Posts tonen met het label Vertrouwen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Vertrouwen. Alle posts tonen
woensdag 18 juni 2025
donderdag 30 januari 2025
NRC-OPINIE CARTOON: Fokke & Sukke vertrouwen hun #dokter niet meer... / #griep(-je)?!? #vertrouwen #complottheorie #wappies /
Op https://t.co/eHWhRt5QM3 zag ik: "Fokke & Sukke vertrouwen hun #dokter niet meer..." https://t.co/YR0B6z1cYF #griep(-je)?!? #vertrouwen #complottheorie #wappies
— Aart Dekker (@AartDekker) January 29, 2025
en nog veel meer Fokke & Sukke --- Hier ---
maandag 13 mei 2024
NRC-OPINIE CARTOON FOSU: Óók Fokke & Sukke voorzagen problemen voor Joost Klein op het #ESF24 / COMPLOT /
Óók Fokke & Sukke voorzagen problemen voor Joost Klein op het #ESF24 (net als ik trouwens) maar wel andere dan ik... - https://t.co/au3u4zKpfv https://t.co/au3u4zKpfv #orban Geen #vertrouwen Rechts #complot
— Aart Dekker (@AartDekker) May 13, 2024
en nog veel meer Fokke & Sukke --- Hier ---
vrijdag 2 februari 2024
(RUIM) 1JAAR GELEDEN / GROENE THEMA: In het nieuws - ´(Nederland) In de spiegel´ Xandra Schutte OVER DE VELE CRISISSEN DIE HET LAND VAN RUTTE TEISTER(D)EN / PLAKSHOT /
Wat vindt u van die grote crisis? | Plakshot (S3)
Plakshot | VPRO11 nov 2022 #VPRO
In Plakshot geeft Roel Maalderink met straatinterviews, sketches en parodieën zijn scherpe blik op de actualiteit én legt hij de absurditeit van de media bloot. Plakshot zie je elke vrijdagavond om 21.15 uur op NPO 3.
En op dit kanaal.
https://www.vpro.nl/plakshot
https://www.npo3.nl/plakshot
#VPRO
*
.jpg)
Meer Cartoons van de Groene Amsterdammer --- Hier --
Maar meer over de artiest en meer Cartoons/Beeld van 'Milo' --- Hier ---
*
In het nieuws In de spiegel Xandra Schutte beeld Milo
21 december 2022 – verschenen in nr. 51-52
‘Wat vindt u van die grote crisis die op dit moment plaatsvindt?’ vraagt Roel Maalderink, de meester van het straatinterview, aan toevallige passanten in het tv-programma Plakshot. ‘Je bedoelt die van het milieu?’ antwoordt een vrouw op de markt. ‘Ja, die is er natuurlijk ook, maar ik bedoel die andere crisis’, zegt Maalderink. De achtereenvolgende geïnterviewden opperen een reeks aan crises. De vreemdelingencrisis. De woningen. De boeren. En stikstof. De crisis in het oosten van Europa, die oorlog. De gascrisis en de energiecrisis. Het lerarentekort. Het hele coronagebeuren. De toeslagencrisis. De inflatie en de armoedecrisis. De vertrouwenscrisis en de politieke crisis. Maar telkens weer is het de ándere crisis waar Maalderink op doelt. ‘Ik bedoel die crisis die we voor ons uit schuiven.’ Tot een man het antwoord weet dat eigenlijk geen antwoord is: ‘Ja, door dat vooruitschuiven weten we eigenlijk niet met welke crisis we nu bezig zijn.’
Je kunt vinden dat er sprake is van crisisinflatie – op alles wordt tegenwoordig het etiket ‘crisis’ geplakt. Maar evengoed kun je zeggen dat we in een crisistijd leven, als al die voorbijgangers zonder blikken of blozen een crisis uit de mouw schudden. En nu is er in Nederland – en de wereld – wel vaker sprake van een crisis, maar de opeenstapeling van vandaag is toch uniek. Ook omdat het crisissentiment vergezeld gaat met iets anders: het gevoel dat Nederland niet meer in staat is crises op te lossen. Ons nationale zelfbeeld heeft de afgelopen tijd al de nodige krassen opgelopen – we zijn allang niet meer dat progressieve gidsland – maar we hadden altijd nog het idee dat we in een net landje leefden waar de dingen goed geregeld waren.
Maar of het nu gaat om de toeslagenaffaire, de gedupeerden van de aardbevingen in Groningen of de stikstofcrisis – de crises etteren door en ‘netjes’ gaat het ook niet. Dat zorgt voor een nieuwe deuk in ons zelfbeeld. Het zijn niet alleen de opstandige burgers die roepen dat het daar in Den Haag een zootje is, hoge (ex-)ambtenaren zeggen het hun inmiddels beschaafder na: de overheid is machteloos. Ook de Nationale ombudsman ziet ‘een patroon van onvermogen’.
Die machteloosheid was voor de redactie van De Groene Amsterdammer reden om dit winternummer aan ons zelfbeeld te wijden. Wat vertelt de parade van omgekeerde vlaggen van het afgelopen jaar over de kloof tussen stad en platteland? Is Nederland definitief een boze en verdeelde natie geworden? Wat zegt het dat de voedselbank, die twintig jaar geleden bij haar oprichting als ‘on-Nederlands’ werd beschouwd, nu meer mensen bedient dan ooit? En hoe gaat het met de vvd, de partij die er een sport van heeft gemaakt zich te spiegelen aan het Nederlandse zelfbeeld?
Niet alleen Nederland worstelt met zijn zelfbeeld. Wat te denken van Groot-Brittannië na een jaar van politieke incompetentie en de dood van koningin Elizabeth? Nostalgie naar het Empire van weleer biedt geen soelaas meer. Hoe te duiden dat de nieuwe Italiaanse premier Giorgia Meloni zich eerder met Tolkiens Midden-Aarde identificeert dan met Italië’s eigen rijke geschiedenis? De Russische schrijver Alexander Snegirjov bevindt zich nog in Moskou en houdt een dagboek bij. Terwijl veel vrienden en collega’s het land hebben verlaten hoort hij een paar keer per dag het volkslied boven zijn hoofd schallen: de oude bovenbuur die de radio loeihard aan heeft staan. Steevast bonst zijn buurvrouw dan nog harder op het plafond.
In haar prachtige boek Rebelse genieën vertelt Andrea Wulf over ‘de uitvinding van het ik’, zoals de ondertitel luidt, maar beschrijft ze ook hoe de filosoof Fichte zijn ik-filosofie uitbreidt naar de natie. Wij doen min of meer hetzelfde in dit dubbelnummer, maar dan omgekeerd: van collectief naar individueel zelfbeeld. Schrijfster Helen Macdonald reflecteert op de relatie tussen mens en natuur, Arthur Eaton overdenkt het zelf zoals Freud het concipieerde en Arjen van Veelen stelt dat de zelfverliefde Narcissus in deze tijd heeft plaatsgemaakt voor Atlas, die de wereld op zijn rug torst. ‘We zijn ontsnapt aan de fuik van het ik en geven nu de wereld de schuld van alles wat misgaat in ons leven’, schrijft hij. De vraag is of dat een troost is, schrijft hij er meteen bij.
De redactie wenst u hoe dan ook lichte feestdagen en een troostvol nieuwjaar.
PS: Het winternummer biedt leesstof voor drie weken. Op 12 januari ligt opnieuw een dubbeldik nummer in de brievenbus
woensdag 1 juni 2022
SHARTIE AART DEKKER: 22% van de Nederlandse Kiezers - en het Nederlandse Formatie-systeem - gijzelen de rest, tenzij... / 1VANDAAG PEILING: 'Meeste kiezers vinden oppositie helemaal niet te wantrouwend, zoals Rutte zegt'
.jpg)
Cartoon van Maarten Wolderink, overgenomen van Joop.nl,
horende bij --- Dit --- artikel, meer --- Hier ---
Meer over Cartoons van Maarten Wolderink op zin site --- Hier ---
*
SHARTIE AART DEKKER - Politiek, systeem & stemmers
22% van de Nederlandse Kiezers (VVD) - en het Nederlandse Formatie-systeem - gijzelen de rest, tenzij...D66&CDA...
1VANDAAG PEILING: 'Meeste kiezers vinden oppositie helemaal niet te wantrouwend, zoals Rutte zegt'
Vorige week was het (zoveelste grotendeels loze) debat over de SMS'jes van Markje 'Flutte' Rutte 'de Lullenaar' met het Slechte Geheugen. Verontwaardigde Kamerleden - en niet eens alleen maar die van de oppositie - een hoop gepraat, en daarna... Zoals al vele jaren: Rutte op het spreekgestoelte, verontwaardiging - want het mannetje voelde zich ten onrechte niet vertrouwd; hij zei zelfs '...en als dat vertrouwen er niet is, dan hoor ik dat van de Kamer en dan ga ik iets anders doen...'
Nou hij had het al 'gehoord van de Kamer', maar hij bedoelde 'als een meerderheid een Motie van Wantrouwen steunt dan moet ik weg'. Maar hij wist natuurlijk al dat zijn coalitiepartners dat op dit moment niet willen, want dan valt het kabinet met ook hun bewindspersonen, en op dit moment gaan ze niet zover. Nieuwe Politiek & Radicale Ideeën, en 'meer Transparantie van Kaag...nou ja natuurlijk NIET!
Wat is de praktijk? Zo'n 22% blinde en dove VVD-kiezers stemmen - als puntje bij paaltje komt - al lange tijd de VVD van Mark Rutte, ook al zijn zelfs bij die partij veel mensen Markje al lang verschrikkelijk zat. Maar omdat hij door vele jaren slimme manoeuvres alle concurrentie en potentiële opvolgers heeft uitgerangeerd, schrikt deze partij als geheel ervoor terug hun mannetje te laten vallen; hij bedient hen en hun kiezers tenslotte redelijk goed, en je weet maar nooit... Tenslotte is de VVD van Rutte natuurlijk ook nog eens een effectieve goede banenmachine voor aan Markje loyale partij-welpjes...
Met 22% van de stemmers ben je 'de grootste'...en is het de gewoonte dat je dat de formatie leidt, en de premier levert. Waarom? Omdat dat nu een maal zo gaat...
Dus die 22% van de kiezers gijzelt die 78% anderen!
Tenzij het Kiesstelsel wordt veranderd, of de gewoonte van formeren...
Tenzij dus de meest nabije stemmentrekkers die zich een beetje gedragen - in de Kamer zijn dat op dit moment op volgorde van grootte D66, CDA, GL, PvdA, SP en CU - samen besluiten dat het klaar is met die VVD van Rutte, dan komt er geen kabinet. Maar ja...het CDA van stemmen-verjager Wopke 'de Hoekige' Hoekstra spande samen met Rutte en gijzelden de formatie voor een jaar, waarop de in het debat over de Toeslagenaffaire niet doorbijtende Sigrid Kaag - wel: 'Hier scheiden onze wegen', maar geen steun voor de Motie van Wantrouwen tegen Mark Rutte - dan maar de eerste stap zette, en de regering Rutte-III 'gewoon' voortgezet werd als Rutte-IV... Een kabinet dat Totaal GEEN Vertrouwen geniet bij het overgrote deel van de kiezers... Dus: ten eerste D66 kan aan deze ellende een eind maken...maar ja, D66 heeft even genoeg aan zijn eigen ellende, en de huidige situatie zorgt voor heel veel goede banen voor D66'ers...
Rutte suggereerde in het debat vorige week dat 'de oppositie de politiek lamlegt door haar wantrouwen' en dat 'de gemiddelde kiezer dat niet zou willen'...
En precies dat onderzocht 1VANDAAG in onderstaande peiling. Natuurlijk heeft Rutte het mis; 76% van de kiezers - veel meer dus dan de Oppositie! - vindt dat wantrouwen van Markje 'Flutte' (want hij krijgt niets voor elkaar dan ellende en destructie) Rutte 'de Lullenaar' meer dan terecht; het mannetje is namelijk niet te vertrouwen, en dat ziet/weet iedereen...
Een gijzeling dus...
Wie breekt de ban..?
(AD)
*
Meeste kiezers vinden oppositie helemaal niet te wantrouwend, zoals Rutte zegt
Premier Mark Rutte vindt de oppositie te wantrouwig, maar daar zijn
de meeste kiezers het mee oneens. Maar liefst driekwart (76 procent)
stelt dat het kabinet genoeg reden geeft om wantrouwig te zijn.
In hoeverre hebben kiezers van de oppositie en coalitie vertrouwen in
dit kabinet? En hoe wordt gedacht over de oppositie? Je leest het hier.
Zetelpeiling: PVV gaat D66 voorbij en is nu de tweede partij
In de nieuwste zetelpeiling van EenVandaag en Ipsos stijgt de PVV
drie zetels ten opzichte van vorige maand en komt daarmee op 17 zetels.
Hiermee haalt PVV, D66 in als tweede partij van ons land. De partij van
Sigrid Kaag, die bij de verkiezingen nog 24 zetels scoorde, blijft
steken op 14 zetels.
Hoe staan de andere partijen er momenteel voor? Bekijk hier de volledige virtuele zetelstand.
Gijs Rademaker
Presentator EenVandaag Opiniepanel
woensdag 28 april 2021
POLITIEKE CULTUUR BINNENHOF / GROENE AMSTERDAMMER COLUMNIST VAN ROESSEL: 'Sensibiliseren' - Over het Wantrouwen in Politiek Den Haag / VERTROUWEN-WANTROUWEN /
In Den Haag | Het lekken van de notulen uit de ministerraadsvergadering zou door veel partijen gedaan kunnen zijn. Maar wie het ook was, er zit een onwelriekend doel achter. Het wantrouwen groeit.https://t.co/AofeCxmJ8G
— De Groene Amsterdammer (@DeGroene) April 28, 2021
vrijdag 23 april 2021
RAAK! / COMMENTAAR OVERBODIG / NEDERLAND KRIJGT DE POLITICI DIE HET VERDIENT: 'Wij zijn een land van brave hendriken' / COLUMNIST ROSANNE HERTZBERGER / NRC-OPINIE / DEMOCRATIE /
Cartoon van 'Hajo' voor NRC.nl, meer Hajo voor NRC --- Hier ---
Nog meer Hajo --- Hier --- & voor Live-cartooning --- Hier ---
*
Wij zijn een
land van brave hendriken
Rosanne Hertzberger
NRC.nl 3 april 2021
Toen er in de Tweede Kamer deze week complete transparantie in het verkenningsproces werd geëist, dacht ik meteen terug aan de zorgen uit de afgelopen jaren over het disfunctioneren van de Tweede Kamer. Opeenvolgende Kamercommissies concludeerden dat de Tweede Kamer telkens te schichtig op ‘ophef’ reageert en vervolgens met onwerkbare eisen komt.
Nogal typisch om de geheimhouding rondom verkennende gesprekken en onderhandelingen op te heffen. Juist die zijn gebaat bij beslotenheid, omdat mensen zich kwetsbaar moeten kunnen opstellen.
Toch stopt ook de luxe van beslotenheid ergens. Namelijk wanneer er dingen worden besproken die echt niet door de beugel konden.
Voor beslotenheid is er een soort minimaal vertrouwen nodig dat er geen antidemocratische of andere ongrondwettelijke zaken worden besproken.
Stel dat er gesprekken worden gevoerd met de PVV over hoe je het leven van de islamitische minderheid zuur gaat maken – dat blijft niet binnenskamers. Verkenningen over hoe je vervelende democratisch gekozen elementen uit de Kamer wegmanipuleert vallen ook in die categorie. Dat is ongrondwettelijk. Dan stopt het.
Misschien is het goed om nog even te benadrukken waarom gesprekken achter de rug van Pieter Omtzigt precies zo’n probleem zijn. Geen verkeerd geïnterpreteerde pluim. Geen incident, maar onderdeel van een patroon. Het ‘probleem Omtzigt’ werd bijvoorbeeld eerder uitgebreid in de ministerraad behandeld in de zomer van 2019. De schrikbarende omvang van de Toeslagenaffaire was toen net duidelijk geworden, ook voor Rutte. Er was wekelijks overleg van een crisisteam over al die onschuldige brave burgers die tot fraudeur waren bestempeld en wier gezinnen compleet waren geruïneerd. Allemaal mede aan het licht gebracht door lastige vragen van Omtzigt. Maar niet alleen de crisis werd besproken. Ook de vragenstellers zelf stonden hoog op de agenda van de ministerraad. Hoe kon hij gemanaged worden? Getemd? Gedresseerd? Het stoppen van de invorderingen en uithuisplaatsingen van onschuldige mensen stond lager op de prioriteitenlijst, want dat lukte pas in november 2019, wederom door aandringen van Omtzigt.
Shoot the messenger, was deel van de aanpak van het kabinet. Maak de klokkenluiders kapot (missie geslaagd).
Na de val van het kabinet gingen dezelfde hoofdrolspelers ongestoord verder waar ze gebleven waren. Ook te midden van een pandemie, te midden van een afbrokkelende rechtsstaat, was wederom een kernvraag: wat doen we met Omtzigt?
Weet u, wij zijn een land van goedzakken. Een land van brave hendriken die netjes elke ochtend aan hun bureau aanschuiven om vlijtig hun werk te doen. De grote meerderheid van dit land doet zijn best, komt op tijd, zet zich in, ook als de baas niet kijkt. Als we zeggen: kom niet op straat na negen uur, gehoorzamen we. Als we zeggen: vaccineer je met een gloednieuw middel, antwoorden we: linker- of rechterarm? Als we zeggen: ga stemmen, komt bijna 80 procent van dit land opdraven. Akela, wij doen ons best, wij dob dob dob.
Het betekent wel dat de meeste Nederlanders hetzelfde eisen van het landsbestuur in Den Haag. We verwachten een soort zelfreinigend vermogen van de macht, althans, ik verwacht dat, en ik heb reden om aan te nemen dat velen met mij dat soort minimum standaarden erop na houden.
Het houdt in dat als er onder jouw leiding dingen echt heel erg fout gaan je de eer aan jezelf houdt. Als je het vertrouwen in de rechtsstaat ernstig aantast, dan trek je zelf je conclusies. Ongeacht wat de kiezer daarvan vindt. Zo liet Lodewijk Asscher bijvoorbeeld het niet aan de kiezer over, hij vond zijn eigen conclusies belangrijker. Wiebes achtte de kabinetsval niet voldoende en weigerde nog langer zijn post demissionair te bekleden.
Rutte dacht nooit aan opstappen – toen niet, en nu niet. Ook nu wederom is gebleken hoe hij zijn belangrijkste Angstgegner uit de Kamer probeerde te krijgen. De kiezer moest erover besluiten, en nu zwaait hij met zijn democratisch mandaat van bijna 2 miljoen stemmen.
Maar weet u, het gaat niet alleen om de kiezer. Kijk rond in de wereld en zie welke schurken allemaal een democratisch mandaat hebben. Het gaat ook om integriteit, om een basaal vertrouwen, dat ook als er niemand kijkt er geen misselijke trucjes worden uitgehaald.
Rosanne Hertzberger is microbioloog.
*
Meer Columns van Rosanne Hertzberger op NRC.nl:
Opinie
:format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/static.nrc.nl/bvhw/wp-content/blogs.dir/114/files/2019/01/hertzberger-rosanne-2-online-artikel.png)
In aanloop naar de verkiezingen van 2012 beklaagde ik mij over alle politici die riepen dat ze ergens heen wilden met dit land. Je gaat helemaal nergens heen met dit land, schreef ik. Je mag op de winkel passen, je bent straks de boswachter van het Zwarte Woud. Je mag hooguit wat onderhoud plegen, hier wat snoeien, daar wat planten, en voor de rest moet je vooral met je tengels van dit land afblijven.
De overtuiging dat een overheid klein diende te zijn, zat diep in mijn vezels. Elke euro die wordt uitgegeven moet iemand eerst ergens verdienen. Links was voor hogere belastingen: meer uitgeven en minder verdienen. Rechts voor lagere belasting: minder uitgeven en meer verdienen. Mijn stem was economisch rechts. De belangrijkste taak van politici was om Nederland vooral niet te veel voor de voeten te lopen, vond ik.
Vind ik dat nog steeds? Ik geef hier openlijk toe dat ik van mening ben veranderd. We hebben de uitwassen van een disfunctionele overheid het afgelopen jaar te duidelijk gezien. Crises in de geestelijke gezondheidszorg, de jeugdzorg, de volksgezondheid. Er leven te veel kinderen in armoede en er zijn te veel mensen te rijk geworden. Er zijn te veel kinderen die niet behoorlijk kunnen lezen, schrijven en rekenen. Te weinig mensen willen verpleegkundige, docent of agent worden. Te veel mensen kunnen zich het toegangskaartje tot de rechtsstaat niet veroorloven. Er zijn te weinig huizen gebouwd en er is te veel flexibiliteit op de arbeidsmarkt. En tot overmaat van ramp......................
..............
...
Lees de complete originele Column op NRC.nl --- Hier ---
*
Alle Columns van Rosanne Hertzberger op NRC.nl --- Hier ---
dinsdag 14 april 2020
SHARTIE NEDERLAND-TREITERLAND / NRC COLUMNIST DE WINTER: 'Vuilniszak' / OPINIE / OVERHEIDS/POLITIEKE TERREUR VS. BURGER / EN ZO IS HET TOEVALLIG OOK NOG EENS EEN KEER /
 |
| Zo doen ze dat dus in België (lees van HLN.be 'Bedank-je-afvalophaler-met-een-strik-rond-je-vuilniszak-en-bezorg-ons-jouw-foto' --- Hier --- |
Vuilniszak
Dat het ze menens was bleek ook uit een
begeleidend schrijven van de directeur van Stadsbeheer over het hoe en
waarom van deze „spoedeisende bestuursdwang”, wat dat laatste ook mag
betekenen. Wat ik er van begreep is dat ik volgens de directeur „het
gemeentelijk beleid gericht op het schoon houden van de stad had
verstoord”, waardoor zijn medewerkers met spoed hadden moeten uitrukken
om mijn vuilniszak af te voeren. En dat de kosten voor die extra
uitruk-actie daarom op mij worden verhaald.
Ik besloot hem er dit keer (voor het allereerst in mijn leven!) demonstratief naast te zetten
Wel werd eerder al toegegeven dat het nieuwe systeem met
‘elektronische vulgraadmeters’ nog gebreken vertoont. Alle 6540
Rotterdamse afvalcontainers zijn in 2017 uitgerust met sensoren die
aangeven wanneer een container moet worden geleegd. Maar die dingen gaan
nogal eens stuk en ook blijken sommige containers sneller vol te zitten
dan de bedoeling is. „We moeten het ritme van de stad leren begrijpen”,
zei wethouder Wijbenga vorig jaar nog. Steeds wordt beterschap beloofd
en zegt Stadsbeheer op zoek te gaan naar de oorzaak van het
vuilprobleem.
Dus toen ik na een aantal vruchteloze gesprekken met Stadsbeheer die bewuste ochtend met mijn afvalzak voor de zoveelste keer die week bij een volle afvalcontainer aankwam, besloot ik hem er dit keer (voor het allereerst in mijn leven!) demonstratief naast te zetten. Tussen een tiental zakken van buren die er kennelijk ook genoeg van hadden, want meestal nemen zij – net als ik – hun zak keurig mee terug naar huis als de container vol zit. Het was bedoeld om een signaal af te geven, een middelvinger naar een falende gemeente en naar de vuilnisman die naar mijn mening zijn werk niet goed deed.
Ik mag nog bezwaar aantekenen tegen de boete, schreef de directeur van Stadsbeheer me. Niet bij de rechtbank, de gemeentebelasting of de ophaaldienst, maar bij het college van burgemeester en wethouders zelf. Meneer Wijbenga kan een lange, boze brief verwachten van een gefrustreerde stadsgenoot die beter beleid eist. Want niet ík had moeten worden beboet, maar de wethouder zelf zou eens goed op zijn falie moeten krijgen.
Dus toen ik na een aantal vruchteloze gesprekken met Stadsbeheer die bewuste ochtend met mijn afvalzak voor de zoveelste keer die week bij een volle afvalcontainer aankwam, besloot ik hem er dit keer (voor het allereerst in mijn leven!) demonstratief naast te zetten. Tussen een tiental zakken van buren die er kennelijk ook genoeg van hadden, want meestal nemen zij – net als ik – hun zak keurig mee terug naar huis als de container vol zit. Het was bedoeld om een signaal af te geven, een middelvinger naar een falende gemeente en naar de vuilnisman die naar mijn mening zijn werk niet goed deed.
Ik mag nog bezwaar aantekenen tegen de boete, schreef de directeur van Stadsbeheer me. Niet bij de rechtbank, de gemeentebelasting of de ophaaldienst, maar bij het college van burgemeester en wethouders zelf. Meneer Wijbenga kan een lange, boze brief verwachten van een gefrustreerde stadsgenoot die beter beleid eist. Want niet ík had moeten worden beboet, maar de wethouder zelf zou eens goed op zijn falie moeten krijgen.
Mirjam de Winter (@mirjamdewinter) is freelance journalist en stadsgids in Rotterdam.
Een versie van
dit artikel
verscheen ook in
NRC Handelsblad
van 15 februari 2020
SHARTIE AART DEKKER
Een Rubriek op mijn Blog: Nederland-Treiterland
Over hoe de Overheid en/of Politiek het Vertrouwen van de Burger verwoest, en het Eigen Gezag ondermijnt...
Moet ik nog meer uitweiden? Of zeggen mijn titel en de bovenstaande Column van Mirjam deWinter wel genoeg?Reageren?
Graag!!
(AD)
donderdag 26 december 2019
GROENE COLUMNIST AUKJE VAN ROESSEL: 'Het waren allereerst de politici die de burgers wantrouwden'
 |
| Originele Cartoon (en meer): --- Hier --- |
In het nieuws
Het waren allereerst de politici die de burgers wantrouwden
Staatssecretaris Menno Snel van Financiën gebruikte zelf de
vergelijking met het vroegere Oost-Europa. Als daar in de tijd van het
IJzeren Gordijn een politieagent je staande hield, vonden ze altijd wel
wat om je te beboeten. Deze destijds door ons gehekelde én vervloekte
mentaliteit heerst nu bij Snels eigen Belastingdienst. Hier in
Nederland, waar we zo graag met het vingertje wijzen naar anderen.
Honderden ouders die een aanvraag indienden voor de kinderopvangtoeslag zijn van die mentaliteit de dupe geworden. Ze waren bij voorbaat verdacht. En er was geen adequate rechtsbescherming. Bij hun verdediging maakten ze geen schijn van kans. Er werd doelbewust gezocht naar maar het kleinste foutje bij hun aanvraag.
Het gebeurde allemaal onder Snels eigen ogen, maar er was een commissie onder leiding van voormalig minister van Justitie Piet Hein Donner voor nodig om de ‘structureel vooringenomen houding’ bij de dienst Toeslagen voor de staatssecretaris helder in kaart te brengen. De casus die de commissie onderzocht, was die van een Eindhovens gastouderbureau dat werd verdacht van fraude met de kinderopvangtoeslag. In één moeite door werden toen alle ouders die van dat bureau gebruikmaakten met argwaan bejegend.
Het is ronduit schokkend om in het rapport van de commissie-Donner te lezen hoe de dienst Toeslagen te werk wil gaan wanneer het vermoeden rijst dat bij een gastouderbureau ‘alles fake is’. ‘Maar om het stopzetten te rechtvaardigen, moeten we een paar concrete gevallen hebben. Als dat is vastgesteld, gaan alle kranen dicht.’ Dat daar onschuldige ouders het slachtoffer van waren, werd weggewimpeld als nevenschade. Alsof het hier om een oorlog gaat waarin nu eenmaal doden en gewonden vallen.
De politiek is daar mede verantwoordelijk voor. Niet pas achteraf, nu het zo fout blijkt te zijn gegaan. Nee, de politiek heeft mee gesleuteld aan het dna van de dienst Toeslagen, waardoor de houding ‘onschuldig tot het tegendeel is bewezen’ muteerde in ‘bij voorbaat verdacht’.
Met het volle verstand zijn politici in het verleden akkoord gegaan met een harde aanpak van toeslagenfraude. Het stond in 2012 in het regeerakkoord van Rutte II, van vvd en pvda. De commissie-Donner verwijst daarnaast ook naar het nog steeds actieve cda-Kamerlid Pieter Omtzigt en de huidige minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees. Beiden zaten destijds in de oppositie, ook zij drongen aan op een harde aanpak. Want er zou massaal worden gefraudeerd en de aanpak van fraude zou falen.
Door die houding negeerden kabinet en Tweede Kamer met het volle verstand de waarschuwing van toenmalig vvd-staatssecretaris Frans Weekers. Die wees er in 2013 al op dat de balans tussen dienstverlening en fraudebestrijding in het voordeel van het laatste zou doorslaan. Het was aan dovemansoren gericht.
Fraude ondermijnt de solidariteit, zoals in het regeerakkoord van Rutte II stond, maar de blootgelegde, diepgewortelde vooringenomen houding ten aanzien van onschuldige burgers ondermijnt het vertrouwen van de burger in de rechtsstaat. Hier past velen diepe schaamte.
Honderden ouders die een aanvraag indienden voor de kinderopvangtoeslag zijn van die mentaliteit de dupe geworden. Ze waren bij voorbaat verdacht. En er was geen adequate rechtsbescherming. Bij hun verdediging maakten ze geen schijn van kans. Er werd doelbewust gezocht naar maar het kleinste foutje bij hun aanvraag.
Het gebeurde allemaal onder Snels eigen ogen, maar er was een commissie onder leiding van voormalig minister van Justitie Piet Hein Donner voor nodig om de ‘structureel vooringenomen houding’ bij de dienst Toeslagen voor de staatssecretaris helder in kaart te brengen. De casus die de commissie onderzocht, was die van een Eindhovens gastouderbureau dat werd verdacht van fraude met de kinderopvangtoeslag. In één moeite door werden toen alle ouders die van dat bureau gebruikmaakten met argwaan bejegend.
Het is ronduit schokkend om in het rapport van de commissie-Donner te lezen hoe de dienst Toeslagen te werk wil gaan wanneer het vermoeden rijst dat bij een gastouderbureau ‘alles fake is’. ‘Maar om het stopzetten te rechtvaardigen, moeten we een paar concrete gevallen hebben. Als dat is vastgesteld, gaan alle kranen dicht.’ Dat daar onschuldige ouders het slachtoffer van waren, werd weggewimpeld als nevenschade. Alsof het hier om een oorlog gaat waarin nu eenmaal doden en gewonden vallen.
De politiek heeft mee gesleuteld aan het DNA van de argwanende Belastingdienst
Dit alles schreeuwt niet alleen om de reeds toegezegde compensatie
van de gederfde kinderopvangtoeslag plus een schadevergoeding voor de
getroffen ouders, maar ook om een forse boetedoening door de daders bij
de betreffende overheidsdienst. Was het echter maar zo eenvoudig. Dan
waren het slechts een paar rotte appels die je weg kunt halen, waarna je
verder kunt. De vooringenomen houding die iedereen tot verdachte maakt,
zit bij deze dienst echter diep in de genen, overal, van hoog tot laag.De politiek is daar mede verantwoordelijk voor. Niet pas achteraf, nu het zo fout blijkt te zijn gegaan. Nee, de politiek heeft mee gesleuteld aan het dna van de dienst Toeslagen, waardoor de houding ‘onschuldig tot het tegendeel is bewezen’ muteerde in ‘bij voorbaat verdacht’.
Met het volle verstand zijn politici in het verleden akkoord gegaan met een harde aanpak van toeslagenfraude. Het stond in 2012 in het regeerakkoord van Rutte II, van vvd en pvda. De commissie-Donner verwijst daarnaast ook naar het nog steeds actieve cda-Kamerlid Pieter Omtzigt en de huidige minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees. Beiden zaten destijds in de oppositie, ook zij drongen aan op een harde aanpak. Want er zou massaal worden gefraudeerd en de aanpak van fraude zou falen.
Door die houding negeerden kabinet en Tweede Kamer met het volle verstand de waarschuwing van toenmalig vvd-staatssecretaris Frans Weekers. Die wees er in 2013 al op dat de balans tussen dienstverlening en fraudebestrijding in het voordeel van het laatste zou doorslaan. Het was aan dovemansoren gericht.
Fraude ondermijnt de solidariteit, zoals in het regeerakkoord van Rutte II stond, maar de blootgelegde, diepgewortelde vooringenomen houding ten aanzien van onschuldige burgers ondermijnt het vertrouwen van de burger in de rechtsstaat. Hier past velen diepe schaamte.
dinsdag 4 december 2018
CARTOON BAS VAN DER SCHOT / ANTI-GLOBALISTEN / ANGST&WANTROUWEN ZAAIERS TRUMP & PUTIN / GELE HESTJES
— bas van der schot (@bvdschot) December 3, 2018
***
Dutch/Nederlands: Het Hersenloze Gebrul/Getweet ook zo zat? |
| Cartoon van 'HenryPayne.com', originele post --- Hier --- |
Behoefte aan even stoom afblazen,
of om te kunnen lachen om alle idioterie,
of op reacties van gelijkgestemden?
Sluit je aan bij 'Counting Down Trump': dat kan, 'gratis en voor niets' --- Hier ---
**
English/Engels: Also Fed-up from the Brainless Brawling/Tweeting?Feel the Need to Release some Steam,
to Laugh over all the Madness,
or to Debate with/React to the Likes (like You)?
Join (don't Leave/Delete!!) 'Counting Down Trump': It's for Free! And You Join --- Here ---
maandag 3 december 2018
JORIS LUYENDIJK /WANTROUWEN SAMENLEVING VS. JOURNALISTIEK/MEDIA / NRC-SERIE: 'Moedwillig verkeerd, dat zijn de media niet - Nieuwswantrouwers' / TIJDGEEST / (GEEN) FAKE-NIEUWS / NEDERLAND /
 |
| Wantrouwen & Jounalistiek(Illustratie NRC.nl Anne Caesar van Wieren) |
CITAAT(Joris Luyendijk, uit NRC-artikel hieronder):
"„Dank u wel, ik raak geen krant meer aan”, zeiden mensen, aldus Luyendijk na het verschijnen van dat boek – een bestseller van het zeldzame soort. „Geloof niet alles wat je in de media ziet” is volgens Luyendijk veranderd in „geloof niets meer van wat de media zeggen”. Luyendijk zoekt nu de verbinding, hij wil mensen met zijn show een middenweg bieden tussen „naïviteit en verlammend wantrouwen”. "Moedwillig verkeerd, dat zijn de media niet
Nieuwswantrouwers
Het vertrouwen in nieuwsmedia is in Nederland relatief hoog. Maar dat
betekent niet dat er geen onvrede is. „Ik trek het gewoon niet.”
Het is een avond over „wantrouwen, manipulatie en feiten”. Journalist Joris Luyendijk staat op het podium, in een wit overhemd naast een witte statafel. Op het scherm achter hem zijn net korte fragmenten vertoond uit het wereldwijde nieuws, waarin je journalisten aan het werk ziet.
Dit jaar is Luyendijk begonnen aan de theatertour Het zijn net mensen 2.0, vernoemd naar zijn boek waarin hij de media in 2006 bekritiseerde. Daarin signaleert hij het „kuddegedrag van de journalist”, die niet per se het hele verhaal vertelt, maar zich beperkt tot het smeuïgste deel, die geleid wordt door de brokjes informatie die instanties toespelen maar over die beperkte blik niet transparant is.
„Dank u wel, ik raak geen krant meer aan”, zeiden mensen, aldus Luyendijk na het verschijnen van dat boek – een bestseller van het zeldzame soort. „Geloof niet alles wat je in de media ziet” is volgens Luyendijk veranderd in „geloof niets meer van wat de media zeggen”. Luyendijk zoekt nu de verbinding, hij wil mensen met zijn show een middenweg bieden tussen „naïviteit en verlammend wantrouwen”.
Bram van Veghel, een 32-jarige decaan uit het Noord-Brabantse Heukelom, kreeg een toegangsticket (23,50 euro) via school. Van Veghel, die alle boeken van Luyendijk gelezen heeft, kijkt nooit meer samen met zijn vriendin het nieuws. Zij wil dat niet meer. „Ik zit erdoorheen te praten, commentaar te leveren. Ik trek het gewoon niet. Dan doen ze bij EditieNL alsof ze wetenschappelijk zijn. Ze vergelijken 2016 en 2017 met elkaar en zien een groei. Het zegt niets en het voegt niets toe. Maar daar gaat het dan wel over bij het tankstation.”
Vulkaan Fuego
Frederik Theuwis, een 31-jarige projectleider bibliotheekinnovatie, duidt enkele dagen na de lezing in Tilburg zijn scepsis. „Vanochtend las ik op de NOS-site dat vulkaan Fuego [in Guatemala] weer een uitbarsting heeft gehad. Ik denk dan: dat gebeurt zo vaak. Ik weet dat omdat ik er gewoond heb. Maar nu is het ineens nieuws, omdat er toevallig eerder dit jaar bij een uitbarsting zo veel doden vielen.”In zijn nagenoeg uitverkochte theatertour lijkt Joris Luyendijk de tijdgeest te vangen. Een scherpe denker wantrouwt anno 2018 de media. De NOS een ‘staatsomroep’ noemen, die nieuws brengt dat de overheid bepaalt, is allang niet meer uitzonderlijk en op sociale media zelfs gebruikelijk. Een twitteraar noemt de medewerkers van de NOS een „stelletje waardeloze trekpoppen”.
Journalistiek platform De Correspondent heeft mediakritiek tot een advertentiecampagne verheven. „De media doen het voor de likes, de clicks en de eyeballs”, zegt een medewerker in een promotiefilmpje. De president van de Verenigde Staten reduceert alle berichtgeving die hem niet aanstaat tot fake news. En, inmiddels een klassieker, politieke partij Denk valt met filmpjes de journalistiek aan: ‘Trap er niet in.’
Wetenschappelijke studies
Dat stevige, breed gedragen wantrouwen zien we in de meeste wetenschappelijke studies niet terug. Het maakt nogal uit hoe je de vraag stelt, legt SCP-onderzoeker Josje den Ridder uit. De score voor vertrouwen is hoger wanneer je vraagt naar ‘kranten en televisie’ (SCP, circa 70 procent gaf bij de laatste meting een zes of hoger) dan naar vertrouwen in de ‘pers’ (CBS, circa 32 procent). Vergelijk je Nederland met andere landen, dan ligt het vertrouwen in de media hier juist hoog. Uit een onderzoek van de Amerikaanse denktank Pew Research Center naar mediavertrouwen in 38 landen scoort Nederland het best van de tien onderzochte Europese landen. 89 procent van de Nederlanders zegt dat nieuwsorganisaties de belangrijkste verhalen redelijk tot zeer goed behandelen. 82 procent van de Nederlanders vindt dat nieuwsorganisaties nieuws accuraat brengen.Uitgesproken kritisch
Bezoekers van deze voorstelling wantrouwen de journalistiek niet per definitie – ze denken niet dat journalisten moedwillig verkeerde informatie verspreiden. Uitgesproken kritisch is deze groep wel. Vertrouwen begint af te brokkelen als mensen zien dat berichtgeving niet klopt of een onderwerp niet van alle kanten belicht wordt. Voormalig secretaresse Annelies van der Kruit (58) las na de sinterklaasintocht in Tilburg een artikel over de demonstranten. Volgens de journalist stonden die in Tilburg op een industrieterrein. „Nou je kunt dan wel concluderen dat ze hier nooit geweest zijn: het is helemaal geen industrieterrein meer. Dan denk je al snel: wat klopt er eigenlijk wél aan dat stukje?”Over duiding van nieuws kun je het oneens zijnBram van Veghel ergert zich aan „het hele wereldje van bekende Nederlanders die zonder kennis van zaken op elkaar reageren”. Als voorbeeld noemt hij Johan Derksen en Gerard Joling, die regelmatig in talkshows aanschuiven. „Er moet een herschikking komen in wie waar over vertelt.”
Wat opvalt aan de groep in Tilburg, is dat hun kritische houding een tweede natuur is, omdat ze zo zijn opgevoed of opgeleid, omdat ze het vanuit hun vak gewend zijn. Ze zijn alert op woorden met een lading: als iets ‘weer’ gebeurt kan dat suggereren dat twee losstaande incidenten een trend zijn. Of het woord ‘dreigen’, dat alarmerend klinkt maar meestal speculatief is. Ze zorgen er zelf voor dat ze verschillende berichten tegen elkaar afzetten. Ze proberen Nederlandse nieuwsmedia te checken door ook buitenlandse nieuwszenders te volgen.
Schommelingen in vertrouwen
Rens Vliegenthart, hoogleraar media en samenleving aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat de uitkomsten in onderzoeken misschien uiteenlopen, maar de schommelingen in vertrouwen binnen de studies redelijk beperkt zijn de afgelopen tien jaar – de periode dat er jaarlijks gemeten wordt. „Vertrouwen in media in Nederland is in vergelijkend perspectief redelijk hoog in tegenstelling tot de doemverhalen die je vaak hoort. Er zijn verschillen tussen groepen, met name op opleidingsniveau, maar geen grote toe- of afnames.”Hoe komt het dan dat we het idee hebben dat het wantrouwen sterk stijgt, maar de cijfers dat niet zonder meer bevestigen? Vliegenthart: „We zijn gevoelig voor negatieve informatie. Dat blijft je bij.” Online hebben mensen een podium gekregen om hun onvrede te uiten, en dus doen ze dat ook. „Sociale media zijn een slechte reflectie van wat leeft onder de Nederlandse bevolking. Wie daar kijkt denkt dat Nederland voortdurend verkeert in een culturele strijd tussen links en rechts. Terwijl het merendeel van de mensen veel genuanceerder en positiever is.”
Het nieuws duiden
De berichtgeving van veel traditionele nieuwsmedia is in de loop der jaren veranderd, zegt Vliegenthart. Ze zijn er niet meer om als eerste het nieuws te brengen, maar willen het nieuws meer duiden. En over duiding kunnen mensen het oneens zijn.Joris Luyendijk pleit juist voor meer duiding, journalisten moeten uitleggen hoe een verhaal tot stand is gekomen, dat moet transparantie opleveren. Hij hekelt de „rufters in de lift”, zegt hij, terwijl hij voorover buigt en een scheetgeluid maakt. Daarmee bedoelt hij bijvoorbeeld mensen met meningen die bij talkshows stellingen poneren over onderwerpen waar ze geen weet van hebben, maar zo toch twijfel zaaien.
„Joris”, vraagt een vrouw uit het publiek tijdens een vragenronde, „waar haal jij je hoop vandaan?” Toevallig, zegt hij, breng ik binnenkort een boek uit over dat onderwerp.
*
Lees ook deze artikelen
woensdag 25 april 2018
CITAAT / SCOOP GROENE AMSTERDAMMER / M. MISDAAD ANONIEM / COLUMNIST AART DEKKER: 'Onderzoek: De handel in anonieme misdaadtips Achter de blauwe poort' / ONBETROUWBARE/MISLEIDENDE OVERHEID / SLEEPWET VS. KLIKLIJN /
CITAAT(Groene Amsterdammer, – verschenen in nr. 16 , 'Achter de blauwe poort'):
"...Bovendien is die informatie niet betrouwbaar, het is soms ook de verkoop van geruchten. ‘Alle anonieme informatie van M. is ongecontroleerde informatie’, zegt docent Sven Brinkhoff van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij promoveerde in 2014 op ‘Startinformatie in het strafproces’, en zijn belangrijkste conclusie was dat die informatie steeds schimmiger aan het worden is. Zeker de deugdelijkheid van een melding bij Meld Misdaad Anoniem is dubieus. ‘De mogelijkheid bestaat immers dat de beller al dan niet bewust onware informatie doorgeeft.’ Bijvoorbeeld die buurman waar je laatst ruzie mee had, of een wraakzuchtige ex. ‘Een melder kan om wat voor een reden dan ook iemand een hak willen zetten en daarom valse informatie doorgeven.’
Maar ook de politie zelf kan bellen als een onderzoek vastloopt, volgens Brinkhoff. Door de nieuwe tip kan de officier van justitie wellicht wél overgaan tot die huiszoeking. ‘Het is niet te achterhalen.’ Anoniem blijft anoniem, tenzij de melder zichzelf meldt. In november 2015 belde officier van justitie Lucas van Delft met Meld Misdaad Anoniem, bekende hij later in een interview met NRC Handelsblad. Onder valse naam meldde hij dat aanklager Van Delft, hijzelf dus, uit de weg zou worden geruimd. Met hulp van de overheid dook Van Delft met zijn gezin onder. Later bleek dus voor niets. De valse melding kwam voort, zei Van Delft later, uit overspannenheid.
Ook criminelen zélf kunnen bellen naar de kliklijn, bijvoorbeeld om een wietplantage van de concurrent te laten verdwijnen. ‘Informatie is informatie’, zegt directeur Visser van M. ‘Daar kun je op verschillende manieren tegenaan kijken. Wat ik vaak hoor is: dan komt het maar van een crimineel, maar we hebben wel die informatie.’
Het is namelijk niet te achterhalen wie er meldt en waarom..."
&
"Wie beschermt degene over wie anoniem wordt gemeld? In maart 2010 zei Ybo Buruma, destijds nog hoogleraar strafrecht, daarover op het platform Mr. voor juristen: ‘Wij hebben inmiddels een systeem ingebouwd waarin lasteraars meer worden beschermd en geloofd dan onschuldige mensen die eigenlijk zichzelf moeten vrijpleiten. Vroeger beschermde het recht ons tegen valse aangiften, maar die tijd is helaas voorbij.’ Ik heb Buruma, die nu raadsheer is bij de Hoge Raad, tevergeefs benaderd voor dit artikel."
**
 |
| Afb. overgenomen van van de Groene.nl, © Mark Adams / Millennium / HH |
Maar het doofde ook binnen korte tijd weer zo goed als helemaal uit, dus waarschijnlijk bereikte het niet echt de andere Massa-media, of het publiek vond het niet de moeite waard... En precies dat vind ik -in een tijd waarin een meerderheid tegen de Sleepwet stemde; waarop het kabinet Flutte-III de inmiddels aan het pluche gewende achterwerken afveegde met biljetten waarop de stemmen waren uitgebrachte, en dat was precies wat iedereen verwachtte, dus waarom zou je je er nog druk over maken? "De Politiek trekt zich toch niets van ons aan..!" Dat effect misschien?
Ik leefde in de veronderstelling dat de Kliklijn 'Meldt Misdaad Anoniem' 100% Overheid was,
Welk beeld had jij erbij? Was dat anders dan het mijne?
Hoever zat ik ernaast!
Maar de Overheid financiert de lijn wel grotendeels, en heeft volgens mij niets gedaan om ons duidelijk te maken dat het een private onderneming was, die met de aangeleverde tips kon doen wat zij wil. Zoals verkopen dus...
In de beperkte campagne voor het Referendum over de Sleepwet, zag ik nauwelijks onafhankelijke mensen die 'Voor' waren; die paar zogenaamde 'deskundigen' die argumenten aandroegen voor 'Voor' leken mij niet erg onafhankelijk, en hadden eigenlijk maar een argument dat ze in verschillende vorm steeds opnieuw naar voren brachten -naast natuurlijk de 'Angstkaart' die ook standaard gespeeld wordt- 'Onze Overheid is Betrouwbaar...dus nette mensen hebben niets te vrezen'. Belachelijk, naïef, en relatief gemakkelijk te weerleggen; we hebben nota bene een 'mp' - Mark 'Flutte' Rutte, die van LIEGEN zijn meest geliefde sport heeft gemaakt. En als de Baas al overal over liegt, wat kan je dan verwachten van zijn ondergeschikten? Dat zien we nu alweer als het over de 'Niet bestaande Memo's' gaat, die natuurlijk wel bestaan...ze liegen, Liegen en LIEGEN er lekker op los...
Kijk, van Facebook en Google weet ik waar ze hun geld mee verdienen, en al sluit ik niet uit dat er daar onoorbare dingen gebeuren waar ook ik geen idee van heb; ik had het kunnen verwachten, en moet dus voorzichtig zijn met wat ik deel & mail.
Maar nu blijkt er een door de Overheid gelegitimeerde, en gebruikte Kliklijn te bestaan die juist op zo'n gevoelig gebied 'gewoon handelt' in wat Goedgelovige Burgers aanleveren!?!
Het wordt ineens stukken duidelijker hoe het mogelijk is dat in een land als Nederland, anno 2018 steeds opnieuw blijkt dat er mensen langdurig onschuldig vast kunnen blijken te zitten; want dat ook Politie, OM en de Rechterlijke Macht er regelmatig een potje van maken was mij -en ik denk eenieder die de ogen open had en het verstand gebruikte- ook al een tijd steeds meer duidelijk.
Het is een zootje in Nederland, en veel te weinig mensen maken zich er druk om...en dat is toch wel een tikkeltje onrustbarend....
Lees het verhaal over het Onderzoek dat de Groene Amsterdammer met steun van Fonds 187 deed, en laat het eens goed doordringen wat dit beteken...even nadenken dus.
AART DEKKER
*
Parool: 'Parool.nl/amsterdam/meld-misdaad-anoniem-handelt-in-misdaadmeldingen'
BNNVARA: 'Kassa.bnnvara.nl/nieuws/tiplijn-meld-misdaad-anoniem-verkoopt-tips-aan-derden'
NOS: 'NOS.nl/artikel/2227902-meld-misdaad-anoniem-handelt-in-tips-om-gat-in-begroting-te-dichten'
RTL-Nieuws: 'RTLnieuws.nl/nederland/meld-misdaad-anoniem-verkoopt-binnengekomen-tips'
*
Het lange artikel in de Groene, het originele artikel op de site van de Groene --- Hier --- :
Onderzoek: De handel in anonieme misdaadtips
Achter de blauwe poort
Een tip van Meld Misdaad Anoniem is goud waard voor burgemeesters die zichzelf graag profileren als crimefighters. Gemeenten mogen zélf drugspanden sluiten en de kliklijn komt burgemeesters hierin tegemoet. Tegen betaling.
Duizend wietplanten midden in een woonwijk in Almere. Een ondergrondse hennepkwekerij op vier meter diepte in een pand aan de Kloosterstraat in Landgraaf. Vijf kilo cocaïne (met een straatwaarde van vijfhonderdduizend euro), plus nog een duur merkhorloge als bijvangst in een Haagse woning. Maar ook 55 xtc-pillen en twee nepvuurwapens aan de Wolphaertstraat in Rotterdam. Het is de laatste tijd allemaal door de politie opgespoord en in beslag genomen dankzij tips, anonieme tips welteverstaan die binnenkomen bij M., beter bekend als de lijn Meld Misdaad Anoniem. De lijst successen die de organisatie achter de kliklijn presenteert lijkt eindeloos. Record na record wordt geclaimd. ‘Fors meer anonieme tips over harddrugs’, aldus het Algemeen Nederlands Persbureau over 2015. ‘Recordaantal anonieme tips doorgespeeld aan de politie’, kopte NRC Handelsblad over 2016. En het Eindhovens Dagblad meldde begin dit jaar ‘een explosieve groei van anonieme tips over misdaad in Brabant’.
In het meest recente jaarverslag (2016) stelt Meld Misdaad Anoniem (M.) dat er 16.900 anonieme meldingen zijn doorgespeeld naar de politie en andere opsporingsinstanties. Dat is een stijging van drie procent ten opzichte van het jaar ervoor. Dankzij alle tips, verkondigt M., zijn in 2016 ‘al 1671 verdachten aangehouden en 1135 misdrijven opgelost of voorkomen’. De kliklijn bestaat ruim veertien jaar en sindsdien, vermeldt de eigen site op een prominente plek, zijn er 174.475 meldingen binnengekomen, 92 procent daarvan is bruikbaar en daardoor zijn 20.442 aanhoudingen verricht.
Het zijn zo op het eerste gezicht indrukwekkende cijfers. Maar welke wereld zit hierachter? Ik begon een zoektocht, aanvankelijk een tikkeltje filosofisch ingestoken met de werktitel ‘Nederland Klikland’. Al snel kwam ik echter tot de onthutsende ontdekking dat een melding geld waard is. M. verkoopt meldingen. Dat gaat kort gezegd zo: iemand belt naar M. om bijvoorbeeld een hennepkwekerij aan te geven. De kliklijn beoordeelt die melding en speelt haar, als ze wordt goedgekeurd, door naar de politie. Maar óók nog naar de energieleverancier (illegaal afgetapte stroom), de verzekeraar (fraude), de Belastingdienst (zwart geld) én de gemeente. Tenminste, als zo’n dienst een abonnement heeft.
Partners, noemt M. deze partijen. Zij betalen jaarlijks een vast bedrag en zijn dan abonnee van de kliklijn. Daarbovenop rekenen gemeenten óók een afgesproken tarief af per melding. Een burgemeester uit Brabant licht anoniem toe wat hij vervolgens doet met zo’n tip over een hennepplantage. ‘Je begint met aanbellen bij zo’n woning. Als de ambtenaar gewoon mag binnenkomen is er niets aan de hand. We kunnen natuurlijk ook even bellen naar de stroomleverancier om te kijken hoe het stroompatroon loopt. Soms wordt zo’n melding alleen al bevestigd door een knipperende straatlantaarn.’
Het past precies in de trend van de burgemeester als crimefighter. Steeds vaker ontpopt de burgemeester zich als misdaadbestrijder, zeker in gebieden waar drugscriminaliteit overal voelbaar aanwezig is, waar criminelen xtc-afval dumpen in gierputten en op zoldertjes van minima wiet kweken. Als de gemeente voldoende aanknopingspunten heeft, kan ze zélf op basis van artikel 13b van de Opiumwet een pand waar drugs aanwezig zijn verzegelen. Daar heeft ze dan geen toestemming voor nodig van het Openbaar Ministerie. ‘Drugspand aan de Langeweg in het Noord-Brabantse Haaren gesloten’, meldde voorlichting trots aan de regionale site Oisterwijk Nieuws. ‘De gemeente Haaren en de politie doen er alles aan om drugscriminaliteit uit te bannen. Dat kan ze niet alleen. Daarom roept de gemeente haar inwoners op zich te melden als ze in hun omgeving een verdachte situatie zien. Dat kan via Meld Misdaad Anoniem.’
Even verderop, in Gilze en Rijen, kregen bewoners van de Irenestraat begin dit jaar een brief in de brievenbus. Op maandag 8 januari was een tip over hun buurt binnengekomen via Meld Misdaad Anoniem. Drie dagen later viel de politie een woning in de straat binnen en trof 132 wietplanten aan. Het pand werd door de gemeente gesloten op grond van artikel 13b van de Opiumwet. Anoniem melden helpt, is hier de boodschap aan omwonenden, de politie en gemeente doen heus wel iets met jullie tips.
Er wordt volop reclame gemaakte om anoniem te klikken. Elk nieuwsbericht wordt aangeklampt. Bij de Misdaadmonitor 2017 van Omroep Brabant bleek dat één op de vijf Brabanders een drugslab bij de buren niet verklikt. ‘Je verlinkt je buurman niet’, reageerde burgemeester Paul Depla van Breda subiet, ‘maar je komt op voor je eigen veiligheid als je een drugslab of hennepkwekerij in de buurt meldt.’ Een paar maanden daarvoor stuurden enkele burgemeesters in Brabant, onder meer van Boxmeer, Cuijk en Oss, een klikbrief naar hun inwoners. ‘Ziet, hoort of ruikt u iets waarvan u denkt dat het niet pluis is? Aarzel niet en maak er een melding van.’ Oud-burgemeester Jan Hamming van Heusden zei: ‘Je bent een held als je meldt.’
De stichting NL Confidential, die Meld Misdaad Anoniem exploiteert, benadrukt op de website dat ‘naamsbekendheid van M. heel belangrijk is. Wij zijn wat dat betreft blij met elke ondersteuning vanuit onze partners.’ De afdeling communicatie helpt dan ook graag verder. ‘Ons logo vermelden op een poster of flyer, een bewonersbrief verspreiden, een tekst plaatsen op een website of een bericht aan de media sturen? Laat het ons weten!’
En zo zijn op dichtgespijkerde drugspanden door heel het land, of het nou op Texel is of in het dorp Dongen, dezelfde posters te zien. ‘Drugspand gesloten’, staat er in grote zwarte letters. Daarnaast is een hennepblad getekend, en een spuit en twee pillen met een dikke rode streep erdoorheen. Maar de burger wordt vooral ook opgeroepen iets te doen. ‘Vermoedens van drugs? Bel de politie’, staat er, ‘of meld misdaad anoniem.’
De poster vermeldt het niet, maar zo’n laatstgenoemde melding staat dus in de verkoop. De kliklijn werkt volgens de eigen site samen met negentien gemeenten. Wat die samenwerking precies inhoudt blijft onduidelijk. De Groene Amsterdammer stuurde daarom naar de negentien partners een setje vragen. Het resultaat van ons onderzoek: allemaal betalen ze een vast bedrag per jaar, alleen verschillen die abonnementsgelden nogal. Hellevoetsluis rekent tweeduizend euro af, Den Helder duizend en Den Bosch twaalfhonderd. Daarnaast nemen ze allemaal meldingen af. Ook hier variëren de tarieven opvallend. Amsterdam betaalt bijvoorbeeld 47,50 euro per melding, maar Utrecht 22,50. Ook de gemeente Tilburg zit in dat lage tarief; de stad kocht in 2017 424 meldingen en betaalde er in totaal 10.125 euro voor, exclusief btw.
‘We worden nou eenmaal gedwongen op zoek te gaan naar geld’, zegt directeur Titus Visser van de stichting NL Confidential. M. krijgt jaarlijks 1,1 miljoen euro subsidie van voornamelijk het ministerie van Justitie en Veiligheid en de Nationale Politie. ‘Maar onze lasten liggen met een totaal van 1,6 miljoen euro hoger. De rest moeten we bij elkaar schrapen.’ De kliklijn is publiek-privaat. In 2012 stapte het Verbond van Verzekeraars, vanaf het begin een hoofdsponsor, eruit. ‘Dat leverde ons een aantal heel problematische jaren op, financieel.’
De oplossing is gevonden in ‘partners’, veelal gemeenten waarmee M. een contract sluit. ‘We zoeken partijen die ook een bijdrage willen leveren in de aanpak van criminaliteit. Dat kan de politie niet alleen, ook andere partijen zijn nodig.’ Visser noemt het belangrijk dat gemeenten een ‘eigenstandige informatiepositie’ hebben. ‘Daardoor kunnen ze vanuit hun bestuurlijke blik ook een bijdrage leveren aan de aanpak van zware criminaliteit.’ En: ‘Wij kunnen ze helpen door die informatie te geven. Dat vind ik prima.’
Die informatie wordt echter niet gegeven, maar verkocht. Bovendien is die informatie niet betrouwbaar, het is soms ook de verkoop van geruchten. ‘Alle anonieme informatie van M. is ongecontroleerde informatie’, zegt docent Sven Brinkhoff van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij promoveerde in 2014 op ‘Startinformatie in het strafproces’, en zijn belangrijkste conclusie was dat die informatie steeds schimmiger aan het worden is. Zeker de deugdelijkheid van een melding bij Meld Misdaad Anoniem is dubieus. ‘De mogelijkheid bestaat immers dat de beller al dan niet bewust onware informatie doorgeeft.’ Bijvoorbeeld die buurman waar je laatst ruzie mee had, of een wraakzuchtige ex. ‘Een melder kan om wat voor een reden dan ook iemand een hak willen zetten en daarom valse informatie doorgeven.’
Maar ook de politie zelf kan bellen als een onderzoek vastloopt, volgens Brinkhoff. Door de nieuwe tip kan de officier van justitie wellicht wél overgaan tot die huiszoeking. ‘Het is niet te achterhalen.’ Anoniem blijft anoniem, tenzij de melder zichzelf meldt. In november 2015 belde officier van justitie Lucas van Delft met Meld Misdaad Anoniem, bekende hij later in een interview met NRC Handelsblad. Onder valse naam meldde hij dat aanklager Van Delft, hijzelf dus, uit de weg zou worden geruimd. Met hulp van de overheid dook Van Delft met zijn gezin onder. Later bleek dus voor niets. De valse melding kwam voort, zei Van Delft later, uit overspannenheid.
Ook criminelen zélf kunnen bellen naar de kliklijn, bijvoorbeeld om een wietplantage van de concurrent te laten verdwijnen. ‘Informatie is informatie’, zegt directeur Visser van M. ‘Daar kun je op verschillende manieren tegenaan kijken. Wat ik vaak hoor is: dan komt het maar van een crimineel, maar we hebben wel die informatie.’
Het is namelijk niet te achterhalen wie er meldt en waarom. Het telefoontje van de melder komt terecht in een wit, vrijstaand huis achter een groot blauw hek in Hoevelaken, midden in het groen. Hier houdt de stichting NL Confidential kantoor; maar óók de stichting Aanpak Voertuigcriminaliteit (AVc), een ander publiek-private club waar Visser directeur van is. ‘We delen samen het gebouw en wat overhead, wat personeel en mijzelf’, legt de directeur van beide stichtingen desgevraagd uit. ‘Dat is historisch zo gegroeid.’
Zijn voorganger, Guus Wesseling, van AVc, was ook de oprichter van de kliklijn. Toen hij vijf jaar geleden vertrok, besloten de besturen van beide stichtingen opnieuw één directeur te delen. ‘Je hebt één man voor hetzelfde geld, dat is wel zo effectief.’ Visser werkt parttime (33,3 procent) voor de stichting NL Confidential, aldus de jaarrekening. De kliklijnen betalen voor die diensten vijftigduizend euro (loon- en pensioenkosten voor Visser) aan AVc. Ze delen ook een paar partners (lees: sponsors); Transport en Logistiek Nederland en de Bovag bijvoorbeeld, maar ook de Nationale Politie en het ministerie van Justitie en Veiligheid. ‘Je zit wel een beetje in hetzelfde netwerk, maar de thematiek is heel anders’, zegt Visser.
Op hetzelfde adres, achter de blauwe poort, is sinds oktober 2016 ook Crime Stoppers International gevestigd. Het klinkt als CSI in de Hoevelaakse polder, maar de werkelijkheid is wat saaier. Het betreft een adres voor de internationale koepelorganisatie van kliklijnen. ‘Er was een postbus nodig en iemand die deze af en toe leegmaakt.’ Ruud Smulders, manager van NL Confidential, doet dat. Hij is tevens de directeur van csi. Er zijn 24 landen lid, vooral uit Latijns-Amerika (met name de Cariben). Twee Europese landen doen mee: Nederland en Moldavië. ‘Ruud levert wat hand-en-spandiensten, maar verder hebben we er weinig mee van doen.’
Achter dat blauwe hek, achter de naamloze brievenbus van csi, bevindt zich dus ook het callcenter van Meld Misdaad Anoniem. Maar de stichting NL Confidential exploiteert meer kliklijnen. Het Meldpunt Internet Discriminatie dat via internetformulieren meldingen opneemt. De Vertrouwenslijn waar overheidspersoneel bedreiging, intimidatie en geweld telefonisch kan rapporteren. En Sektesignaal. ‘Daarmee waren we laatst in het nieuws’, zegt Visser. Dat ging over Avatar, een sektarische groep te vergelijken met de Scientology Kerk. Het tv-programma De monitor legde bloot hoe zes ‘democratische scholen’ voor basis- en voortgezet onderwijs worden bestuurd door Avatar-wizards en dáár gaat Sektesignaal nu uitgebreid onderzoek naar doen.
Maar de core business achter het blauwe hek in Hoevelaken is en blijft, benadrukt Visser, Meld Misdaad Anoniem. Telefoontjes die daar binnenkomen worden door medewerkers beoordeeld. ‘Op zich al merkwaardig’, reageert docent strafrecht Sven Brinkhoff, ‘dat mogelijk strafrechtelijke informatie door een burger en niet door de politie wordt getoetst.’ Die ‘gewone’ burger in het callcenter heeft geen opsporingstaak, benadrukt hij. En ook die ambtenaar bij de gemeente niet, die nu rechtstreeks met een anonieme tip aan de slag kan gaan.
Van de kleine vijftigduizend belletjes die M. jaarlijks krijgt, valt zo’n twee derde al af tijdens de eerste controle in Hoevelaken, zegt Visser. ‘We proberen een zo goed mogelijk oordeel te vellen. Het zijn echt geen hit-and-run-gesprekken die we voeren. Ze duren twintig minuten tot een half uur waarin de medewerkers een zo goed mogelijk beeld proberen te krijgen. Drie vragen staan centraal. Is het verhaal geloofwaardig? Is de informatie betrouwbaar? Kan ik de beller anoniem houden?’
De 16.900 meldingen die wel worden doorgespeeld naar de politie (en eventueel ook naar gemeenten, douane, de Belastingdienst, netbeheerders en verzekeraars) zijn slechts een ‘indicatie’, volgens Visser. ‘Het is startinformatie voor de politie. Of als je al onderzoek doet een stukje van de puzzel. Zodat je denkt: hé verrek, maar dit is leuk! Maar de politie moet er altijd zorgvuldig mee omgaan.’
En dat gaat niet altijd goed. Op dinsdag 22 maart 2011 werd Said door een arrestatieteam tegen de grond gedrukt, midden op de dag en vlak bij zijn huis. Hij zou een aanslag op pvv-voorman Geert Wilders aan het voorbereiden zijn. De student werd gearresteerd en verhoord. De politie doorzocht zijn huis en nam zijn telefoon en computer in beslag. Er werd niets gevonden, Said werd de volgende dag vrijgelaten. De jongen, zegt zijn advocaat Nadine Plaisier, had er behoorlijk last van. ‘Hij is midden op straat zeer hardhandig gearresteerd. Dat doet wat met je. Bovendien was hij bang dat alle buren nu dachten dat hij een grote crimineel was.’
De officier van justitie gaf opdracht tot de arrestatie op basis van één tip – die kwam een dag eerder binnen bij Meld Misdaad Anoniem en luidde: ‘Een man van ongeveer 28 jaar, opgeleid aan de Hogeschool (Rechten) in Rotterdam, is zorgwekkend geradicaliseerd.’ Al was aan zijn uiterlijk volgens de melder weinig veranderd. Hij had zich, aldus de anonieme tip, aangesloten bij een groepering die hem wapens gaf. ‘Mogelijk een snipergeweer. Met dit wapen wil de groepering een aanslag plegen op de heer Wilders.’ Een aanleiding voor de melding was niet bekend.
Het Haagse Gerechtshof stelde vijf jaar later in een uitspraak dat de politie hem ten onrechte op basis van één anonieme melding had aangehouden. In urgente gevallen (bijvoorbeeld bij een terroristische aanslag) mag dat wel, maar in deze zaak was daar geen sprake van. Als er zoveel spoed was, waarom arresteerde de politie Said dan pas een dag ná de tip? In de anonieme melding, benadrukte het hof, waren weinig aanwijzingen voor de vermeende radicalisering te vinden. Bovendien was onbekend hoe de beller aan de informatie kwam. Het duurde vijf jaar voor Said in het gelijk werd gesteld. ‘Nooit zijn er excuses gekomen van de politie’, zegt zijn advocaat.
Toen Meld Misdaad Anoniem in 2003 werd opgericht was er nog wel eens kritiek te horen in de media, maar dat geluid verstomde snel. Emeritus hoogleraar Elisabeth Lissenberg kraakte als een van de laatsten in de wetenschap in 2008 de kliklijn, tijdens haar afscheidsrede aan de Universiteit van Amsterdam (Klokkenluiders en verklikkers). ‘Geheim is ook oncontroleerbaar! De stelselmatige nadruk op het belang van veiligheid en op relatief ongrijpbare fenomenen als georganiseerde criminaliteit en terrorisme heeft het taboe op klikken in hoog tempo ondergraven.’ En: ‘Geheime tips wakkeren het onderlinge wantrouwen aan, terwijl integriteit gebaat is bij vertrouwen.’ Tien jaar later is haar mening niet veranderd. ‘Ik ben erg voor openheid en transparantie. Er is weinig zicht op wie en wat klikt.’
Wie beschermt degene over wie anoniem wordt gemeld? In maart 2010 zei Ybo Buruma, destijds nog hoogleraar strafrecht, daarover op het platform Mr. voor juristen: ‘Wij hebben inmiddels een systeem ingebouwd waarin lasteraars meer worden beschermd en geloofd dan onschuldige mensen die eigenlijk zichzelf moeten vrijpleiten. Vroeger beschermde het recht ons tegen valse aangiften, maar die tijd is helaas voorbij.’ Ik heb Buruma, die nu raadsheer is bij de Hoge Raad, tevergeefs benaderd voor dit artikel.
De stichting NL Confidential heeft een raad van toezicht. Daarin zetelen de voorzitter van MKB Nederland, de directeur van Koninklijke Horeca Nederland, de korpsleiding van de Nationale Politie en twee hoge ambtenaren (van Justitie en Veiligheid en Economische Zaken). Alle toezichthouders richten zich op het bestrijden van misdaad, er is in het profiel weinig oog voor de privacy van de burger over wie wordt gemeld. ‘Ik denk niet dat er veel misgaat’, zegt directeur Visser. ‘Alle partijen aan wie wij leveren moeten zich aan de privacywetgeving houden, dat staat contractmatig vast.’ Op de vraag of zo’n melding niet in een systeem bij een gemeente terechtkomt antwoordt hij: ‘Nee, die wordt geverifieerd en daarna meteen weggegooid. Daar zijn natuurlijk allemaal regels voor.’
De Groene vroeg alle gemeenten hoe lang ze de meldingen (let wel: mogelijk onbetrouwbare geruchten) bewaren. De uitkomsten verschilden verrassend. ‘Drie maanden’, meldt de voorlichter van Waalwijk, ‘met de gedachte dat na drie maanden de informatie al weer verouderd is.’ Eindhoven houdt de meldingen twee jaar vast. Den Bosch meldt dat de stad tips, die niet zijn gecontroleerd, vijf jaar bewaart. ‘De gemeente pakt deze meldingen indien mogelijk – samen met de politie – snel en zichtbaar op.’ Tilburg en Utrecht houden eenzelfde bewaartermijn van vijf jaar aan. De Rotterdamse woordvoerder houdt een slag om de arm: ‘Meldingen worden niet langer dan noodzakelijk bewaard.’
Gerrit-Jan Zwenne, hoogleraar recht en informatiemaatschappij aan de Universiteit Leiden, ziet risico’s in de verkoop van meldingen. ‘Er kunnen perverse prikkels ontstaan om het product zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Daardoor bestaat het risico dat wat minder wordt gelet op bepaalde waarborgen, zoals een maximale bewaartermijn van drie maanden. Want dat is dan toch commercieel wat minder interessant.’ De verkoop van de anonieme tips ‘verrasst’ hem. ‘Je zou meer transparantie mogen verwachten over dit soort arrangementen, bijvoorbeeld op de website van het meldpunt. Nu moet een journalist er met moeite achter komen hoe het zit. Dat wekt geen vertrouwen.’
Uit de jaarrekening, die ik bij de stichting zelf moest opvragen, blijkt dat de contracten met partners, en dan vooral met de gemeenten, een steeds fundamenteler deel van de inkomsten vormen. En die pot blijft groeien. In 2015 leverden de contracten 397.000 euro op; een jaar later komt daar bijna een ton bij: 496.000 euro. De jaarrekening over 2017 is er nog niet, maar in dat jaar is er een fors aantal gemeenten als partner bij gekomen. ‘We zijn er niet om geld te verdienen’, aldus directeur Visser. ‘We proberen zo financieel stabieler te worden zodat we onze diensten kunnen blijven leveren.’
Maar wat hebben gemeenten aan informatie over een mogelijke wietkwekerij die de politie ook al heeft? ‘Ze kunnen hun ambtenaren een extra brandcontrole laten doen, of eens even kijken of de bouwvergunning nog wel in orde is’, zegt Visser. ‘Als het een horecagelegenheid is kunnen ze een extra controle doen op de horecavergunning. Gemeenten kunnen heel veel meer doen dan alleen met blauw licht de voordeur inslaan. Ze hebben ook veel instrumenten in het kader van zand in de criminele machines gooien.’
Het is wéér een middeltje in de strijd tegen de ‘ondermijnende criminaliteit’, verzucht Jan Brouwer, hoogleraar algemene rechtswetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het is een gevecht tegen een pleonasme. ‘Want alle criminaliteit is ondermijnend. Het is een frame bedacht door beleidsmakers. Men schuwt geen middel om deze zogeheten ondermijnende criminaliteit aan te pakken.’ Hij wijst erop dat de criminaliteitscijfers juist dalen. Het aantal door de politie geregistreerde misdrijven daalde tussen 2012 en 2017 met dertig procent (van 4,9 miljoen naar 3,8 miljoen), volgens de veiligheidsmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek. ‘En toch zie je allerlei particuliere en private initiatieven ontstaan om de criminaliteit terug te dringen.’
Gemeenten spelen daarbij een grote rol. ‘Burgemeesters doen allerlei zaken die te maken hebben met het bestrijden van misdaad. Sommige manifesteren zich enorm’, zegt Brouwer. Voor die burgemeesters is een anonieme tip goud waard. ‘Er is een commercieel verhaal: de pot van Meld Misdaad Anoniem moet worden gevuld. Maar die burgemeesters, die kunnen met zo’n tip buiten het strafrecht om opereren.’ Ze maken gebruik van het bestuursrecht. En dat werkt anders, vaker in het voordeel van de burgemeester dan in het strafrecht. ‘Het strafrecht kent een systeem van waarborgen, dat wordt zo omzeild. Een burgemeester is geen jurist.’
Gitte Stevens, advocate van onder andere motorclub Bandidos, herkent het beeld. Het drugsbeleid in het bestuursrecht gaat over ‘stenen’, zegt ze. Zijn er drugs in het huis? Dus niet: zijn die drugs van de persoon die erin woont. ‘Ik had een cliënt die drie maanden uit zijn huis werd gezet omdat iemand die op bezoek was drugs en een wapen bij zich had. Mijn onwetende cliënt is niet strafrechtelijk vervolgd, maar moest wel zijn huis uit, via het bestuursrecht.’ Docent strafrecht Brinkhoff: ‘Wie weet belt een ambtenaar van de gemeente naar het meldpunt omdat de bestuurders van een café af willen? Het valt niet uit te sluiten en een burger is niet in staat de anonieme informatie te controleren.’
Begin deze maand berichtte het onderzoeksprogramma Reporter Radio over hoe gemeenten steeds verder de grenzen opzoeken bij het bestrijden van misdaad. Jaarlijks worden meer dan duizend mensen uit hun woning gezet vanwege de vondst van cannabis. ‘In de strijd tegen hennepplantages zijn de bevoegdheden zo uitgebreid dat het lijkt alsof hij op de stoel van de rechter zit’, meldde het programma. ‘Maar die fluit hem nu terug.’ Het betreft hier vooral huisuitzettingen op grond van artikel 13b van de Opiumwet. Een burgemeester kan op grond van deze wet iemand uit zijn huis zetten als er meer dan vijf wietplanten worden aangetroffen. Ook al is het voor eigen gebruik.
Michelle Bruijn promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen op onder meer artikel 13b en onderzocht 217 rechterlijke uitspraken: de rechter keurde dertig procent van alle huisuitzettingen af, zo bleek. ‘En dan moet je bedenken dat de meeste mensen niet naar de rechter gaan omdat dit te veel geld kost.’ Volgens Bruijn is Meld Misdaad Anoniem de meest voorkomende tipgever.
En daar kan sinds kort ook via een digitaal formulier worden gemeld. Privacy & Identity Lab onderzocht in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum de haalbaarheid van het digitaal klikken. De conclusie luidde in 2014: ‘Een technisch voldoende veilige inrichting van een anoniem internetmeldpunt is bepaald geen sinecure.’ Toch ging Meld Misdaad Anoniem kort erop ook digitaal.
‘Iedere melding heeft een goed onderzoek nodig’, zegt ict-deskundige Brenno de Winter. ‘Een melding die je online doet is lastiger te verifiëren. Je mist een persoonlijk gesprek met iemand: een niet-pluis-gevoel.’ Visser zegt dit te ondervangen door ‘intelligente formulieren’ die ‘op basis van bepaalde woorden’ doorleiden ‘naar specifieke vragen’. De Winter: ‘Ik zou graag de kunstmatige intelligentie aan het werk zien die dat nu mogelijk maakt. Meestal is een slim formulier niet veel meer dan een goed uitgewerkte standaard.’
Buiten het digitaal melden om stelde het rapport van Privacy & Identity Lab nog iets aan de kaak. Het oorspronkelijke doel van de kliklijn was het opsporen van misdrijven die anders onbekend zouden blijven – omdat mensen bijvoorbeeld uit angst niet naar de politie durven te stappen. Maar er is, aldus de onderzoekers, een groot risico dat de gegevens in een databank bij de politie voor andere doeleinden worden gebruikt. M. speelt daarbij óók informatie door naar publieke en private partners, concluderen de onderzoekers. ‘Het is belangrijk om terughoudend te zijn met het voeden van politiële databanken met ongecontroleerde informatie.’
Toch is NL Confidential méér gaan voeden. En juist aan meer databanken, waaronder die van gemeenten. Hoogleraar strafrecht Henny Sackers van de Radboud Universiteit Nijmegen: ‘Door meldingen te verkopen schiet Meld Misdaad Anoniem haar doel voorbij.’ Hij noemt het een ‘onwenselijk verdienmodel’ dat ten koste gaat van de kwaliteit. ‘Het gaat nu simpelweg om geld, en dan worden wellicht ook de wat minder betrouwbare meldingen doorgespeeld, want er is nou eenmaal een contract.’
De nog actieve strafpleiter Jan Boone, hij is al ver in de zeventig, strijdt al sinds de oprichting tegen de kliklijn. In NRC Handelsblad zei hij tien jaar geleden dat hij ‘ziek werd van de verraderscultuur’ die de lijn met zich meebrengt. Nu zegt hij: ‘De informatie is bedoeld voor opsporing, niet om te verkopen aan burgemeesters. Meld Misdaad Anoniem is de opsporing aan het vercommercialiseren, dat is volstrekt onacceptabel.’
Advocate Stevens noemt de verkoop van tips ‘stuitend’. De anonieme meldingen waren al niet te controleren, zegt ze. ‘Wie weet is het de politie zelf die een anonieme melding doet om een lichte verdenking aan te dikken? Of is er sprake van concurrentie of jaloezie? Nu blijken er ook nog eens economische belangen te spelen bij het doorspelen van die meldingen. Hoe wordt de juistheid van die meldingen gewaarborgd als geld een rol speelt?’ Haar Bredase collega Eric Thomas, onder meer advocaat van motorclub Satudarah: ‘Het gros van de informatie van Meld Misdaad Anoniem was al boterzacht, nu speelt dus ook nog een financieel belang bij het verschaffen van informatie.’
Hoe zit het dan met die mooie resultaten van Meld Misdaad Anoniem, de successen die op de site pronken: de 174.475 binnengekomen meldingen, waarvan 92 procent bruikbaar is en waardoor 20.442 aanhoudingen zijn verricht? In het rapport van Privacy & Identiy Lab wordt gesteld dat M. ‘de bruikbaarheid van de door haar doorgegeven meldingen aanzienlijk hoger inschat’ dan binnen de politiekorpsen zelf wordt gerapporteerd. Terwijl de kliklijn in 2012 zelf stelde dat 92 procent van de meldingen bruikbaar was, rapporteerde de politie dat bij 35 procent van de meldingen actie werd ondernomen, elf procent van alle meldingen heeft een bijdrage geleverd aan de opsporing. Visser reageert dat het bruikbaarheidspercentage een definitiekwestie is.
Een flinke meerderheid van de meldingen die gemeenten ontvangen is in elk geval niet te gebruiken, en wellicht onbetrouwbaar. De ambtenaren, die geen opsporingsbevoegdheden hebben, gaan daarmee aan de slag. Of de tips, vaak ook geruchten, blijven liggen in een archief. Soms wel vijf jaar lang. Visser bezweert dat het niet de bedoeling is ‘allemaal rotzooi’ te leveren. ‘We willen vooral een bijdrage leveren aan de informatiepositie van burgemeesters. Maar ik zeg er ook altijd bij: er staat geen waarheidsstempel op.’
Dit onderzoek kwam mede tot stand met steun van Fonds 1877. De naam Said is gefingeerd
Sinds 2015, blijkt uit het onderzoek van De Groene Amsterdammer, verkoopt de kliklijn per melding. We hebben negentien gemeenten aangeschreven en die hebben allemaal geantwoord en bevestigd dat ze, naast een vast abonnement, een bedrag per melding betalen. De ene gemeente betaalt 22,50 euro, de andere 47,50. In een reactie zegt directeur Titus Visser: ‘We zijn ooit begonnen met een laag tarief. Om echt kostendekkend te opereren, moesten de bedragen omhoog. Nieuwe partners betalen daarom meer.’
Niet alleen gemeenten zijn partner, maar ook netbeheerders en verzekeraars. Zij waren minder geneigd vragen te beantwoorden. De voorlichter van Nationale Nederlanden stelt dat de anonieme tips worden gebruikt voor ‘fraudebestrijding en risico-inschatting’. Hij zegt dat de verzekeraar de postcodes waarover wordt gemeld, bewaart voor de duur van twee jaar. Aantallen geeft hij niet. ‘Ik schat tientallen.’
Bij de informatiedesk van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (Fiod) komen jaarlijks gemiddeld 2100 tips binnen via Meld Misdaad Anoniem. ‘Voor deze meldingen is een vast bedrag vastgesteld’, aldus een voorlichter.
In het meest recente jaarverslag (2016) stelt Meld Misdaad Anoniem (M.) dat er 16.900 anonieme meldingen zijn doorgespeeld naar de politie en andere opsporingsinstanties. Dat is een stijging van drie procent ten opzichte van het jaar ervoor. Dankzij alle tips, verkondigt M., zijn in 2016 ‘al 1671 verdachten aangehouden en 1135 misdrijven opgelost of voorkomen’. De kliklijn bestaat ruim veertien jaar en sindsdien, vermeldt de eigen site op een prominente plek, zijn er 174.475 meldingen binnengekomen, 92 procent daarvan is bruikbaar en daardoor zijn 20.442 aanhoudingen verricht.
Het zijn zo op het eerste gezicht indrukwekkende cijfers. Maar welke wereld zit hierachter? Ik begon een zoektocht, aanvankelijk een tikkeltje filosofisch ingestoken met de werktitel ‘Nederland Klikland’. Al snel kwam ik echter tot de onthutsende ontdekking dat een melding geld waard is. M. verkoopt meldingen. Dat gaat kort gezegd zo: iemand belt naar M. om bijvoorbeeld een hennepkwekerij aan te geven. De kliklijn beoordeelt die melding en speelt haar, als ze wordt goedgekeurd, door naar de politie. Maar óók nog naar de energieleverancier (illegaal afgetapte stroom), de verzekeraar (fraude), de Belastingdienst (zwart geld) én de gemeente. Tenminste, als zo’n dienst een abonnement heeft.
Partners, noemt M. deze partijen. Zij betalen jaarlijks een vast bedrag en zijn dan abonnee van de kliklijn. Daarbovenop rekenen gemeenten óók een afgesproken tarief af per melding. Een burgemeester uit Brabant licht anoniem toe wat hij vervolgens doet met zo’n tip over een hennepplantage. ‘Je begint met aanbellen bij zo’n woning. Als de ambtenaar gewoon mag binnenkomen is er niets aan de hand. We kunnen natuurlijk ook even bellen naar de stroomleverancier om te kijken hoe het stroompatroon loopt. Soms wordt zo’n melding alleen al bevestigd door een knipperende straatlantaarn.’
Het past precies in de trend van de burgemeester als crimefighter. Steeds vaker ontpopt de burgemeester zich als misdaadbestrijder, zeker in gebieden waar drugscriminaliteit overal voelbaar aanwezig is, waar criminelen xtc-afval dumpen in gierputten en op zoldertjes van minima wiet kweken. Als de gemeente voldoende aanknopingspunten heeft, kan ze zélf op basis van artikel 13b van de Opiumwet een pand waar drugs aanwezig zijn verzegelen. Daar heeft ze dan geen toestemming voor nodig van het Openbaar Ministerie. ‘Drugspand aan de Langeweg in het Noord-Brabantse Haaren gesloten’, meldde voorlichting trots aan de regionale site Oisterwijk Nieuws. ‘De gemeente Haaren en de politie doen er alles aan om drugscriminaliteit uit te bannen. Dat kan ze niet alleen. Daarom roept de gemeente haar inwoners op zich te melden als ze in hun omgeving een verdachte situatie zien. Dat kan via Meld Misdaad Anoniem.’
Even verderop, in Gilze en Rijen, kregen bewoners van de Irenestraat begin dit jaar een brief in de brievenbus. Op maandag 8 januari was een tip over hun buurt binnengekomen via Meld Misdaad Anoniem. Drie dagen later viel de politie een woning in de straat binnen en trof 132 wietplanten aan. Het pand werd door de gemeente gesloten op grond van artikel 13b van de Opiumwet. Anoniem melden helpt, is hier de boodschap aan omwonenden, de politie en gemeente doen heus wel iets met jullie tips.
Er wordt volop reclame gemaakte om anoniem te klikken. Elk nieuwsbericht wordt aangeklampt. Bij de Misdaadmonitor 2017 van Omroep Brabant bleek dat één op de vijf Brabanders een drugslab bij de buren niet verklikt. ‘Je verlinkt je buurman niet’, reageerde burgemeester Paul Depla van Breda subiet, ‘maar je komt op voor je eigen veiligheid als je een drugslab of hennepkwekerij in de buurt meldt.’ Een paar maanden daarvoor stuurden enkele burgemeesters in Brabant, onder meer van Boxmeer, Cuijk en Oss, een klikbrief naar hun inwoners. ‘Ziet, hoort of ruikt u iets waarvan u denkt dat het niet pluis is? Aarzel niet en maak er een melding van.’ Oud-burgemeester Jan Hamming van Heusden zei: ‘Je bent een held als je meldt.’
De stichting NL Confidential, die Meld Misdaad Anoniem exploiteert, benadrukt op de website dat ‘naamsbekendheid van M. heel belangrijk is. Wij zijn wat dat betreft blij met elke ondersteuning vanuit onze partners.’ De afdeling communicatie helpt dan ook graag verder. ‘Ons logo vermelden op een poster of flyer, een bewonersbrief verspreiden, een tekst plaatsen op een website of een bericht aan de media sturen? Laat het ons weten!’
En zo zijn op dichtgespijkerde drugspanden door heel het land, of het nou op Texel is of in het dorp Dongen, dezelfde posters te zien. ‘Drugspand gesloten’, staat er in grote zwarte letters. Daarnaast is een hennepblad getekend, en een spuit en twee pillen met een dikke rode streep erdoorheen. Maar de burger wordt vooral ook opgeroepen iets te doen. ‘Vermoedens van drugs? Bel de politie’, staat er, ‘of meld misdaad anoniem.’
De poster vermeldt het niet, maar zo’n laatstgenoemde melding staat dus in de verkoop. De kliklijn werkt volgens de eigen site samen met negentien gemeenten. Wat die samenwerking precies inhoudt blijft onduidelijk. De Groene Amsterdammer stuurde daarom naar de negentien partners een setje vragen. Het resultaat van ons onderzoek: allemaal betalen ze een vast bedrag per jaar, alleen verschillen die abonnementsgelden nogal. Hellevoetsluis rekent tweeduizend euro af, Den Helder duizend en Den Bosch twaalfhonderd. Daarnaast nemen ze allemaal meldingen af. Ook hier variëren de tarieven opvallend. Amsterdam betaalt bijvoorbeeld 47,50 euro per melding, maar Utrecht 22,50. Ook de gemeente Tilburg zit in dat lage tarief; de stad kocht in 2017 424 meldingen en betaalde er in totaal 10.125 euro voor, exclusief btw.
‘We worden nou eenmaal gedwongen op zoek te gaan naar geld’, zegt directeur Titus Visser van de stichting NL Confidential. M. krijgt jaarlijks 1,1 miljoen euro subsidie van voornamelijk het ministerie van Justitie en Veiligheid en de Nationale Politie. ‘Maar onze lasten liggen met een totaal van 1,6 miljoen euro hoger. De rest moeten we bij elkaar schrapen.’ De kliklijn is publiek-privaat. In 2012 stapte het Verbond van Verzekeraars, vanaf het begin een hoofdsponsor, eruit. ‘Dat leverde ons een aantal heel problematische jaren op, financieel.’
De oplossing is gevonden in ‘partners’, veelal gemeenten waarmee M. een contract sluit. ‘We zoeken partijen die ook een bijdrage willen leveren in de aanpak van criminaliteit. Dat kan de politie niet alleen, ook andere partijen zijn nodig.’ Visser noemt het belangrijk dat gemeenten een ‘eigenstandige informatiepositie’ hebben. ‘Daardoor kunnen ze vanuit hun bestuurlijke blik ook een bijdrage leveren aan de aanpak van zware criminaliteit.’ En: ‘Wij kunnen ze helpen door die informatie te geven. Dat vind ik prima.’
Die informatie wordt echter niet gegeven, maar verkocht. Bovendien is die informatie niet betrouwbaar, het is soms ook de verkoop van geruchten. ‘Alle anonieme informatie van M. is ongecontroleerde informatie’, zegt docent Sven Brinkhoff van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij promoveerde in 2014 op ‘Startinformatie in het strafproces’, en zijn belangrijkste conclusie was dat die informatie steeds schimmiger aan het worden is. Zeker de deugdelijkheid van een melding bij Meld Misdaad Anoniem is dubieus. ‘De mogelijkheid bestaat immers dat de beller al dan niet bewust onware informatie doorgeeft.’ Bijvoorbeeld die buurman waar je laatst ruzie mee had, of een wraakzuchtige ex. ‘Een melder kan om wat voor een reden dan ook iemand een hak willen zetten en daarom valse informatie doorgeven.’
Maar ook de politie zelf kan bellen als een onderzoek vastloopt, volgens Brinkhoff. Door de nieuwe tip kan de officier van justitie wellicht wél overgaan tot die huiszoeking. ‘Het is niet te achterhalen.’ Anoniem blijft anoniem, tenzij de melder zichzelf meldt. In november 2015 belde officier van justitie Lucas van Delft met Meld Misdaad Anoniem, bekende hij later in een interview met NRC Handelsblad. Onder valse naam meldde hij dat aanklager Van Delft, hijzelf dus, uit de weg zou worden geruimd. Met hulp van de overheid dook Van Delft met zijn gezin onder. Later bleek dus voor niets. De valse melding kwam voort, zei Van Delft later, uit overspannenheid.
Ook criminelen zélf kunnen bellen naar de kliklijn, bijvoorbeeld om een wietplantage van de concurrent te laten verdwijnen. ‘Informatie is informatie’, zegt directeur Visser van M. ‘Daar kun je op verschillende manieren tegenaan kijken. Wat ik vaak hoor is: dan komt het maar van een crimineel, maar we hebben wel die informatie.’
Het is namelijk niet te achterhalen wie er meldt en waarom. Het telefoontje van de melder komt terecht in een wit, vrijstaand huis achter een groot blauw hek in Hoevelaken, midden in het groen. Hier houdt de stichting NL Confidential kantoor; maar óók de stichting Aanpak Voertuigcriminaliteit (AVc), een ander publiek-private club waar Visser directeur van is. ‘We delen samen het gebouw en wat overhead, wat personeel en mijzelf’, legt de directeur van beide stichtingen desgevraagd uit. ‘Dat is historisch zo gegroeid.’
‘Ziet, hoort of ruikt u iets waarvan u denkt dat het niet pluis is? Aarzel niet en maak er een melding van’
Op hetzelfde adres, achter de blauwe poort, is sinds oktober 2016 ook Crime Stoppers International gevestigd. Het klinkt als CSI in de Hoevelaakse polder, maar de werkelijkheid is wat saaier. Het betreft een adres voor de internationale koepelorganisatie van kliklijnen. ‘Er was een postbus nodig en iemand die deze af en toe leegmaakt.’ Ruud Smulders, manager van NL Confidential, doet dat. Hij is tevens de directeur van csi. Er zijn 24 landen lid, vooral uit Latijns-Amerika (met name de Cariben). Twee Europese landen doen mee: Nederland en Moldavië. ‘Ruud levert wat hand-en-spandiensten, maar verder hebben we er weinig mee van doen.’
Achter dat blauwe hek, achter de naamloze brievenbus van csi, bevindt zich dus ook het callcenter van Meld Misdaad Anoniem. Maar de stichting NL Confidential exploiteert meer kliklijnen. Het Meldpunt Internet Discriminatie dat via internetformulieren meldingen opneemt. De Vertrouwenslijn waar overheidspersoneel bedreiging, intimidatie en geweld telefonisch kan rapporteren. En Sektesignaal. ‘Daarmee waren we laatst in het nieuws’, zegt Visser. Dat ging over Avatar, een sektarische groep te vergelijken met de Scientology Kerk. Het tv-programma De monitor legde bloot hoe zes ‘democratische scholen’ voor basis- en voortgezet onderwijs worden bestuurd door Avatar-wizards en dáár gaat Sektesignaal nu uitgebreid onderzoek naar doen.
Maar de core business achter het blauwe hek in Hoevelaken is en blijft, benadrukt Visser, Meld Misdaad Anoniem. Telefoontjes die daar binnenkomen worden door medewerkers beoordeeld. ‘Op zich al merkwaardig’, reageert docent strafrecht Sven Brinkhoff, ‘dat mogelijk strafrechtelijke informatie door een burger en niet door de politie wordt getoetst.’ Die ‘gewone’ burger in het callcenter heeft geen opsporingstaak, benadrukt hij. En ook die ambtenaar bij de gemeente niet, die nu rechtstreeks met een anonieme tip aan de slag kan gaan.
Van de kleine vijftigduizend belletjes die M. jaarlijks krijgt, valt zo’n twee derde al af tijdens de eerste controle in Hoevelaken, zegt Visser. ‘We proberen een zo goed mogelijk oordeel te vellen. Het zijn echt geen hit-and-run-gesprekken die we voeren. Ze duren twintig minuten tot een half uur waarin de medewerkers een zo goed mogelijk beeld proberen te krijgen. Drie vragen staan centraal. Is het verhaal geloofwaardig? Is de informatie betrouwbaar? Kan ik de beller anoniem houden?’
De 16.900 meldingen die wel worden doorgespeeld naar de politie (en eventueel ook naar gemeenten, douane, de Belastingdienst, netbeheerders en verzekeraars) zijn slechts een ‘indicatie’, volgens Visser. ‘Het is startinformatie voor de politie. Of als je al onderzoek doet een stukje van de puzzel. Zodat je denkt: hé verrek, maar dit is leuk! Maar de politie moet er altijd zorgvuldig mee omgaan.’
En dat gaat niet altijd goed. Op dinsdag 22 maart 2011 werd Said door een arrestatieteam tegen de grond gedrukt, midden op de dag en vlak bij zijn huis. Hij zou een aanslag op pvv-voorman Geert Wilders aan het voorbereiden zijn. De student werd gearresteerd en verhoord. De politie doorzocht zijn huis en nam zijn telefoon en computer in beslag. Er werd niets gevonden, Said werd de volgende dag vrijgelaten. De jongen, zegt zijn advocaat Nadine Plaisier, had er behoorlijk last van. ‘Hij is midden op straat zeer hardhandig gearresteerd. Dat doet wat met je. Bovendien was hij bang dat alle buren nu dachten dat hij een grote crimineel was.’
De officier van justitie gaf opdracht tot de arrestatie op basis van één tip – die kwam een dag eerder binnen bij Meld Misdaad Anoniem en luidde: ‘Een man van ongeveer 28 jaar, opgeleid aan de Hogeschool (Rechten) in Rotterdam, is zorgwekkend geradicaliseerd.’ Al was aan zijn uiterlijk volgens de melder weinig veranderd. Hij had zich, aldus de anonieme tip, aangesloten bij een groepering die hem wapens gaf. ‘Mogelijk een snipergeweer. Met dit wapen wil de groepering een aanslag plegen op de heer Wilders.’ Een aanleiding voor de melding was niet bekend.
Het Haagse Gerechtshof stelde vijf jaar later in een uitspraak dat de politie hem ten onrechte op basis van één anonieme melding had aangehouden. In urgente gevallen (bijvoorbeeld bij een terroristische aanslag) mag dat wel, maar in deze zaak was daar geen sprake van. Als er zoveel spoed was, waarom arresteerde de politie Said dan pas een dag ná de tip? In de anonieme melding, benadrukte het hof, waren weinig aanwijzingen voor de vermeende radicalisering te vinden. Bovendien was onbekend hoe de beller aan de informatie kwam. Het duurde vijf jaar voor Said in het gelijk werd gesteld. ‘Nooit zijn er excuses gekomen van de politie’, zegt zijn advocaat.
Toen Meld Misdaad Anoniem in 2003 werd opgericht was er nog wel eens kritiek te horen in de media, maar dat geluid verstomde snel. Emeritus hoogleraar Elisabeth Lissenberg kraakte als een van de laatsten in de wetenschap in 2008 de kliklijn, tijdens haar afscheidsrede aan de Universiteit van Amsterdam (Klokkenluiders en verklikkers). ‘Geheim is ook oncontroleerbaar! De stelselmatige nadruk op het belang van veiligheid en op relatief ongrijpbare fenomenen als georganiseerde criminaliteit en terrorisme heeft het taboe op klikken in hoog tempo ondergraven.’ En: ‘Geheime tips wakkeren het onderlinge wantrouwen aan, terwijl integriteit gebaat is bij vertrouwen.’ Tien jaar later is haar mening niet veranderd. ‘Ik ben erg voor openheid en transparantie. Er is weinig zicht op wie en wat klikt.’
Wie beschermt degene over wie anoniem wordt gemeld? In maart 2010 zei Ybo Buruma, destijds nog hoogleraar strafrecht, daarover op het platform Mr. voor juristen: ‘Wij hebben inmiddels een systeem ingebouwd waarin lasteraars meer worden beschermd en geloofd dan onschuldige mensen die eigenlijk zichzelf moeten vrijpleiten. Vroeger beschermde het recht ons tegen valse aangiften, maar die tijd is helaas voorbij.’ Ik heb Buruma, die nu raadsheer is bij de Hoge Raad, tevergeefs benaderd voor dit artikel.
De stichting NL Confidential heeft een raad van toezicht. Daarin zetelen de voorzitter van MKB Nederland, de directeur van Koninklijke Horeca Nederland, de korpsleiding van de Nationale Politie en twee hoge ambtenaren (van Justitie en Veiligheid en Economische Zaken). Alle toezichthouders richten zich op het bestrijden van misdaad, er is in het profiel weinig oog voor de privacy van de burger over wie wordt gemeld. ‘Ik denk niet dat er veel misgaat’, zegt directeur Visser. ‘Alle partijen aan wie wij leveren moeten zich aan de privacywetgeving houden, dat staat contractmatig vast.’ Op de vraag of zo’n melding niet in een systeem bij een gemeente terechtkomt antwoordt hij: ‘Nee, die wordt geverifieerd en daarna meteen weggegooid. Daar zijn natuurlijk allemaal regels voor.’
De Groene vroeg alle gemeenten hoe lang ze de meldingen (let wel: mogelijk onbetrouwbare geruchten) bewaren. De uitkomsten verschilden verrassend. ‘Drie maanden’, meldt de voorlichter van Waalwijk, ‘met de gedachte dat na drie maanden de informatie al weer verouderd is.’ Eindhoven houdt de meldingen twee jaar vast. Den Bosch meldt dat de stad tips, die niet zijn gecontroleerd, vijf jaar bewaart. ‘De gemeente pakt deze meldingen indien mogelijk – samen met de politie – snel en zichtbaar op.’ Tilburg en Utrecht houden eenzelfde bewaartermijn van vijf jaar aan. De Rotterdamse woordvoerder houdt een slag om de arm: ‘Meldingen worden niet langer dan noodzakelijk bewaard.’
Gerrit-Jan Zwenne, hoogleraar recht en informatiemaatschappij aan de Universiteit Leiden, ziet risico’s in de verkoop van meldingen. ‘Er kunnen perverse prikkels ontstaan om het product zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Daardoor bestaat het risico dat wat minder wordt gelet op bepaalde waarborgen, zoals een maximale bewaartermijn van drie maanden. Want dat is dan toch commercieel wat minder interessant.’ De verkoop van de anonieme tips ‘verrasst’ hem. ‘Je zou meer transparantie mogen verwachten over dit soort arrangementen, bijvoorbeeld op de website van het meldpunt. Nu moet een journalist er met moeite achter komen hoe het zit. Dat wekt geen vertrouwen.’
Uit de jaarrekening, die ik bij de stichting zelf moest opvragen, blijkt dat de contracten met partners, en dan vooral met de gemeenten, een steeds fundamenteler deel van de inkomsten vormen. En die pot blijft groeien. In 2015 leverden de contracten 397.000 euro op; een jaar later komt daar bijna een ton bij: 496.000 euro. De jaarrekening over 2017 is er nog niet, maar in dat jaar is er een fors aantal gemeenten als partner bij gekomen. ‘We zijn er niet om geld te verdienen’, aldus directeur Visser. ‘We proberen zo financieel stabieler te worden zodat we onze diensten kunnen blijven leveren.’
Maar wat hebben gemeenten aan informatie over een mogelijke wietkwekerij die de politie ook al heeft? ‘Ze kunnen hun ambtenaren een extra brandcontrole laten doen, of eens even kijken of de bouwvergunning nog wel in orde is’, zegt Visser. ‘Als het een horecagelegenheid is kunnen ze een extra controle doen op de horecavergunning. Gemeenten kunnen heel veel meer doen dan alleen met blauw licht de voordeur inslaan. Ze hebben ook veel instrumenten in het kader van zand in de criminele machines gooien.’
‘Een melder kan om wat voor een reden dan ook iemand een hak willen zetten en daarom valse informatie doorgeven’
Gemeenten spelen daarbij een grote rol. ‘Burgemeesters doen allerlei zaken die te maken hebben met het bestrijden van misdaad. Sommige manifesteren zich enorm’, zegt Brouwer. Voor die burgemeesters is een anonieme tip goud waard. ‘Er is een commercieel verhaal: de pot van Meld Misdaad Anoniem moet worden gevuld. Maar die burgemeesters, die kunnen met zo’n tip buiten het strafrecht om opereren.’ Ze maken gebruik van het bestuursrecht. En dat werkt anders, vaker in het voordeel van de burgemeester dan in het strafrecht. ‘Het strafrecht kent een systeem van waarborgen, dat wordt zo omzeild. Een burgemeester is geen jurist.’
Gitte Stevens, advocate van onder andere motorclub Bandidos, herkent het beeld. Het drugsbeleid in het bestuursrecht gaat over ‘stenen’, zegt ze. Zijn er drugs in het huis? Dus niet: zijn die drugs van de persoon die erin woont. ‘Ik had een cliënt die drie maanden uit zijn huis werd gezet omdat iemand die op bezoek was drugs en een wapen bij zich had. Mijn onwetende cliënt is niet strafrechtelijk vervolgd, maar moest wel zijn huis uit, via het bestuursrecht.’ Docent strafrecht Brinkhoff: ‘Wie weet belt een ambtenaar van de gemeente naar het meldpunt omdat de bestuurders van een café af willen? Het valt niet uit te sluiten en een burger is niet in staat de anonieme informatie te controleren.’
Begin deze maand berichtte het onderzoeksprogramma Reporter Radio over hoe gemeenten steeds verder de grenzen opzoeken bij het bestrijden van misdaad. Jaarlijks worden meer dan duizend mensen uit hun woning gezet vanwege de vondst van cannabis. ‘In de strijd tegen hennepplantages zijn de bevoegdheden zo uitgebreid dat het lijkt alsof hij op de stoel van de rechter zit’, meldde het programma. ‘Maar die fluit hem nu terug.’ Het betreft hier vooral huisuitzettingen op grond van artikel 13b van de Opiumwet. Een burgemeester kan op grond van deze wet iemand uit zijn huis zetten als er meer dan vijf wietplanten worden aangetroffen. Ook al is het voor eigen gebruik.
Michelle Bruijn promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen op onder meer artikel 13b en onderzocht 217 rechterlijke uitspraken: de rechter keurde dertig procent van alle huisuitzettingen af, zo bleek. ‘En dan moet je bedenken dat de meeste mensen niet naar de rechter gaan omdat dit te veel geld kost.’ Volgens Bruijn is Meld Misdaad Anoniem de meest voorkomende tipgever.
En daar kan sinds kort ook via een digitaal formulier worden gemeld. Privacy & Identity Lab onderzocht in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum de haalbaarheid van het digitaal klikken. De conclusie luidde in 2014: ‘Een technisch voldoende veilige inrichting van een anoniem internetmeldpunt is bepaald geen sinecure.’ Toch ging Meld Misdaad Anoniem kort erop ook digitaal.
‘Iedere melding heeft een goed onderzoek nodig’, zegt ict-deskundige Brenno de Winter. ‘Een melding die je online doet is lastiger te verifiëren. Je mist een persoonlijk gesprek met iemand: een niet-pluis-gevoel.’ Visser zegt dit te ondervangen door ‘intelligente formulieren’ die ‘op basis van bepaalde woorden’ doorleiden ‘naar specifieke vragen’. De Winter: ‘Ik zou graag de kunstmatige intelligentie aan het werk zien die dat nu mogelijk maakt. Meestal is een slim formulier niet veel meer dan een goed uitgewerkte standaard.’
Buiten het digitaal melden om stelde het rapport van Privacy & Identity Lab nog iets aan de kaak. Het oorspronkelijke doel van de kliklijn was het opsporen van misdrijven die anders onbekend zouden blijven – omdat mensen bijvoorbeeld uit angst niet naar de politie durven te stappen. Maar er is, aldus de onderzoekers, een groot risico dat de gegevens in een databank bij de politie voor andere doeleinden worden gebruikt. M. speelt daarbij óók informatie door naar publieke en private partners, concluderen de onderzoekers. ‘Het is belangrijk om terughoudend te zijn met het voeden van politiële databanken met ongecontroleerde informatie.’
Toch is NL Confidential méér gaan voeden. En juist aan meer databanken, waaronder die van gemeenten. Hoogleraar strafrecht Henny Sackers van de Radboud Universiteit Nijmegen: ‘Door meldingen te verkopen schiet Meld Misdaad Anoniem haar doel voorbij.’ Hij noemt het een ‘onwenselijk verdienmodel’ dat ten koste gaat van de kwaliteit. ‘Het gaat nu simpelweg om geld, en dan worden wellicht ook de wat minder betrouwbare meldingen doorgespeeld, want er is nou eenmaal een contract.’
De nog actieve strafpleiter Jan Boone, hij is al ver in de zeventig, strijdt al sinds de oprichting tegen de kliklijn. In NRC Handelsblad zei hij tien jaar geleden dat hij ‘ziek werd van de verraderscultuur’ die de lijn met zich meebrengt. Nu zegt hij: ‘De informatie is bedoeld voor opsporing, niet om te verkopen aan burgemeesters. Meld Misdaad Anoniem is de opsporing aan het vercommercialiseren, dat is volstrekt onacceptabel.’
Advocate Stevens noemt de verkoop van tips ‘stuitend’. De anonieme meldingen waren al niet te controleren, zegt ze. ‘Wie weet is het de politie zelf die een anonieme melding doet om een lichte verdenking aan te dikken? Of is er sprake van concurrentie of jaloezie? Nu blijken er ook nog eens economische belangen te spelen bij het doorspelen van die meldingen. Hoe wordt de juistheid van die meldingen gewaarborgd als geld een rol speelt?’ Haar Bredase collega Eric Thomas, onder meer advocaat van motorclub Satudarah: ‘Het gros van de informatie van Meld Misdaad Anoniem was al boterzacht, nu speelt dus ook nog een financieel belang bij het verschaffen van informatie.’
Hoe zit het dan met die mooie resultaten van Meld Misdaad Anoniem, de successen die op de site pronken: de 174.475 binnengekomen meldingen, waarvan 92 procent bruikbaar is en waardoor 20.442 aanhoudingen zijn verricht? In het rapport van Privacy & Identiy Lab wordt gesteld dat M. ‘de bruikbaarheid van de door haar doorgegeven meldingen aanzienlijk hoger inschat’ dan binnen de politiekorpsen zelf wordt gerapporteerd. Terwijl de kliklijn in 2012 zelf stelde dat 92 procent van de meldingen bruikbaar was, rapporteerde de politie dat bij 35 procent van de meldingen actie werd ondernomen, elf procent van alle meldingen heeft een bijdrage geleverd aan de opsporing. Visser reageert dat het bruikbaarheidspercentage een definitiekwestie is.
Een flinke meerderheid van de meldingen die gemeenten ontvangen is in elk geval niet te gebruiken, en wellicht onbetrouwbaar. De ambtenaren, die geen opsporingsbevoegdheden hebben, gaan daarmee aan de slag. Of de tips, vaak ook geruchten, blijven liggen in een archief. Soms wel vijf jaar lang. Visser bezweert dat het niet de bedoeling is ‘allemaal rotzooi’ te leveren. ‘We willen vooral een bijdrage leveren aan de informatiepositie van burgemeesters. Maar ik zeg er ook altijd bij: er staat geen waarheidsstempel op.’
Dit onderzoek kwam mede tot stand met steun van Fonds 1877. De naam Said is gefingeerd
Meld Misdaad Anoniem
Meld Misdaad Anoniem werd eind 2003 opgericht als de publiek-private stichting M. De grootste financiële bijdrage levert van oudsher het ministerie van Justitie (nu Justitie en Veiligheid). Daarnaast was het Verbond van Verzekeraars tot 2012 een hoofdsponsor. Toen dat er in 2012 uit stapte ging de stichting (die nu NL Confidential heet) op zoek naar nieuwe sponsors.Sinds 2015, blijkt uit het onderzoek van De Groene Amsterdammer, verkoopt de kliklijn per melding. We hebben negentien gemeenten aangeschreven en die hebben allemaal geantwoord en bevestigd dat ze, naast een vast abonnement, een bedrag per melding betalen. De ene gemeente betaalt 22,50 euro, de andere 47,50. In een reactie zegt directeur Titus Visser: ‘We zijn ooit begonnen met een laag tarief. Om echt kostendekkend te opereren, moesten de bedragen omhoog. Nieuwe partners betalen daarom meer.’
Niet alleen gemeenten zijn partner, maar ook netbeheerders en verzekeraars. Zij waren minder geneigd vragen te beantwoorden. De voorlichter van Nationale Nederlanden stelt dat de anonieme tips worden gebruikt voor ‘fraudebestrijding en risico-inschatting’. Hij zegt dat de verzekeraar de postcodes waarover wordt gemeld, bewaart voor de duur van twee jaar. Aantallen geeft hij niet. ‘Ik schat tientallen.’
Bij de informatiedesk van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (Fiod) komen jaarlijks gemiddeld 2100 tips binnen via Meld Misdaad Anoniem. ‘Voor deze meldingen is een vast bedrag vastgesteld’, aldus een voorlichter.
**
Dit artikel komt uit:
Jaargang 142, Nr. 16
***
Meer 'Privacy-gerelateerde' stukken van de Groene: --- Hier ---
Meer over de Overheid als Big Brother in de Groene: --- Hier ---
Abonneren op:
Posts (Atom)
Posts
