet-duurzame praktijken meetbaar te maken en uit te drukken in geld. Hoe groter het gat tussen de gewone en echte prijs, hoe urgenter het probleem. Zo ontstaat er een prioriteitenlijst om voedselketens snel en gericht te verduurzamen – want dat is wat we willen. Daarvoor moeten producenten waarschijnlijk investeringen doen, waardoor eten en drinken vanzelf duurder wordt. Ik geloof meer in dat model dan in een toeslag op producten aan de kassa.’