Het huidige moment in de wereldpolitiek is vele dingen tegelijk, maar één ding is het niet: saai. Terwijl twee van de machtigste mannen ter wereld hun helpers wegsturen om Europa’s vrede en veiligheid onderling te regelen, beleeft Duitsland een tweede Wende, wacht in Scheveningen de ex-president van een groot land op zijn berechting en ontvangt Frankrijk generaals uit praktisch alle westerse landen minus de VS voor een overleg dat luttele weken geleden nog nauwelijks voor te stellen was.

Zelfs Europa is niet meer saai. Het continent en zijn unie stonden decennialang garant voor glazige ogen op feestjes en diepterecords aan lezers of kijkers voor elk medium dat Europa als onderwerp naar voren schoof. Maar dat slaat in rap tempo om. Dat president Trump bezig is to make Europe great again is al bijna een cliché: zijn vijandigheid blaast de Europese samenwerking nieuw leven in en maakt haar tot een thema dat zich op de lijst politieke prioriteiten van Europese kiezers en partijen naast migratie en levensonderhoud wringt.

Natuurlijk is niet iedereen het met elkaar eens. Het internationale nieuws is zo veel, zo verwarrend en speelt op zoveel fronten tegelijk dat het huidige moment een soort Rorschachtest is. Sommigen zien een parmantig Europa met leiders die bezig zijn met ‘how can I make this about me?’, die veel declaraties en hoempapa laten uitgaan en weinig klaarspelen in een wereld die afgezien van Trumps theater in wezen weinig is veranderd. Anderen zien juist een angstig continent dat met de rug tegen de muur staat en zichzelf zelfvertrouwen probeert in te praten terwijl het onwennig stappen zet die jaren over datum zijn.

Het verwarrende is dat beide tegelijk waar zijn. Vrede in Oekraïne kan zomaar worden getekend én kan nog jaren buiten bereik blijven, de VS kunnen zich voor volledige rehabilitatie van Rusland inspannen of zwaardere sancties instellen, aan de bondgenootschappen van Nederland en andere landen is feitelijk niets veranderd en tegelijk van alles. En ondertussen krijgt Europa het vaandel toegeworpen van de democratische wereld terwijl het zich in een ‘democratische recessie’ bevindt, volgens het samenwerkingsverband van ngo’s Civil Liberties Union for Europe. Maar liefst zes EU-regeringen ‘ondermijnen opzettelijk de rechtsstaat in bijna alle opzichten’ terwijl in Servië, dat door vier ervan bijna wordt omsingeld, honderdduizenden mensen voor democratie en vrijheid demonstreren.

Wat te doen? Als de Rorschachtest uiteindelijk een keuze betekent tussen een nationaal gerichte en afzijdige koers of een Europese koers die actief op onze veiligheid is gericht, dan valt de publieke keuze duidelijk op de tweede. Vier op de vijf Europeanen willen meer Europese samenwerking op defensiegebied, volgens de Eurobarometer; twee derde wil meer gedeelde Europese uitgaven op dit terrein. Peilingen geven ook aan dat Europeanen zich naar elkaar wenden – zes op de zeven Duitsers noemden Frankrijk ‘betrouwbaar’, een op de zes vond dat van de VS.

Misschien is dat met de moed der wanhoop, maar het kan ook moeilijk anders. De publieke disciplinering van Oekraïne door de VS maakte letterlijk zichtbaar wat kwetsbaarheid in de wereld van nu kan betekenen: vernedering, afpersing en in de steek gelaten worden terwijl je wordt aangevallen, en natuurlijk dat je grondgebied over je hoofd wordt verkaveld.

En dus gaat niet alleen de Europese samenwerking een paar versnellingen hoger, maar bereiden Europese landen zich ook afzonderlijk voor op wat mogelijk is. ‘Die mooie goede vrede komt niet meer langs. De wereld is echt serieus veranderd’, zegt Onno Eichelsheim, onze hoogste militair, tegen Joost Ingen-Housz en Margreet Fogteloo. Voor hun achtergrond verhaal liepen zij tussen de stellingkasten met Nederlands rampbestrijdingsmateriaal dat na jaren van afknibbelen nu wordt opgetast, en door ruimtes die voor crisisoverleg worden gereserveerd voor als Nederland platligt.

En zo gaat het in heel Europa, een continent dat decennialang keek naar de Rorschachtest van wat er in de wereld gebeurde, en daar niet iets in las waar Europa wat aan moest doen. Dat is inderdaad verleden tijd.

Lees ook: